Πυρετός στο κόκκινο τρίγωνο

Ο Αλέξης, η Αλέκα, ο Φώτης και οι περιθωριακές αριστερές δυνάμεις διαγκωνίζονται σε ένα γήπεδο που αναλογεί στο 40% του εκλογικού σώματος. Είναι οι συσχετισμοί παγιωμένοι ή υπάρχουν περιθώρια για ανακατανομές; Χωρίς αμφιβολία η αντεπίθεση του ΚΚΕ στο υπουργείο Εργασίας­ – αλλά και στα χωράφια – ήταν προσπάθεια επαναπατρισμού ψηφοφόρων από τον ΣΥΡΙΖΑ. Στην πραγματικότητα, κάθε κόμμα της Αριστεράς είναι και μία διαφορετική ιστορία – τουλάχιστον. Ο Τσίπρας θέλει την εξουσία, ενώ ο Κουβέλης θέλει να είναι ρυθμιστής, παίζοντας σε δύο ταμπλό. Και το ΠΑΣΟΚ, που κάποτε έκανε πολιτικό ταμείο επί της Αριστεράς, έχει γίνει παράνυμφος.

«Δέκα ταινίες να έχεις δει, καταλαβαίνεις την Αμερική. Αυτός γύρισε με μια ανάλυση εντελώς παιδαριώδη». Τάδε έφη κατ’ ιδίαν πρόσωπο που συνάντησε τον Αλέξη Τσίπρα και άκουσε τις απόψεις του για τις ΗΠΑ. Προφανώς, ο αρχηγός του ΣΥΡΙΖΑ-ΕΚΜ δεν έπεισε τον συνομιλητή του. Ούτε είναι η πρώτη φορά που δίνει την εντύπωση πολιτικού που αντιλαμβάνεται τα πράγματα με επιφανειακό, απλοϊκό ή επιπόλαιο τρόπο. Ωστόσο, το αμερικανικό ταξίδι του Τσίπρα και των ανθρώπων του είναι ένα μόνο από τα στοιχεία ενός δεκαημέρου που κυριαρχήθηκε από την «κόκκινη ορχήστρα», δηλαδή από τα τρία αριστερά κόμματα που έχει πλέον η ελληνική πολιτική.

Πριν από έναν χρόνο, τα ξένα κέντρα άρχιζαν να φοβούνται ότι στις εκλογές που έρχονταν τα αριστερά κόμματα θα έγραφαν πάνω από 30%. Οταν όμως έκατσε ο κουρνιαχτός, τον Ιούνιο του 2012, ΣΥΡΙΖΑ, ΔΗΜΑΡ, ΚΚΕ – άντε και ΑΝΤΑΡΣΥΑ με τους υπόλοιπους της ανένταχτης Αριστεράς – έγραφαν αθροιστικά ένα ποσοστό που προσέγγιζε το σαραντάρι, προκαλώντας σαράντα πυρετό διεθνώς. Εξι μήνες αργότερα εκείνοι που έκαναν τότε φοβισμένους υπολογισμούς – ιδίως οι Γερμανοί που δεν ήθελαν να πάει σε κάλπες η Ελλάδα – έχουν τετ α τετ με τον Τσίπρα. Ο λόγος για τον Βόλφγκανγκ Σόιμπλε που έχει μπλέξει τόσο πολύ στα δικά μας ώστε κοντεύει να γίνει έλληνας πολιτικός! Αυτά στο εξωτερικό. Στο εσωτερικό, στη φάση αυτή, τα αριστερά κόμματα είναι αυτά που παράγουν πολιτική με τους ελιγμούς και τους μεταξύ τους ανταγωνισμούς.

Οπως το πολιτικό σκηνικό συνολικά, έτσι και ο αριστερός χώρος είναι σε φάση παγίωσης. Πολιτικός αναλυτής που έχει πρόσβαση στις πολλές και διάφορες δημοσκοπήσεις που έγιναν ή γίνονται, βλέπει τον ΣΥΡΙΖΑ να περιχαρακώνει τον χώρο και το ποσοστό του. Βλέπει όμως και τις δυνατότητες εκροών ψηφοφόρων προς την Κουμουνδούρου από τη ΔΗΜΑΡ ή το ΚΚΕ να είναι πλέον περιορισμένες. Αυτές δεν υπερβαίνουν πια το 0,5% και στη μία και στην άλλη περίπτωση. Ο αριθμός πέντε χωρίζει τον Περισσό από την Αγίου Κωνσταντίνου. Με την τρέχουσα δυναμική το ΚΚΕ είναι λίγο κάτω από 5%, θυμίζοντας τα χαμηλά του 1993. Ενώ η ΔΗΜΑΡ είναι λίγο πάνω από το 5%, συγκροτώντας έναν μετριοπαθή αριστερό πόλο και κερδίζοντας σε αυτοπεποίθηση. Το ενδιαφέρον, όπως επισημαίνει στέλεχος της Αγίου Κωνσταντίνου, είναι ότι τα κόμματα της Αλέκας και του Φώτη δεν έχουν εντάσεις μεταξύ τους, καθώς αλληλοαντιμετωπίζονται με συντροφική αβρότητα. Ο αντίπαλός τους είναι ο ΣΥΡΙΖΑ από τον οποίο προσπαθούν αμφότεροι να πάρουν πίσω δυνάμεις.

