«Δεν ανήκω στο κόμμα του “μωρό μου, σόρι”»

Ραντεβού μου έδωσε στην Πανόρμου, σε ένα από αυτά τα καφενεία που προσπαθούν να γίνουν σαν τα παλιά μπακάλικα. Τον περίμεναν – είναι φανερό ότι εδώ είναι η γειτονιά του. Την επόμενη ημέρα θα έφευγε για τη Θεσσαλονίκη με το αυτοκίνητο για την παρουσίαση του νέου βιβλίου του. Αυτός, η γυναίκα του και δύο παιδιά από την Κρήτη που «τραγουδούν» ποιήματά του. Συναντηθήκαμε ξανά στην επιστροφή. Μιλήσαμε και μετά πήγαμε το σπίτι του Νίκου Ξυδάκη στην Πλάκα για να ακούσουμε στο πιάνο τα ποιήματά του.

Από ένα χωράφι στη Θεσπρωτία, στα σαλόνια της ποίησης της Αθήνας…

Ναι, αν και το όνειρο του πατέρα μου ήταν η Νομική.  Η μάνα μου έλεγε «ο γιος μου ο δικηγόρος». Αυτό εμένα με έκανε κομμάτια. Γιατί ήξερα ότι δεν θα γίνει πραγματικότητα.  

Ο δρόμος της ποίησης ήταν προδοσία γι’ αυτούς;

Αυτό που ήθελαν ήταν να είμαι ένας επιτυχημένος δικηγόρος στην Ηγουμενίτσα. Ή στα Γιάννινα, ακόμη καλύτερα… Αλλά να μη φύγω, να μην κατεβώ στην Αθήνα.

Και τώρα τι λένε στο χωριό;

Τώρα, άμα ακούν τραγούδια μου με τον Νταλάρα και την Αρβανιτάκη, τι να πουν; Κακό θα πουν; Αλλά το δύσκολο είναι μέχρι να φτάσεις εδώ.

Σε ποιον Θεό πιστεύετε;

Δεν μπορώ να πω ότι πιστεύω σε κάποιον συγκεκριμένο. Ούτε στον Θεό των Γραφών με τα γένια, που παίζει με εμάς, μας βασανίζει ή γελάει…

Η ζωή σας είχε πολλές ξαφνικές αλλαγές πορείας. Θεσπρωτία, μετά απαχθείς στην Ουγγαρία, μετά  Αθήνα…

Ναι, θα μπορούσαν οι ράγες να γυρίσουν, να γυρίσει ο κλειδούχος, που λέει και ο Ελύτης. Γι’ αυτό πιστεύω στην τύχη. (παύση) Μου λέτε για τα σαλόνια της ποίησης στην Αθήνα και όλα αυτά… Εντάξει, δεν μπορώ να πω ότι δεν το χαίρομαι, αλλά θα σας πω κάτι τρελό: δεν κουράστηκα για αυτό. Για να φτάσει κάποιος ψηλά πρέπει να κοπιάσει, όσο ταλαντούχος και αν είναι. Εγώ νιώθω ότι αυτό μου χαρίστηκε. Εκανα μόνο αυτό που αγαπούσα.

«Αψινθος» ο τίτλος του νέου βιβλίου σας. Από το αψέντι, το ναρκωτικό;

Παραισθησιογόνο. Και το αγαπημένο ποτό των καταραμένων, Μποντλέρ και λοιπών. Αλλά και το αστέρι που, κατά τον Ιωάννη, πέφτει από τον ουρανό και δηλητηριάζει τα νερά της γης.  

Ο ποιητής δεν πρέπει να έχει και μια καταραμένη ζωή; Εσείς είστε καθώς πρέπει οικογενειάρχης.

Κανονικά. Παππούς μιας εγγονής και μιας δεύτερης που έρχεται.

Χωρίς πάθη…

Με αβυσσαλέα πάθη! Οι καταραμένοι ποιητές ιντριγκάρουν και τον κόσμο. Ανθρωποι που καίγονται. Δηλαδή, ο Ρεμπό στα 19 του έγραψε ό,τι ήταν να γράψει και χαράκωσε βαθιά την παγκόσμια ποίηση.

Σε εσάς έδινε ασφάλεια η οικογένεια…

Ναι. Μπορεί κάποιος να καγχάσει τώρα και να πει: Εμπνέεσαι με μια κατάσταση τόσο δυσφημισμένη όπως είναι ο γάμος; Αλλες εμπειρίες δεν θέλεις;   

Ναι, ο κίνδυνος να σας καταπιεί η ρουτίνα.

