Ο διαφημιστής που έριξε τον Πινοτσέτ

Είναι σίγουρα ο πιο διάσημος σύγχρονος μεξικανός σταρ του σινεμά, αν και εδώ και χρόνια η καριέρα του μπορεί να χαρακτηριστεί άνετα «διεθνής», με πρωταγωνιστικούς ρόλους σε ταινίες όπως «Ημερολόγια μοτοσικλέτας» (ως νεαρός Τσε Γκεβάρα), «Κακή εκπαίδευση» του Αλμοδόβαρ, ή «Βαβέλ». Στην τελευταία ταινία του, το «Νο» του χιλιανού σκηνοθέτη Πάμπλο Λαρέν, ο 34χρονος ηθοποιός αντιμετώπισε μια νέα πρόκληση, στον ρόλο του (μη υπαρκτού) μεξικανού διαφημιστή Ρενέ Σααβέντρα που ανέλαβε την καμπάνια για τους υποστηρικτές του «Οχι» στο δημοψήφισμα που διενεργήθηκε στη Χιλή του 1988 για τη διατήρηση ή όχι του δικτατορικού καθεστώτος του Αουγκούστο Πινοτσέτ. Παρά τις αντιδράσεις των πιο δογματικών εκπροσώπων της Αριστεράς, το λογότυπο με το ουράνιο τόξο που σχεδιάστηκε τελικά καθώς και το σλόγκαν («Χιλή, η ευτυχία πλησιάζει») της καμπάνιας υπέρ του «Οχι» έγειραν τελικά την πλάστιγγα υπέρ της δημοκρατίας.

Ως Μεξικανός, τι γνωρίζατε για τη Χιλή και το περιβόητο δημοψήφισμά της πριν από το φιλμ;

Τα βασικά. Στο Μεξικό μεγάλωσα με πολιτικούς πρόσφυγες από όλα τα μέρη της Λατινικής Αμερικής. Οπότε ήξερα λίγο-πολύ τι είχε συμβεί, αλλά όχι τις λεπτομέρειες που έμαθα γυρίζοντας αυτό το φιλμ. Μέχρι τότε, το μόνο που γνώριζα ήταν ο πόνος αυτών των ανθρώπων. Μετά το «Νο» συνειδητοποίησα ότι αυτός ο πόνος δεν έχει αφήσει τη Χιλή. Θα χρειαστούν πολλά χρόνια ακόμη για να τον ξορκίσουν. Αν το σκεφτείτε είναι τραγικό. Ο Αλιέντε έπρεπε να βγει από τον χάρτη επειδή το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Χιλής κέρδισε τις εκλογές, και τις κέρδισε δημοκρατικά. Δεν αποτελεί άποψή μου αυτό, είναι γεγονός. Η CIA βρισκόταν πίσω από το πραξικόπημα του Πινοτσέτ – κι αυτό είναι γνωστό. Και ο Πινοτσέτ, τελικά, αποχώρησε ξανά με δημοκρατικά μέσα. Είναι η μόνη χώρα στον κόσμο με τέτοιο ιστορικό.

Στην ταινία ενσαρκώνετε τον διαφημιστή που στήνει την καμπάνια εναντίον του Πινοτσέτ. Μια «βρώμικη» μάχη που όμως δίνεται για τη δημοκρατία.

Ναι, αλλά με τι κόστος! Η διαφημιστική καμπάνια ενάντια στη δικτατορία είναι στημένη με δέλεαρ καταναλωτικής αισθητικής – απίθανο να το σκεφτεί κανείς, αλλά η πλευρά του «Ναι» στη δημοκρατία υποσχέθηκε στους Χιλιανούς περισσότερο… ήλιο. Στ’ αλήθεια, τους υποσχέθηκαν ότι θα είχαμε συχνότερες λιακάδες στη Χιλή με την εκδίωξη του Πινοτσέτ. Ποιος θα μπορούσε να σκαρφιστεί ένα καλύτερο επιχείρημα; Λογικό, θα μου πείτε, μια και δεν υπάρχει τίποτα το φωτεινό στην περσόνα του, αλλά και πάλι είναι ακραίο.

