Συνταξιδιώτες στη ζωή και στον θάνατο

Ο πυρετός δεν έλεγε να πέσει. Ο άλλοτε λαλίστατος έμπορος είχε περιορίσει την επικοινωνία του αρχικά σε μερικές φράσεις, έπειτα σε σκόρπιες λέξεις, στο τέλος σε νοήματα. Διασωληνωμένος στο κρεβάτι του Γενικού Νοσοκομείου Ιωαννίνων επί μία εβδομάδα, ο Κώστας Μπέχλης ταλαιπωρούνταν από βαριά πνευμονία. Αντεχε, όμως, δίνοντας την αίσθηση στους συγγενείς του ότι «κάτι περίμενε». Ωσπου πέθανε στις 25 Σεπτεμβρίου 2011, απόγευμα Κυριακής, λίγες ώρες μετά τον θάνατο της Κούλας, της γυναίκας του, που έπασχε από καρκίνο. Επειτα από πέντε δεκαετίες κοινού βίου το ζευγάρι είχε συντονιστεί και στο τέλος του. Η είδηση κυκλοφόρησε στον τοπικό Τύπο και στο Διαδίκτυο με τον τίτλο «Μαζί στη ζωή, μαζί και στον θάνατο». Στα Ιωάννινα όσοι τους γνώριζαν κοιτούσαν με έκπληξη τα δύο κηδειόχαρτα. Δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι οι απώλειες δεν συνέπεσαν σε κάποιο τροχαίο ή δεν προκλήθηκαν έστω από κάποια κοινή ασθένεια. Στα Πετράλωνα ένας χωριανός τους είπε ότι κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί προ του 1900. Αλλη γειτόνισσα υποστήριξε ότι και οι δικοί της παππούδες είχαν πεθάνει έτσι. Και στα καφενεία ανέσυραν από τη λήθη παρόμοια περιστατικά. Αληθινά ή ψεύτικα, μικρή σημασία έχει. Ηταν σαν μια κοινωνία να προσπαθεί να οικειοποιηθεί κομμάτια αυτής της ιστορίας. Θαρρείς πως ζήλευαν το κοινό – ρομαντικό για πολλούς – τέλος.

Σήμερα, έναν χρόνο μετά, τα μόνα σημάδια που έχουν απομείνει από τη ζωή του ζευγαριού είναι ένα κόκκινο Ντάτσουν, το παλιό τους σπίτι στα Πετράλωνα με θέα προς τη χιονισμένη Τσούκα, μια ασπρόμαυρη φωτογραφία στον διπλό τους τάφο. Ο Κώστας και η Κούλα Μπέχλη μπορεί να έγιναν γνωστοί με τον θάνατό τους. Αυτή όμως είναι η ιστορία της ζωής τους. Μια ιστορία αγάπης.

Ο γάμος και η «Χλόη». Ο Κώστας Μπέχλης γεννήθηκε το 1936 στο χωριό Περάτη Ιωαννίνων. Είχε δύο αδέλφια. Ο παιδικός του φίλος Τιμολέων Λεοντίου τον θυμάται «καλόκαρδο και αγαθό». «Η γιαγιά μου είχε ένα κτήμα και ο Κώστας έμπαινε μέσα όταν ήταν μικρός και έτρωγε τα κεράσια. Δεν τα μάζευε όμως ένα ένα, αλλά έσπαγε τα κλαριά και μετά τον μάλωναν», λέει ο κ. Λεοντίου. Η Κούλα (Βασιλική) Κωστή γεννήθηκε στα Πετράλωνα το 1938. Είχε τρεις αδελφές. Συγγενείς, φίλοι και γείτονες δεν θυμούνται με ακρίβεια πότε διασταυρώθηκαν τα μονοπάτια των δύο. Αν ο γάμος προέκυψε από προξενιό ή από έρωτα. Μπορεί να γνωρίστηκαν στο πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής, το διήμερο κάποιου Αυγούστου. Οπως και να ‘χει, δεν ήταν δύσκολο να ανταμώσουν. Τα χωριά τους άλλωστε απέχουν το πολύ ένα τέταρτο, αν έχεις σβέλτα πόδια.

Παντρεύτηκαν στις αρχές της δεκαετίας του ’60 και για λίγα χρόνια μετανάστευσαν στη Γερμανία. Πρώτα ο Κώστας, για να τον ακολουθήσει έπειτα η Κούλα. Ανοιξαν οπωροπαντοπωλείο στα Ιωάννινα, στην οδό Βηλαρά, που πήρε το όνομά της από τον λυρικό ποιητή και πεζογράφο Ιωάννη Βηλαρά. Στη «Χλόη», ένα από τα πιο γνωστά έργα του, ο ποιητής επισημαίνει τον περαστικό χαρακτήρα της νιότης. Συμβουλεύει όλες τις κοπέλες να ερωτευτούν και να χαρούν τη ζωή όσο είναι καιρός. Για τους εμπόρους και τους κατοίκους της οδού Βηλαρά ο Κώστας και η Κούλα δεν χαράμισαν τα νιάτα τους και παρέμειναν ερωτευμένοι μέχρι τα βαθιά γεράματα.