Κρίση στρατηγικής

Πριν από δεκαπέντε χρόνια, ο γάλλος Σοσιαλιστής πρωθυπουργός Λιονέλ Ζοσπέν μιλούσε για «πληθυντική Αριστερά». Πού να φανταζόταν ότι ο μπαχτσές αυτός, σε αποχρώσεις του κόκκινου, θα φύτρωνε σε απώτερο χρόνο στην Ελλάδα. Στην πραγματικότητα έχουμε δύο κόμματα με διαφορετικές στρατηγικές – και ένα κόμμα σε κρίση στρατηγικής.

Το κόμμα σε κρίση στρατηγικής είναι ο Περισσός. Το ΚΚΕ, λένε όσοι μπορούν να τρυπήσουν με τα μάτια τους το αδιαπέραστο μπετόν του, έχει κρίση ταυτότητας – ακόμη και ιστορικής ταυτότητας, αφού επ’ εσχάτοις δεν μπορούν να συμφωνήσουν αν τον κρίσιμο ρόλο στη δεκαετία του ’40 είχε ο Δημοκρατικός Στρατός ή το ΕΑΜ. Το συνέδριο σπρώχνεται απαλά προς το τέλος της άνοιξης. Εμπειρη σε θέματα χειρισμών, η Αλέκα επιχείρησε να πλαγιοκοπήσει τον ΣΥΡΙΖΑ στο μέτωπο των τρακτέρ και έβαλε σε επαναστατική γυμναστική το ΠΑΜΕ στην απόπειρα κατάληψης του γραφείου υπουργού στο Εργασίας. Ηταν ένα αριστερό χάπενινγκ. Διαφανές ως προς την πρόθεση να βγάλει οφσάιντ από αριστερά έναν ΣΥΡΙΖΑ που ο αρχηγός του έτρεχε στα Βερολίνα και στις Αμερικές.

Αν η αντιπαράθεση ΚΚΕ – ΣΥΡΙΖΑ είναι για το ποιος θα κερδίσει τη μάχη του πεζοδρομίου, με τη ΔΗΜΑΡ ο αγώνας είναι ιδεολογικός. Αλλά και πιο μπερδεμένος. Από τη μια υπάρχει η ένταση – ένταση και προσωπικών σχέσεων που εκπορεύεται και από την έξοδο του Κουβέλη και των συν αυτώ στο Συνέδριο του Ιουνίου του 2010. Οπως υπάρχουν και εκφράσεις απαξίωσης όπως η διατύπωση του Γρηγόρη Ψαριανού ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι «μπουφές» έχοντας από τα ανοίγματα του Τσίπρα έως τις αριστερίστικες εξάρσεις στελεχών παραδοσιακής κοπής. Από την άλλη όμως υπάρχει η μετρημένη φρασεολογία του Σπύρου Λυκούδη που δεν αποκλείει, υπό όρους, προϋποθέσεις και αστερίσκους, μια μελλοντική αριστερή διακυβέρνηση. Μπορεί να τα μάζεψαν κάπως μετά, κατ’ ιδίαν όμως δεν το αρνούνται καθόλου και μιλούν πιο άνετα. Και με μεγάλη αυτοπεποίθηση.

Η ΔΗΜΑΡ, κατά την εκδοχή αυτή, είναι το ρεφορμιστικό στοιχείο που είναι αναγκαίο στον Τσίπρα για να συγκροτήσει μια αριστερή διακυβέρνηση. Θεωρώντας ότι έχει πετύχει με τη συμμετοχή της στην κυβέρνηση Σαμαρά – που δεν έχει καμία αναστολή να την κριτικάρει, από το βίντεο Διαμαντόπουλου έως τις κλωτσοπατινάδες με τα ΜΑΤ – η ΔΗΜΑΡ θέλει να γίνει το μικρό κόμμα-ρυθμιστής στη νέα πολιτική κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στη χώρα. Κάτι σαν τους Φιλελεύθερους – της καλής εποχής του Γκένσερ, όχι το τωρινό χάλι – ή τους Πράσινους επί Γιόσκα Φίσερ στη Γερμανία.

