Το στοίχημα της ιταλικής Κεντροαριστεράς

Η προεκλογική ένταση στην Ιταλία δεν άφησε ανεπηρέαστο ούτε το Φεστιβάλ του Σαν Ρέμο. Η πολιτική σάτιρα του κωμικού Μαουρίτσιο Κρότσα στην έναρξη του Φεστιβάλ ήταν αρκετή για να δώσει το έναυσμα σε μια συζήτηση, στην οποία έλαβαν μέρος εκόντες άκοντες όλοι οι διεκδικητές της εξουσίας. Ο Πιερ Λουίτζι Μπερσάνι υποδέχθηκε με άνεση το γεγονός ότι έγινε στόχος σάτιρας και ο Μάριο Μόντι δήλωσε ανθεκτικός στα σατιρικά βέλη. Ως παλαιότερος στο επάγγελμα, ο κωμικός Μπέπε Γκρίλο του Κινήματος των 5 Αστέρων έδωσε μερικές συμβουλές στον νεότερο συνάδελφό του. Αλλά ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι ξιφούλκησε κατά του Μαουρίτσιο Κρότσα κάνοντας λόγο για ακόμη μία επίθεση εναντίον του. Η παράμετρος Σαν Ρέμο δεν αφήνει αδιάφορους τους αναλυτές ενόψει των βουλευτικών εκλογών της επόμενης εβδομάδας – ιδίως εφόσον η άλλοτε βέβαιη νίκη της Κεντροαριστεράς έχει απολέσει τον χαρακτήρα τής απολύτως ασφαλούς πρόβλεψης και ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι εξελίσσεται στον αστάθμητο παράγοντα των εκλογών. Ο μπερλουσκονισμός είναι λοιπόν ζωντανός;

Αυτή ήταν η πρώτη ερώτηση που έθεσε ο Ανταμ Μίχνικ, διευθυντής της «Gazeta Wyborcza», στον Μάσιμο Ντ’ Αλέμα. Ο πολωνός δημοσιογράφος συνάντησε στη Ρώμη τον πρώην πρωθυπουργό της Ιταλίας, τον πρώτο πρώην κομμουνιστή που ανέλαβε την εξουσία στη χώρα του έπειτα από πρόσκληση του περιοδικού «Λ’ Εσπρέσο». Σύμφωνα με τον Ντ’ Αλέμα, το φαινόμενο του μπερλουσκονισμού φτάνει στο τέλος του. Αυτές τις εκλογές, υποστηρίζει, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι δεν πρόκειται τις κερδίσει. «Υπάρχει μια πολιτισμική διάσταση του φαινομένου, που υποτιμάται στο εξωτερικό. Σας αρέσει να σκέπτεστε ότι η Ιταλία είναι η χώρα του Αντόνιο Γκράμσι. Η ιστορική αλήθεια όμως είναι διαφορετική. Στην εποχή του, ο Γκράμσι ήταν στη φυλακή και οι Ιταλοί υποστήριζαν τον Μουσολίνι», απαντά για να υπενθυμίσει στη συνέχεια ότι έπρεπε να περάσουν τέσσερις δεκαετίες από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου για κυβερνήσει η Αριστερά.

