Η προσευχή του Χίτλερ στο Γκέτο

«Καμία πρόκληση. Το δικό μου έργο είναι ένα έργο πνευματικό. Εφερα τον γονυπετή Χίτλερ μου στη Βαρσοβία για να συνομιλήσει με την πόλη». Ετσι απαντά ο προκλητικός Μαουρίτσιο Κατελάν σε όλους όσοι εναντιώνονται στην έκθεση ενός αγάλματός του στο Γκέτο της Βαρσοβίας. Το άγαλμα που απεικονίζει τον Φύρερ ονομάζεται «Him» – «Εκείνος» στα ελληνικά – και πρόκειται για ένα άγαλμα το οποίο ο επισκέπτης δεν μπορεί να αντικρίσει. Μπορεί να το δει μόνο από απόσταση, μέσα από την τρύπα μιας ξύλινης πόρτας, και μόνο από πίσω. Ενας Χίτλερ γονατιστός μπροστά σε μια καγκελόπορτα στην οδό Πρόζνα, στο κέντρο της πολωνικής πρωτεύουσας. Ενας Χίτλερ που προσεύχεται.   

Η Βαρσοβία τιμά τον διάσημο ιταλό καλλιτέχνη Μαουρίτσιο Κατελάν αφιερώνοντάς του μια μεγάλη έκθεση, το όνομα της οποίας είναι «Αμήν». Εως τις 24 Φεβρουαρίου το Κέντρο Μοντέρνας Τέχνης του Κάστρου Ujazdowski θα είναι γεμάτο με τα έργα του περίφημου εικονοκλάστη από την Πάδοβα. Ωστόσο η υπερρεαλιστική του εγκατάσταση, στην οποία πρωταγωνιστεί ο ηγέτης του Τρίτου Ράιχ, τοποθετήθηκε σε μια περιοχή-σύμβολο του Ολοκαυτώματος, στο Γκέτο της Βαρσοβίας. Σύμφωνα με τους επιμελητές της έκθεσης, επρόκειτο για μια επιλογή εξαιρετική.

Σύμφωνα με πολλούς άλλους, πρόκειται για προσβολή προς την εβραϊκή κοινότητα. Το Κέντρο Σιμόν Βίζενταλ έκανε λόγο για «ανόητη πρόκληση που προσβάλλει τη μνήμη των Εβραίων που έπεσαν θύματα του ναζισμού», ενώ ο διευθυντής του ιδρύματος τόνισε ότι «η μοναδική προσευχή που ο Χίτλερ είχε στο κεφάλι του ήταν αυτή που ζητούσε τον αφανισμό των Εβραίων από τη Γη». Αλλά ο αρχιραβίνος της Πολωνίας μάλλον έχει διαφορετική άποψη καθώς θεωρεί ότι η τοποθέτηση του συγκεκριμένου αγάλματος στον συγκεκριμένο χώρο μπορεί να έχει «δράση παιδευτική». Θέλοντας να κατευνάσει τα πνεύματα ο επιμελητής της έκθεσης τόνισε ότι δεν υπάρχει καμία διάθεση προσβολής και πως το άγαλμα του Κατελάν απεικονίζει «το κακό που παντού ελλοχεύει».

«ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΕΡΓΟ». Τι λέει όμως για όλα αυτά ο ίδιος ο καλλιτέχνης; Από τα ομοιώματα απαγχονισμένων μικρών παιδιών που κρέμονταν από τα κλαδιά ενός δέντρου σε πλατεία του Μιλάνου έως το τεράστιο μεσαίο «δάχτυλο» που ακόμη στέκει προκλητικά στην Πλατεία Χρηματιστηρίου στην ίδια πόλη, η έκθεση των έργων του ιταλού προβοκάτορα σε δημόσιους χώρους συνεχίζει να διχάζει. Αναφορικά με τον γονυπετή Χίτλερ ο Κατελάν λέει ότι πρόκειται για ένα έργο περισσότερο πνευματικό παρά προκλητικό.

Σε συνέντευξή του στη «Ρεπούμπλικα» ο άνθρωπος που το 2001 είχε προκαλέσει την οργή των καθολικών Πολωνών εκθέτοντας σε γκαλερί της Βαρσοβίας το άγαλμα ενός χτυπημένου από μετεωρίτη Πάπα Ιωάννη Παύλου υπογράμμισε ότι δεν υπάρχει καμία διάθεση προσβολής ή πρόκλησης. Ο «Εκείνος» είναι ένα έργο που ο Κατελάν έφτιαξε πριν από μία δεκαετία, το 2001, και για πρώτη φορά εκτέθηκε στην Ελβετία.

Η ιδέα για την τοποθέτησή του στο Γκέτο της Βαρσοβίας ήταν τυχαία. Περπατώντας ως επισκέπτης στους δρόμους της πολωνικής πρωτεύουσας ο καλλιτέχνης θυμήθηκε τον πρώην καγκελάριο της Δυτικής Γερμανίας Βίλι Μπραντ, ο οποίος 25 χρόνια μετά τον πόλεμο πήγε και γονάτισε μπροστά στο μνημείο για τους Εβραίους-θύματα του ναζισμού.