Αυτά όμως δεν είναι και τα «όπλα» αυτού του επαγγέλματος;

Γνωρίζω τον κόσμο της διαφήμισης, ο πατριός μου είναι διευθυντής φωτογραφίας διαφημιστικών σποτ, και «έμπλεξα» με αυτόν τον κόσμο από πολύ μικρός. Και ο χαρακτήρας της ταινίας μπορεί να μην είναι υπαρκτό πρόσωπο, βασίζεται όμως στις προσωπικότητες αυτών που δούλεψαν για την καμπάνια. Και κανείς εξ αυτών δεν ήταν μάχιμος πολιτικός ή κάποιος αυτοεξόριστος… Κοιτάξτε, δεν αναζητώ «μηνύματα» στο σινεμά, αναζητώ ταινίες που σου γεννούν μια σκέψη, μια ανησυχία, την οποία μετά καλείσαι να προεκτείνεις. Το «Νο» είναι μια τέτοια ταινία. Επίσης, είναι μια ταινία που εξετάζει προσεκτικά αυτό που λέμε «δημοκρατικό πολίτευμα». Το αποδομεί, σηκώνει το καπάκι αν θέλετε, και κοιτάζει τους μηχανισμούς της.

Κρύβει απογοητεύσεις η δημοκρατία;

Και μόνο που δίνει δικαίωμα ψήφου στον καθένα, προφανώς! Είναι απογοήτευση να βλέπεις ότι η ψήφος κάποιων καταλήγει σε ηλίθιους υποψηφίους! Η δημοκρατία κουβαλά μια αμφισημία από μόνη της. Δεν αποτελεί, ας πούμε, ένα ένοπλο κίνημα, όπου τα πράγματα είναι λίγο-πολύ άσπρα και μαύρα, δηλαδή ξεκάθαρα διαχωρισμένα. Ενώ στη δημοκρατία μπορείς, για παράδειγμα, να γυρίζεις μια ταινία σαν το «Νο» και να βρίσκεσαι υποψήφιος για Οσκαρ, καταλαβαίνετε; Είναι μια μικρή αντίθεση αυτή.

Οπως και οι παράλληλες εμφανίσεις σας σε χολιγουντιανές υπερπαραγωγές. Μαθαίνουμε ότι έχετε στα σκαριά έναν πολυδάπανο «Ζορό» σε παραγωγή της 20th Century Fox.

Εντάξει, το κίνητρο για τις περισσότερες εμφανίσεις μου στο Χόλιγουντ είναι σαφώς οικονομικό (γέλια)! Αλλά και η άνεση που προσφέρει. Πολλές φορές μια «μικρή» ανεξάρτητη ταινία απαιτεί πολύ περισσότερα από εσένα από μια απλή ερμηνεία. Δεν ξεχνάω ότι πάνω απ’ όλα είμαι ηθοποιός. Πολλές φορές η δουλειά μου είναι, απλώς, να ψυχαγωγώ τους άλλους – και δεν έχω κανένα πρόβλημα με αυτό. Ελπίζω φυσικά πως ό,τι κι αν κάνω θα έχει το μικρό του καλλιτεχνικό στίγμα, αλλά αυτό σπανίως συμβαίνει. Βλέπετε; Ολοι θέλουμε να είμαστε οικολόγοι αλλά ψωνίζουμε σε πλαστικές σακούλες. Αυτό θα πει δημοκρατία! Τα πράγματα είναι πολύ πιο χαλαρά, οι γκρίζες ζώνες κυριαρχούν. Το βλέπεις και στις εκλογές. Η όλη διαδικασία μιας εκλογικής μάχης, μιας εκλογικής προπαγάνδας, ελάχιστα γειτνιάζει με τα δημοκρατικά ιδεώδη.

Το δικαίωμα στην ψήφο όμως είναι μια δημοκρατική κατάκτηση.

