Η μάχη των 2 εκατ. νεκρών που έκρινε τον πόλεμο

Γιατί επιτέθηκε ο Χίτλερ στο Στάλινγκραντ; Γιατί υποτίμησε τον Κόκκινο Στρατό και – ακόμη χειρότερα – τον ρωσικό χειμώνα; Είναι αλήθεια ότι ο Στάλιν είχε κλειστεί τις πρώτες ημέρες της επίθεσης στην ντάτσα του, σε κατάσταση πανικού, ανίκανος ακόμη και να στείλει ένα μήνυμα εμψύχωσης στους Ρώσους που έβλεπαν το Στάλινγκραντ να ισοπεδώνεται από τη Λουφτβάφε και λίγο αργότερα τις γερμανικές δυνάμεις να διαλύουν τις ρωσικές γραμμές άμυνας;

Το ερώτημα που μπορεί να απαντηθεί με απόλυτη ασφάλεια είναι μόνο το πρώτο. Ο Χίτλερ ήθελε να καταλάβει την πόλη του Στάλιν για δύο βασικούς λόγους. Ο ένας ήταν ότι ήθελε να ανοίξει τον δρόμο προς τις πετρελαιοφόρες πηγές του Καυκάσου. Ο δεύτερος – κι εξίσου σημαντικός – ήταν ότι ήθελε να ταπεινώσει τον σοβιετικό ηγέτη.

Η ΑΠΟΤΥΧΙΑ. Ο στόχος του έμεινε ανεκπλήρωτος. Οπως σημειώνει στους «Τάιμς» ο ιστορικός Αντονι Μπίβορ, πριν από ακριβώς 70 χρόνια ο σκελετωμένος από τις κακουχίες στρατάρχης Φρίντριχ Πάουλους, που υπέφερε από δυσεντερία και ένα νευρικό τικ, έβγαινε από το υπόγειο ενός κτιρίου του κατεστραμμένου Στάλινγκραντ με τη συνοδεία σοβιετικών αξιωματικών. Η αποτυχημένη απόπειρα αυτοκτονίας του είχε εξοργίσει τον Χίτλερ καθώς και η αποτυχία του να υπερασπιστεί τον μύθο των Θερμοπυλών που είχε χτίσει με τόση επιμέλεια ο Γιόζεφ Γκέμπελς. Η Εκτη Στρατιά, ο μεγαλύτερος στρατιωτικός σχηματισμός της Βέρμαχτ, είχε αποδεκατιστεί παρά την υπόσχεση του Χίτλερ στον Πάουλους ότι με μια τέτοια δύναμη στα χέρια του θα μπορούσε να «εφορμήσει στα ουράνια».

Η ήττα στο Στάλινγκραντ, επισημαίνει ο βρετανός ιστορικός και συγγραφέας μιας τριλογίας για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, είναι ένα από τα μεγαλύτερα σύμβολα της νέμεσης. Σηματοδοτεί το ψυχολογικό και στρατιωτικό σημείο καμπής του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Το γεωπολιτικό σημείο καμπής τοποθετείται στον Δεκέμβριο του 1941 με την είσοδο των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο και την απώθηση των γερμανικών δυνάμεων έξω από τη Μόσχα.

Μια σειρά από συμμαχικές αποτυχίες το 1942, όμως, έδειχναν να διατηρείται μια σχετική ισορροπία δυνάμεων. Θα έπρεπε να έρθει το φθινόπωρο η ήττα του Ρόμελ στο Ελ Αλαμέιν και τον χειμώνα της ίδιας χρονιάς η ήττα των Ναζί στο Στάλινγκραντ για να γίνει εμφανές ότι οι δυνάμεις του Αξονα άρχιζαν να χάνουν το παιχνίδι. Η ισχυρή στρατιωτική βιομηχανία των ΗΠΑ σε συνδυασμό με τα σκληρά διδάγματα που είχαν λάβει από τις συγκρούσεις οι βρετανικές, οι σοβιετικές και οι αμερικανικές δυνάμεις έδιναν στους Συμμάχους το δικαίωμα να ελπίζουν στην τελική νίκη.

Την ώρα που οι γερμανοί στρατιώτες προσπαθούσαν να εγκαταλείψουν το Στάλινγκραντ κουτσαίνοντας από τα κρυοπαγήματα, ένας σοβιετικός συνταγματάρχης ούρλιαζε δείχνοντάς τους την κατεστραμμένη του πόλη: «Ετσι θα μοιάζει σε λίγο καιρό το Βερολίνο». Ο Κόκκινος Στρατός είχε αποδείξει επιτέλους ότι μπορούσε να πετύχει περιφανείς νίκες προκαλώντας πανικό στο γερμανικό Γενικό Επιτελείο. Το χάος των υποχωρήσεων του 1941 και ο φόβος των αξιωματικών ότι θα μπορούσαν να συλληφθούν και να εκτελεστούν από τη μυστική Αστυνομία του Μπερία είχαν υποχωρήσει. Η νίκη επί του «φασιστικού τέρατος» φαινόταν τώρα σίγουρη στα μάτια τους και ήξεραν ότι το ίδιο σκέφτονταν και οι Γερμανοί.

ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ. Η νίκη είχε αντίκτυπο σε ολόκληρο τον κόσμο. Για τις αντιστασιακές οργανώσεις στις υπό γερμανική κατοχή χώρες της Ευρώπης ήταν μια γερή ένεση ηθικού. Το σοβιετικό κύρος εκτοξεύθηκε στα ύψη, τα κομμουνιστικά κόμματα ενισχύθηκαν και μαζί με αυτά η φιλοδοξία τους να μετατρέψουν την απελευθέρωση σε επανάσταση. Ο «καταστροφικός ηγέτης» που ήταν ο Στάλιν το 1941 μετατράπηκε σε έναν δεξιοτέχνη της πολιτικής και της στρατιωτικής τέχνης. Η νίκη στο Στάλινγκραντ του έδωσε μια θέση ανάμεσα στον Ουίνστον Τσόρτσιλ και τον Φράνκλιν Ρούζβελτ στη διαμόρφωση του μεταπολεμικού κόσμου. Στη διάσκεψη της Τεχεράνης τον Νοέμβριο του 1943 ο Στάλιν μπορούσε επιτέλους να υποδείξει τη στρατηγική που θα ακολουθούσαν οι συμμαχικές δυνάμεις έως το τέλος του πολέμου. Το σκηνικό για έναν άλλον πόλεμο, τον Ψυχρό, είχε ήδη στηθεί.

5
μήνες διήρκεσε η μάχη του Στάλινγκραντ

2
εκατ. στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους ή τραυματίστηκαν στο πεδίο της μάχης

900
ρώσοι βετεράνοι είναι σήμερα ζωντανοί
100
χιλιάδες γερμανοί στρατιώτες κρατήθηκαν αιχμάλωτοι στο Στάλινγκραντ.

27
χιλιάδες
πέθαναν μέσα σε λίγες εβδομάδες από τη σύλληψή τους

5
χιλιάδες
επέστρεψαν ζωντανοί στη Γερμανία μετά την απελευθέρωσή τους το 1955