Οι καραμέλες. Το μαγαζί τους δεν ξεπερνούσε τα 20 τετραγωνικά μέτρα. Ηταν ημιυπόγειο, με δύο σκαλοπάτια στην είσοδο. Πίσω από τα εμπορεύματα ένα ακόμη σκαλοπάτι οδηγούσε σε ένα στενό δωμάτιο όπου το ζευγάρι είχε το κρεβάτι του. Σε κάθε πελάτη ο Κώστας κερνούσε από μία καραμέλα. Συνήθεια που κράτησε και όταν βγήκε στη σύνταξη. Αν άδειαζες τις τσέπες του, σίγουρα θα έβρισκες γλυκίσματα. Ηταν τόσο γνωστή η κίνησή του που στο μνημόσυνό του μαζί με τον καφέ οι συγγενείς προσέφεραν καραμέλες.

Το μπαλκόνι της Ουρανίας Κλεισούρα έβλεπε στο οπωροπαντοπωλείο. Θυμάται το σοβαρό τροχαίο που είχε κάτω από το σπίτι της η Κούλα, πριν από 15 χρόνια. Το αυτοκίνητο την είχε ρίξει στην άσφαλτο με το κεφάλι πρώτα. «Αν πεθάνει η Κούλα, δεν πρόκειται να ζήσω» έλεγε, σύμφωνα με την κ. Κλεισούρα, ο Κώστας όσο η γυναίκα του νοσηλευόταν στην Εντατική.

Στην οδό Βηλαρά παραμένουν κάποιοι από τους εμπόρους που γειτόνευαν με το ζευγάρι, το μπακάλικό τους όμως μετατράπηκε από τον ιδιοκτήτη της πολυκατοικίας σε διαμέρισμα. Ο δρόμος τους ακόμη και σήμερα γεμίζει με κόσμο που ψωνίζει τα πρωινά καθώς υποχωρεί η ομίχλη. Αρκετοί από αυτούς κοντοστέκονται σε πίνακες ανακοινώσεων που συναντάς κάθε τόσο στα Ιωάννινα. Εκεί αναρτώνται τα κηδειόχαρτα. Ο θάνατος είναι δημόσιο γεγονός.

Μετά το 2003, αφού έκλεισαν το μαγαζί τους και βγήκαν στη σύνταξη, ο Κώστας και η Κούλα Μπέχλη εγκαταστάθηκαν μόνιμα στα Πετράλωνα Ιωαννίνων. Σε υψόμετρο λίγο κάτω από ένα χιλιόμετρο, σε μια τραχιά γη που έχει βαφτιστεί τουλάχιστον δύο φορές. Παλαιότερα αποκαλούσαν το χωριό Ντομπρ (στα σλαβικά σημαίνει «ντόμπρος»). Η σημερινή του ονομασία προκύπτει από το πετρώδες έδαφός του. Αν και ο Κώστας Μπέχλης «πήγε γαμπρός» εκεί, οι περισσότερες διηγήσεις των ντόπιων εστιάζουν σε εκείνον και όχι στη σύζυγό του. Ισως γιατί η Κούλα – πιστή στις αρχές για τη θέση της γυναίκας στην ύπαιθρο – βρισκόταν πάντα ένα βήμα πίσω από τον άντρα της, στη σκιά του. Ακόμη και σήμερα άλλωστε στα καφενεία του χωριού δεν θα δεις ποτέ να κάθεται ηλικιωμένη γυναίκα. Ισως γι’ αυτό και μία από τις αδελφές της Κούλας γνέφει στον γιο της να έρθει έξω από το μαγαζί και διστάζει να μπει μέσα να τον φωνάξει καθώς συνομιλεί μαζί μου.

Στα Πετράλωνα ο Κώστας Μπέχλης δεν κυκλοφορούσε πολύ. Τα Σάββατα μπορεί να πήγαινε στη Ράχη, στο τσιπουράδικο του Κώστα Παπαδόπουλου στην πλατεία του χωριού. Εκεί θα έπινε το πολύ δυο-τρία ποτήρια, θα κερνούσε καμιά καραμέλα, και στις 12.30 θα πήγαινε σπίτι για να φάει με τη γυναίκα του. «Ποτέ δεν έτρωγε κάποιος από τους δύο μόνος. Πάντα οι δυο τους, πάντα μαζί», λέει ο κ. Παπαδόπουλος. Περιγράφει τις συνήθειες του παλαιού θαμώνα του με γλυκιά νοσταλγία: πού καθόταν, πώς παρότρυνε τους πελάτες να πιουν, ενώ ποτέ δεν δέχτηκε να δοκιμάσει λίγο χταπόδι μήπως του κοπεί η όρεξη. Προς στιγμήν διακόπτει την αφήγηση. «Πώς το έλεγε να δεις, έλεγε κάτι χαριτωμένο όταν έφευγε…» μονολογεί. Ξαφνικά το θυμάται, σηκώνεται, κάνει μισή υπόκλιση και λέει: «Σας ευχαριστώ πολύ, κύριοι. Εις το επανιδείν».