Ο τελευταίος βρυχηθμός του βασιλιά

Από το hic sunt leones (εδώ υπάρχουν λιοντάρια) των Λατίνων και τους βικτωριανούς εξερευνητές του 19ου αιώνα έως τον «Βασιλιά των Λιονταριών» του Γουόλτ Ντίσνεϊ, το λιοντάρι αποτελεί σύμβολο δύναμης και μεγαλοπρέπειας. Και σίγουρα, όποιος είχε το προνόμιο να παρατηρήσει από κοντά ένα μέλος του είδους Panthera leo (Πάνθηρας ο λέων) να επιστρέφει αγέρωχο από τις βραδινές του περιπολίες κάτω από τις πρώτες ακτίνες του ήλιου της σαβάνας, υπεροπτικά αδιάφορο για τα δεκάδες αποσβολωμένα μέλη του είδους Homo Sapiens που το φωτογραφίζουν, αναγνωρίζει πως όλοι οι τίτλοι που κατέχει του αξίζουν.

Αυτό ακριβώς όμως είναι το πρόβλημα σήμερα. Το λιοντάρι κινδυνεύει πλέον να καταλήξει να υπάρχει μονάχα ως σύμβολο και όχι ως κυρίαρχο αρπακτικό, απόλυτος άρχοντας της αφρικανικής σαβάνας. Τα μερικές χιλιάδες λιοντάρια που έχουν απομείνει στη Δυτική Αφρική θα έχουν εξαφανιστεί τα επόμενα πέντε χρόνια. Στα ανατολικά της ηπείρου η κατάσταση είναι λίγο καλύτερη. Ωστόσο, αν αναλογιστεί κανείς ότι σε συνολικά 49 αφρικανικά κράτη εκείνα στα οποία τα λιοντάρια διατηρούν ακόμη κάποιες ελπίδες για την επιβίωσή τους είναι μόλις δεκατέσσερα, τότε το μέγεθος του προβλήματος προκαλεί τουλάχιστον ανησυχία.

πολύ χειρότερη. Η τελευταία οργισμένη κραυγή υπέρ της σωτηρίας των λιονταριών βγαίνει από τα στόματα των ακτιβιστών της LionAid, οι οποίοι υπογραμμίζουν ότι η κατάσταση είναι πολύ χειρότερη από όσο την αξιολογούσαν προηγούμενες έρευνες. Μαζί τους συμφωνούν και κάποιοι ακαδημαϊκοί. Στις αρχές Δεκεμβρίου κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο μια μελέτη του Πανεπιστημίου του Duke η οποία είχε δημοσιευτεί στο περιοδικό «Biodiversity and Conservation». Οι ερευνητές του πανεπιστημίου υπολόγισαν μέσω δορυφορικών φωτογραφιών υψηλής ανάλυσης πόσο από το φυσικό περιβάλλον στο οποίο ζουν τα λιοντάρια παραμένει άθικτο και άρα διαθέσιμο γι’ αυτά. Και τα συμπεράσματά τους δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά.

Ελάχιστα είναι τα εναπομείναντα καταφύγια στα οποία ο βασιλιάς της Σαβάνας μπορεί να ευελπιστεί ότι ίσως καταφέρει να επιβιώσει. Τα τελευταία πενήντα χρόνια, το φυσικό περιβάλλον των λιονταριών μειώθηκε κατά τρία τέταρτα. Και ο συνολικός πληθυσμός των λιονταριών της Αφρικής κατά ένα τρίτο – από περίπου εκατό χιλιάδες σε μόλις τριάντα δύο χιλιάδες.

Ομως η LionAid θεωρεί πως η έκθεση του Duke είναι ιδιαίτερα αισιόδοξη. Σύμφωνα με τα μέλη της, η κατάσταση είναι πολύ πιο κρίσιμη. Υποστηρίζουν πως σε όλη την Αφρική ο συνολικός πληθυσμός των λιονταριών δεν ξεπερνά τις δεκαέξι χιλιάδες. Επτακόσια από αυτά βρίσκονται ήδη στο χείλος του αφανισμού. Ζουν διάσπαρτα στη Δυτική και την Κεντρική Αφρική σε απομονωμένες αγέλες και μοιάζουν καταδικασμένα να αφανιστούν τα επόμενα χρόνια. Στη Νιγηρία, για παράδειγμα, υπάρχουν μόλις τριάντα, αριθμός ανεπαρκής για την επιβίωσή τους. Τα υπόλοιπα δεκατέσσερις χιλιάδες ζουν στην Ανατολική και τη Νότια Αφρική και αποτελούν την τελευταία ελπίδα για τη διατήρηση του είδους στη Γη. Μεταξύ της Κένυας και της Τανζανίας ή μεταξύ της Ζιμπάμπουε και της Μποτσουάνα υπάρχουν ακόμα εκτάσεις, είτε προστατευμένες είτε αμόλυντες από την ανθρώπινη παρουσία, που επιτρέπουν στον μεγαλύτερο θηρευτή της Αφρικής να ζήσει με αξιοπρέπεια.

Η LionAid όμως επιμένει. Και σε αυτήν την περίπτωση, υποστηρίζει η οργάνωση, η κατάσταση είναι χειρότερη. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία των τοπικών Αρχών, στα πάρκα της Τανζανίας ζουν δεκαέξι χιλιάδες λιοντάρια. Σύμφωνα με τα στοιχεία της LionAid, δεν ξεπερνούν τις επτά χιλιάδες. Τόσο σημαντικές διαφορές θέτουν το πρόβλημα του υπολογισμού του συνολικού πληθυσμού των λιονταριών, ένα ζήτημα που δεν επιδέχεται μια οριστική λύση. Ολοι συμφωνούν πως το να μετρηθούν όλα τα λιοντάρια της Αφρικής είναι εξαιρετικά δύσκολο. Η πραγματικότητα ενδέχεται να βρίσκεται κάπου στη μέση. Σύμφωνα με την Born Free Foundation, οργάνωση αφοσιωμένη στη διατήρηση της άγριας πανίδας, τα λιοντάρια της Αφρικής ανέρχονται σε είκοσι πέντε χιλιάδες. Κοινή διαπίστωση όλων όσων μάχονται για τη σωτηρία των λιονταριών είναι ότι η «κατάσταση είναι εξαιρετικά κρίσιμη», υπογραμμίζει ο πρόεδρος της οργάνωσης Γουίλ Τράβερς.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ. Και όσο δύσκολη αποδεικνύεται η διάγνωση του θανάσιμου κινδύνου που απειλεί τον βασιλιά της σαβάνας, τόσο πιο πολύπλοκη είναι η πιθανή θεραπεία. Απαιτούνται διεθνείς στρατηγικές και υπερεθνικές πολιτικές. Αλλά παράλληλα είναι απαραίτητη η ευαισθητοποίηση και η αρωγή των τοπικών πληθυσμών. Εκτός από τον λαθροθήρα, υπάρχει και ο αγανακτισμένος κτηνοτρόφος που θα προσπαθήσει να σκοτώσει τα λιοντάρια για να προστατέψει το κοπάδι του, ο χωρικός που κάνει ένα βήμα πιο βαθιά στη σαβάνα για να στήσει μια αγροικία για την οικογένειά του, ο φτωχός και γι’ αυτό διεφθαρμένος αστυνομικός που θα κάνει τα στραβά μάτια, ο ασυνείδητος ταξιδιωτικός πράκτορας που επιδιώκει το κέρδος αδιαφορώντας για την επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Το επισφαλές μέλλον του Panthera Leo εξαρτάται και από αυτούς τους ανθρώπους.