Δόξα τω Θεώ, έχουμε τόσες κόντρες με τη γυναίκα μου – είναι πολύ δυνατή προσωπικότητα και εκδότρια πετυχημένη…. Ενα όργανο μπορεί να παίξει πολλές μελωδίες και με πολλούς τρόπους. Δεν είναι απαραίτητο αυτό να το κυνηγήσεις σε άλλα σώματα. Με κοιτάτε λίγο δύσπιστα…

Διερευνώ… Και κάπου εκεί στιχουργός κατά παραγγελία.

Οχι στο ξεκίνημά μου. Αυτό προέκυψε.

Για λεφτά το κάνατε;

Οχι, δούλεψα 15 χρόνια βιβλιοπώλης στη Δωδώνη του Βαγγέλη Λάζου. Δεν το έκανα για λεφτά. Το έκανα γιατί μου άρεσε να το ακούσω τραγουδισμένο.

Και μετά παίρνατε και μελωδίες και φτιάχνατε στίχους.

Στην αρχή με ζόριζε πολύ. Οι ποιητές είχαν αντιρρήσεις σε αυτό, ακόμη έχουν: «Μιχάλη, γιατί το κάνεις;». Θεωρούν την ποίηση κάτι πολύ υψηλό σε σχέση με τον στίχο. Ενας νέος συγγραφέας είχε πει μια φορά: «Τι είναι αυτά τα ποιητικά του Γκανά, που “το αγρίμι δεν τρώει, δεν πίνει, δεν ξαποσταίνει”… Στίχος απλός και ωραίος είναι το “μωρό μου, σόρι, / βρήκα καλύτερο αγόρι”». Εμείς που έχουμε τραγουδήσει πίνοντας ρετσίνα «Της δικαιοσύνης ήλιε νοητέ» δεν μπορούμε να μείνουμε στο «σόρι» και το «αγόρι». Και αυτά παίζουν, αλλά δεν είμαστε αυτού του κόμματος.

Είμαστε κάποιου κόμματος;

Δεν είμαστε κανενός κόμματος. Είχα βέβαια συμπάθεια στην Αριστερά. Μολονότι η γιαγιά μου και μία θεία μου πέθαναν στην Ουγγαρία.

Είναι αλήθεια ότι περάσατε τα παιδικά σας χρόνια στο χωριό Μπελογιάννης στην Ουγγαρία;

Ναι, για εμάς χτίστηκε· για πολιτικούς πρόσφυγες από την Ελλάδα και κάποιους απαχθέντες. Η ιστορία της οικογένειάς μου είναι λίγο τρελή. Με το που έπεσε η Μουργκάνα στα χέρια του Στρατού, οι αντάρτες οπισθοχωρώντας πήραν μαζί τους κόσμο από τα χωριά, ανάμεσά τους και γυναικόπαιδα. Ετσι βρεθήκαμε στην Ουγγαρία, στη λίμνη του Μπάλατον, που ήταν τα θέρετρα των πλούσιων Μαγιάρων. Οταν πήγαν οι γιαγιάδες στις τουαλέτες έπαθαν πολιτιστικό σοκ! Από τις υπαίθριες τουαλέτες του χωριού βρέθηκαν μέσα στα μάρμαρα… Μετά θυμάμαι τις ντουντούκες στο χωριό να φωνάζουν «οι φασίστες στην Ελλάδα δικάζουν τον ήρωα Μπελογιάννη» και όταν τον εκτελέσανε δώσανε το όνομά του στο χωριό.

Εσείς όμως δεν γίνατε κομμουνιστές.

Εμείς χαρακτηριστήκαμε απαχθέντες και δρομολογήθηκε ο επαναπατρισμός μας. Μολονότι είχα περάσει αυτά που πέρασα, φτάνοντας στην Αθήνα το ’62 με όλη αυτή την αδικία που είδα, με τις διώξεις των αριστερών, τις εξορίες, εγώ συντάχθηκα με την Αριστερά. Τώρα διατελώ εν πλήρει συγχύσει, όχι αθώος, που λέει ο Κατσαρός. Την ψήφο μου κάπου τη δίνω εν πάση περιπτώσει, αλλά χωρίς καρδιά.

Είναι βάσανο αυτό πάντως. Αν έχεις κόμμα, ξεφορτώνεις λίγο τις ελπίδες σου.

Είναι μεγάλο βάσανο. Σκέφτομαι τους χριστιανούς οι οποίοι πιστεύουν στη μετά θάνατον ζωή… Εχουν καθαρίσει. Είναι μεγάλη παρηγοριά. Το να είσαι άστεγος είναι πολύ δύσκολο!

Τι είναι το πιο ενοχλητικό εκεί έξω;

Οτι δεν μπορούμε να παραδεχθούμε πως «κάναμε σαχλαμάρες», γιατί λίγο-πολύ όλοι τις κάναμε. Αντίθετα, κάποιοι θέλουν να ξαναγυρίσουμε στα χρόνια εκείνα. Αυτό εμένα με τρελαίνει.