Σε αυτή την ιστορική διαδρομή αυτό που πρέπει να ληφθεί επίσης υπόψη είναι ότι η Δεξιά στην Ιταλία δεν είχε φιλελεύθερο αλλά κρατικιστικό χαρακτήρα. Και ακόμη ότι η επιρροή της Καθολικής Εκκλησίας ήταν και παραμένει ισχυρή. «Με αυτά τα δεδομένα», σημειώνει ο Ντ’ Αλέμα, «ο Μπερλουσκόνι ήταν το αποτέλεσμα της κρίσης του κομματικού συστήματος που προκλήθηκε από τη διαφθορά και την απουσία εναλλαγής των κομμάτων στην εξουσία. Ηταν ένα σύστημα βασισμένο στις διαιρέσεις του Ψυχρού Πολέμου. Η κατάρρευσή του άνοιξε την πόρτα στον Μπερλουσκόνι. Εμφανίστηκε στην πολιτική σκηνή σαν ενσάρκωση της αντιπολιτικής». Για τον Μάσιμο Ντ’ Αλέμα, η αντιπολιτική ταυτίζεται με την ηγεμονία της ακραίας νεοφιλελεύθερης σκέψης, η οποία έθετε το κράτος και την πολιτική στην υπηρεσία της αγοράς, αυτό το δόγμα είναι ο πυρήνας του αναρχικού καπιταλισμού. «Ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι μετέφρασε στα ιταλικά τους όρους αυτής της παγκόσμιας τάσης. Κατάφερε να πείσει τους Ιταλούς ότι το κράτος είναι σαν μια επιχείρηση και αυτός ως επιχειρηματίας ήταν, επομένως, το κατάλληλο πρόσωπο για να κυβερνήσει».

«Η οικονομική κρίση έπειτα από είκοσι χρόνια νεοφιλελεύθερης ηγεμονίας μάς έκανε να καταλάβουμε ότι η παγκοσμιοποίηση χωρίς διακυβέρνηση προκαλεί τεράστιες ανισότητες», επισημαίνει ο Ντ’ Αλέμα. Και όταν ο πολωνός δημοσιογράφος του ζητά να περιγράψει υπό αυτό το πρίσμα τη Δεξιά, ο ιταλός πολιτικός απαντά ότι η περιγραφή πρέπει να συνδεθεί με την κρίση της Αριστεράς. Οπως υπενθυμίζει, στις αρχές της δεκαετίας του 1980 δημιουργήθηκαν δύο τάσεις. Η μία ήταν ο Τρίτος Δρόμος του πρώην πρωθυπουργού της Βρετανίας Τόνι Μπλερ και του πρώην καγκελάριου της Γερμανίας Γκέρχαρντ Σρέντερ, οι οποίοι ήταν πεπεισμένοι ότι η παγκοσμιοποίηση ήταν μια διαδικασία την οποία είχαν υποχρέωση να ενθαρρύνουν. Από την άλλη, ήταν η τάση του σοσιαλδημοκρατικού συμβιβασμού, ο οποίος προέτασσε την υπεράσπιση του εθνικού κράτους. Και οι δύο τάσεις αποδείχθηκαν ανίκανες να διαχειριστούν το φαινόμενο. Αυτή η αδυναμία έδωσε την ευκαιρία στη Δεξιά να παρουσιάσει ένα τεχνοκρατικό πρόσωπο. Οπως επισημαίνει, όμως, υπήρξε και μια άλλη όψη: η λαϊκιστική. Αν η τεχνοκρατική Δεξιά της δημοσιονομικής πειθαρχίας εκπροσωπείται από την Ανγκελα Μέρκελ, εκπρόσωπος της λαϊκιστικής Δεξιάς είναι ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι.

Υπό αυτές τις συνθήκες, το στοίχημα που πρέπει να κερδίσει τώρα η Αριστερά είναι η κυριαρχία μιας πολιτικής τής αλληλεγγύης ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ, που θα λειτουργήσει ως ασπίδα προστασίας απέναντι στη χρηματοπιστωτική κερδοσκοπία. Ο Μάσιμο Ντ’ Αλέμα εκφράζει την ανησυχία του για τον υπαρκτό κίνδυνο να συνδέσουν οι ευρωπαίοι πολίτες την ΕΕ μόνο με υποχρεώσεις και θυσίες. «Για να κατανικήσουμε αυτό τον φόβο πρέπει αποδείξουμε ότι είναι εφικτή μια άλλη Ευρώπη» λέει. Από την άποψη αυτή, οι κάλπες που θα στηθούν στην Ιταλία στις 24 και 25 Φεβρουαρίου σχετίζονται άμεσα με το μέλλον της Ευρώπης. Με τον Πιερ Λουίτζι Μπερσάνι να επιχειρεί να γίνει ο δεύτερος πρώην κομμουνιστής που θα κυβερνήσει την Ιταλία.