[Διαστάσεις] Από την άγνοια στον φόβο

Ο πανικός, για τον Ραφαέλ Σπρέγκελμπουρντ, είναι η σύγχρονη μετάφραση του αμαρτήματος της οκνηρίας, με την έννοια που του έδινε τότε η Καθολική Εκκλησία. Ο οκνηρός εκείνης της εποχής δεν ήταν ο σημερινός τεμπέλης, αλλά ένας κακομοίρης που δεν ήταν σε θέση να διαβάσει τη Βίβλο στα λατινικά. Επρεπε έτσι να στραφεί στους διαπιστευμένους μεταφραστές, τους επισκόπους, τους μοναδικούς κατόχους της αλήθειας, που χρησιμοποιούσαν τη Βίβλο ως εργαλείο προσηλυτισμού και κυριαρχίας.

Στο Μπουένος Αϊρες, όποιος δεν είναι ψυχαναλυτής ασχολείται με το θέατρο, λέει ο 42χρονος Σπρέγκελμπουρντ στην «Κοριέρε ντέλα Σέρα». Και επειδή σε εκείνον η ψυχανάλυση δεν έλεγε τίποτα, αποφάσισε να γίνει θεατρικός συγγραφέας, ηθοποιός και σκηνοθέτης. Και να δοκιμάσει να αναμορφώσει το παρόν με βάση διαφορετικά κριτήρια, μια διαφορετική ηθική. Αυτό είναι άλλωστε το θέατρο: η σύνθεση και η παρωδία όλων των άλλων δρόμων της γνώσης, από την επιστήμη μέχρι τη φιλοσοφία και την πολιτική. Μια ψευδαίσθηση, ένα μεταφυσικό ψέμα για να εκφραστεί μια άλλη μορφή αλήθειας.

Εμπνευσμένος λοιπόν από τα «Επτά θανάσιμα αμαρτήματα» του Ιερώνυμου Μπος, ο Σπρέγκελμπουρντ έγραψε επτά κείμενα για τα επτά δεινά των επτά τελευταίων ημερών της ανθρωπότητας. Από την ερχόμενη Τρίτη και μέχρι τις 10 Φεβρουαρίου, ο Λούκα Ρονκόνι θα ανεβάσει στο Piccolo Teatro του Μιλάνου το ένα από αυτά, με τον τίτλο «Πανικός». Τρεις ομόκεντρες, μαύρες και σουρεαλιστικές ιστορίες γύρω από ένα μυστηριώδες κλειδί, έναν νεκρό που δεν ξέρει ότι είναι νεκρός και αρκετούς ζωντανούς που είναι μπλεγμένοι σε τόσα πράγματα ώστε δεν καταλαβαίνουν πια τίποτα. Η κυριαρχία δεν ασκείται εδώ μέσα από την άγνοια, αλλά μέσα από τον φόβο.

Το έργο γράφτηκε την εποχή της μεγάλης οικονομικής κρίσης στην Αργεντινή και πρωτοπαρουσιάστηκε το 2003, όταν στο Μπουένος Αϊρες κυκλοφορούσαν κομμάτια από χαρτί στη θέση των χαρτονομισμάτων.

Οι κάτοικοι παρακολουθούσαν την παράσταση και σκέπτονταν ότι η χώρα τους είχε πεθάνει και μαζί της είχαν σβήσει τα όνειρά τους και οι ελπίδες τους. «Κι όμως, αυτό το κείμενο είναι από τα πιο κωμικά που έχω γράψει», λέει ο Σπρέγκελμπουρντ. «Το να αναγνωρίσουμε ότι μια ολόκληρη χώρα έχει χρεοκοπήσει, το να παραδεχθούμε ότι έχουμε πιάσει πάτο, ότι είμαστε πια φαντάσματα, μπορεί να αποτελέσει ελατήριο για μια νέα αρχή».

Για τον αργεντινό σκηνοθέτη, η κρίση που πέρασε η χώρα του είναι διαφορετική από την κρίση που περνά η Ευρώπη. Η τελευταία είναι μια κρίση των χρηματοπιστωτικών οργανισμών της, που είναι οι μεγάλοι εχθροί του κοινού καλού. Αυτό που αναδεικνύουν όμως και οι δύο κρίσεις είναι η αναγκαιότητα να αλλάξει το μοντέλο που συνδέει την πρόοδο με την κατανάλωση. «Προς το παρόν», σημειώνει, «η κρίση δείχνει μόνο την αρνητική της πλευρά: πολλοί χάνουν τη δουλειά τους, την ελπίδα τους, την υπομονή τους. Το σημαντικό είναι να οργανωθεί η επόμενη ημέρα».