Το μικρό και το μεγάλο

Αν η ΔΗΜΑΡ είναι σε λογική «small is beautiful» – ελληνιστί, μικρό και ωραίο – ο ΣΥΡΙΖΑ έχει αντίληψη «think big» – ελληνιστί, «πάμε για τα μεγάλα». Ο Αλέξης Τσίπρας είναι μια φιγούρα πολωτική για την κοινωνία και αμφιλεγόμενη για το πολιτικό σύστημα. Στέλεχος της ΔΗΜΑΡ που έχει φάει ψωμί κι αλάτι στον ΣΥΝ τον χαρακτηρίζει «πολιτικό χωρίς έρμα» με μόνη πυξίδα τη διεκδίκηση της εξουσίας. Και τον φωτογραφίζει ως αρχηγό που περιστοιχίζεται από στενό πυρήνα δικών του ανθρώπων, «όπως ο Παππάς και ο Σκουρλέτης που έχουν κρατήσει από τον κομμουνισμό μόνο τον οπορτουνισμό».

Η ανάγνωση αυτή θέλει τον Τσίπρα να είναι ένας νεόπλουτος της ηγεσίας που όλα του πήγαν καλά. Η ανάδειξή του ως γραμματέα της Νεολαίας, η καλή καμπάνια για τον δήμο της Αθήνας, η παράδοση της σκυτάλης από τον Αλαβάνο και, βέβαια, το σέρφινγκ επάνω στο κύμα του Μνημονίου. Η στροφή προς τους νοικοκυραίους με ενδιάμεσους σταθμούς τη Γερμανία και τις ΗΠΑ θεωρείται από τους αμφισβητίες απόδειξη αριβισμού. Ωστόσο, η δημοσκοπική ανάγνωση λέει άλλα. Αν ο ΣΥΡΙΖΑ θέλει να πάει πιο πάνω, δεξαμενές στο ΚΚΕ ή στην ΔΗΜΑΡ δεν υπάρχουν. Ο Τσίπρας θα πρέπει να προσεταιριστεί ευρύτερα στρώματα ψηφοφόρων από τον Καμμένο, τη ΝΔ και αυτό που ο ίδιος δεν είχε αναστολή να προσδιορίσει ως μεσαίο χώρο στη συνέντευξη στην Ελλη Στάη. Είναι μια πολυσυλλεκτική προσέγγιση που τσιμπολογάει από παντού – από τη λαϊκή Δεξιά που είναι απογοητευμένη με τον φιλελεύθερο βολονταρισμό του Σαμαρά έως τους αριστερόστροφους πρώην πασόκους.

Για κάποιον που βλέπει με θετικό μάτι τον ΣΥΡΙΖΑ, είναι η φάση Β’ του συνθήματος για «κυβερνώσα Αριστερά» που έριξε η Κουμουνδούρου την άνοιξη του 2012. Η κυβερνητική προοπτική ξέκανε το ΚΚΕ που καθυστέρησε να την καταλάβει – και μετά ήταν αργά. Ο Περισσός και πολλοί άλλοι δεν αντιλήφθηκαν ότι η νοοτροπία των κάτω των 45 ετών αλλά και οι υψηλές πιέσεις που δημιούργησε το Μνημόνιο έκαναν όσους ψήφισαν Αριστερά να μην έχουν αντίληψη μειοψηφίας, αλλά να εκφράζουν τη διάθεση για ανατροπή με τη δίψα για εξουσία. Σύμφωνα με την ανάλυση αυτή, «εκεί ο ΣΥΡΙΖΑ τέλειωσε το ΚΚΕ εξού και είναι άσφαιρη η αντεπίθεση αυτής της εβδομάδας με το μήνυμα ότι το κόμμα της Αλέκας είναι το μόνο που μπορεί να βγει στο πεζοδρόμιο για να υπερασπίσει τα δικαιώματα των αδυνάτων».

Αντίθετα η ΔΗΜΑΡ, πιο ανοιχτόμυαλος παίκτης, πήρε γρήγορα το μάθημα. Μπήκε στην κυβέρνηση τον Ιούνιο και επιχειρεί να δείξει ότι την ελέγχει από αριστερά. Εδώ και κάποιο καιρό ενισχύει την κυβερνητική της ταυτότητα μη απορρίπτοντας το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής συνεργασίας με τον ΣΥΡΙΖΑ. Παρ’ όλα αυτά, οι επικριτές του Τσίπρα δεν πτοούνται. Η άλλη γραμμή αμφισβήτησης έχει να κάνει με την εσωκομματική διαχείριση. Εμπειρος πολιτικός του ΠΑΣΟΚ λέει ότι «ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να έπιασε 27% στην κοινωνία, αλλά η κομματική του δομή παραμένει στο 4%».