Σαφώς, αλλά η προεκλογική περίοδος είναι μια υπόθεση εξαιρετικά κυνική και διχαστική. Με τους υποψηφίους και τους παρατρεχάμενούς τους να σπέρνουν τον φόβο και το μίσος για τον αντίπαλό τους. Ε, οι νέοι άνθρωποι το βλέπουν αυτό, και απογοητεύονται. Οπως κι εγώ. Αργησα πολύ να καταλάβω ότι η δημοκρατία είναι ένα παιχνίδι του οποίου οι κανόνες δεν έχουν ακόμη προσδιοριστεί. Ακόμη σκάβουμε ένα μονοπάτι που ξεκίνησαν άλλοι πολλά χρόνια πριν από εμάς, ακόμη αναζητάμε απαντήσεις σε ολοκαίνουργια προβλήματα που παρουσιάζονται καθημερινά. Γιατί, να το πούμε κι αυτό κι ας είναι μεγάλο κλισέ, η δημοκρατία είναι το καλύτερο πολίτευμα που έχουμε. Αυτά τα χρόνια νομίζω πως, σε παγκόσμιο επίπεδο, η δημοκρατία είναι το μέγα ζήτημά μας. Και δεν έχει να κάνει πλέον με Αριστερά, Δεξιά, φιλελευθερισμό…

Με τι έχει να κάνει λοιπόν, αν όχι μ’ αυτά;

Εχει να κάνει με την αναζήτηση μιας απάντησης. Και ίσως η τέχνη να είναι μια απάντηση. Και δεν αναφέρομαι μόνο σε ταινίες σαν κι αυτήν. Εννοώ ότι κάθε μας πράξη θα έπρεπε να είναι και ένα μικρό έργο τέχνης, με καταλαβαίνετε;

Εκτός των άλλων, η ταινία μιλάει και για τη δύναμη της τηλεοπτικής εικόνας.

Ειδικά εκείνης της εποχής. Η τηλεόραση βασίλευε το 1988. Και ολόκληρη τη δεκαετία του ’90, νομίζω. Τώρα πια το Ιντερνετ έχει κερδίσει αυτή τη μάχη για τα καλά. Ολοι είδαμε τα μαλλιά του Μάικλ Τζάκσον ν’ αρπάζουν φωτιά. Ολοι είδαμε την έκρηξη του «Τσάλεντζερ». Τότε, κάθε διάλογος πολιτικής σημασίας γινόταν μέσα από την τηλεόραση. Τώρα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Σε κάθε γωνιά του πλανήτη, τώρα με το Διαδίκτυο, υπάρχει μια πολιτική εγρήγορση. Αν και δεν ξέρω τι προσφέρει αυτό. Εγινε τόση φασαρία για την εγκαθίδρυση της δημοκρατίας στη Χιλή, αλλά η βάση του καθεστώτος παρέμεινε η ίδια. Η Χιλή που, σημειωτέον, τα πηγαίνει μια χαρά σε επίπεδο οικονομίας, είναι η μόνη χώρα σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική που δεν προσφέρει δωρεάν εκπαίδευση στα παιδιά της. Και φυσικά, ως πατέρας, «καίγομαι» λίγο παραπάνω για τέτοια ζητήματα.

Την προηγούμενη φορά που μιλήσαμε ήσασταν εργένης.

Σήμερα ο γιος μου είναι τριών, η κόρη μου ενός.

Σας άλλαξε η πατρότητα;

Μου τη δίνει που δεν μπορώ να κάνω επικίνδυνα σπορ, όπως έκανα παλιά. Σκέφτεσαι διαφορετικά. Ακόμη και το σκέιτ μου τώρα μαζεύει σκόνη. Αλλά δεν φταίνε τα παιδιά γι’ αυτό – απλώς τώρα, όταν πέφτω, πονάω περισσότερο. Ο χρόνος περνάει. Παίζω ακόμα λίγη μπαλίτσα όμως. Οσο περνάει ο καιρός είμαι πεπεισμένος ότι η εθνική ομάδα του Μεξικού έχασε ένα μεγάλο ταλέντο.