Η χαμένη Ατλαντίδα

Με ορολογία ταινίας Χόλιγουντ είναι σαν κάποιον που πέφτοντας στα ραδιενεργά απόβλητα του Μνημονίου έγινε σούπερ ήρωας, αλλά μέσα του παραμένει ανθρωπάκος. Κατά την εκδοχή αυτή, ο Τσίπρας δεν μπορεί να μαζέψει όχι μόνο τους Λαφαζάνηδες ή τη Ζωή στη Βουλή, αλλά ακόμη και μεταξύ των Προεδρικών χάνει ο σύντροφος τον σύντροφο καθώς οι μεν είναι κινηματικοί και οι δε υποκύπτουν στον ρεαλισμό μιας πρότασης εξουσίας. Ο Τσίπρας τρέχει μπροστά, αλλά δεν ακολουθούν όλοι. Ο ΣΥΡΙΖΑ θα πληγεί από την ασυναρτησία των δυνάμεων που τον απαρτίζουν. Αυτή μάλιστα δεν αφορά τις συνιστώσες όπως νομίζουν οι απέξω παρατηρητές που δεν τον ξέρουν, αλλά τον πυρήνα του – την ίδια την Κουμουνδούρου.

Στη γραμμή αυτή εντάσσεται και η αποκαθήλωση του σεναρίου ότι ο ΣΥΡΙΖΑ του 2012 είναι ΠΑΣΟΚ του ’77. Ο Ανδρέας είχε αντιδικτατορικό φωτοστέφανο, το ΠΑΣΟΚ πήρε τα καλύτερα στελέχη της Ενωσης Κέντρου και διέγραψε νωρίς τις αριστερίστικες ακραίες φωνές. Αντιθέτως, ο Τσίπρας είναι ένας ζεν πρεμιέ χωρίς πολιτική ιστορία – αν και αυτό αγνοεί τις φωτογραφίες από τις μαθητικές καταλήψεις -, ο ΣΥΡΙΖΑ πήρε από το ΠΑΣΟΚ μόνο διάφορα ρετάλια και τα κομμουνιστικά βαρίδια παραμένουν αμετακίνητα εντός του.

Στην ακραία εκδοχή της, η άποψη αυτή λέει ότι η πληθυντική Αριστερά είναι ένα άγονο σχήμα που υπάρχει γιατί αποδείχθηκε χαμένη Ατλαντίδα η Κεντροαριστερά. «Σε μια χώρα όπου ο κυρίαρχος πολιτικός αυτοπροσδιορισμός των περισσότερων ψηφοφόρων είναι στην Κεντροαριστερά, αποτελεί αξιοπερίεργο ότι ΠΑΣΟΚ και ΔΗΜΑΡ απέτυχαν να συνενωθούν. Μαζί στις εκλογές του Μαΐου του 2012 θα ήταν πρώτο κόμμα, αφού το 13% της Ιπποκράτους και το 7% της Αγίου Κωνσταντίνου κάνουν 20%, όταν η ΝΔ πήρε 18% και ο ΣΥΡΙΖΑ άγγιξε το 17%». Υπό την έννοια αυτή, συζητάμε για κυβερνώσα μετακομμουνιστική Αριστερά διότι η ΔΗΜΑΡ αρνείται το πολιτικά αυτονόητο, τη συζήτηση με το ΠΑΣΟΚ. Μάλιστα, σε αυτή την ανάγνωση, η Κεντροαριστερά θεωρείται μόνος σίγουρος δρόμος ανάσχεσης της επέλασης του ΣΥΡΙΖΑ. Αντιθέτως, «το ευρωπαϊκό μέτωπο που κατά καιρούς λέγεται ότι θέλει να συγκροτήσει ο Σαμαράς ενσωματώνοντας τα κεντρώα στοιχεία του ΠΑΣΟΚ θα στείλει τους σκληρούς δεξιούς στη Χρυσή Αυγή, ενώ θα κάνει δώρο τους αριστερόστροφους πασόκους στον ΣΥΡΙΖΑ».

Κατά την άποψη αυτή, «ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Τσίπρας, όταν θα φθάσει η κρίσιμη ώρα των επόμενων εκλογών, δεν θα δυσκολευθούν αφού δεν θα υφίσταται πλέον δίλημμα περί το Μνημόνιο. Η οικονομική πολιτική θα έχει εφαρμοστεί και θα έχει μείνει μόνο η φθορά των κυβερνώντων». Αν αυτή είναι η ευνοϊκή για την Κουμουνδούρου ανάγνωση των πολιτικών πραγμάτων, πολλαπλασιάζονται αυτοί που βλέπουν τον ΣΥΡΙΖΑ να υποκύπτει στις εσωτερικές αντιφάσεις του και τον Τσίπρα να αναλώνεται σε έναν διαρκή συμψηφισμό μεταξύ των ανοιγμάτων προς το Κέντρο και της ανάγκης να μη χάσει την αριστερή του πτέρυγα, ιδίως στο κόμμα.