[Διαστάσεις] Το πραγματικό έγινε εξωπραγματικό

Ο Τζο Νέσμπο ακούστηκε πολύ φέτος στην Ελλάδα. Κάτι η ταινία του «Κυνηγοί κεφαλών», κάτι τα μυθιστορήματά του που έχει βγάλει το Μεταίχμιο (για να παρουσιάσει το τελευταίο, τον «Χιονάνθρωπο», βρέθηκε πρόσφατα ο συγγραφέας και στην Αθήνα), η δημοτικότητα του νορβηγού δημιουργού αστυνομικών ιστοριών έχει ανεβεί πολύ. Εντελώς άγνωστος στη χώρα μας, αλλά εξαιρετικά δημοφιλής και πολυβραβευμένος στη δική του, είναι αντίθετα ένας άλλος τρομερός Νορβηγός, ο 43χρονος Καρλ Οβε Κνάουσγκορ.

Παρ’ όλο που και τα δύο πρώτα του βιβλία έτυχαν καλής κριτικής, αυτό που τον έκανε διάσημο ήταν η συγγραφή έξι αυτοβιογραφικών βιβλίων με τον τίτλο «Ο Αγών μου» («Min Kamp», όπως το «Mein Kampf» του Χίτλερ). Τα βιβλία έχουν συνολική έκταση 3.500 σελίδων, εκδόθηκαν από το 2009 ώς το 2011 και λέγεται ότι τα έχει διαβάσει έως τώρα το ένα πέμπτο του πληθυσμού. Στα αγγλικά έχει κυκλοφορήσει μόνο το πρώτο – και ο βιβλιοκριτικός του «Νιου Γιόρκερ» είναι γοητευμένος. Ο συγγραφέας μιλά για την παιδική του ηλικία και την εφηβεία του, για τον γάμο του, για τη ζωή του ως γιου, συζύγου και πατέρα, για την απελπισμένη ανάγκη του να γράφει. Μιλά για μουσική, για σεξ (καλό και κακό), πάνω απ’ όλα όμως μιλά για τον θάνατο.

Η σύγχρονη ζωή, γράφει, έχει πετύχει να κρύψει τον θάνατο από το προσκήνιο. Ο θάνατος βρίσκεται βέβαια παντού, στις ειδήσεις, στις εικόνες, αλλά είναι ένας θάνατος χωρίς σώμα. «Ο θάνατος που ανήκει στο σώμα και είναι συγκεκριμένος, υλικός και απτός, κρύβεται με τόσο μεγάλη φροντίδα, ώστε αγγίζει την παράνοια. Κι αυτό έχει αποτελέσματα, είναι αρκετό να ακούσετε ανθρώπους που υπήρξαν ακούσιοι μάρτυρες θανατηφόρων δυστυχημάτων ή φόνων. Λένε πάντα το ίδιο, “ήταν τόσο εξωπραγματικό”, παρ’ όλο που εννοούν ακριβώς το αντίθετο. Ηταν τόσο πραγματικό. Αλλά δεν πιστεύουμε πια στην πραγματικότητα. Για μας όλα έχουν αντιστραφεί, το πραγματικό είναι εξωπραγματικό και το εξωπραγματικό πραγματικό».

Κι ύστερα γίνεται μια παύση, ένα κενό στη σελίδα, κι ακολουθεί η ανακοίνωση. «Ημουν τριάντα ετών όταν είδα για πρώτη φορά ένα πτώμα. Ηταν καλοκαίρι του 1998, ένα απόγευμα Ιουλίου, σε μια εκκλησία στο Κρίστιανσαντ. Είχε πεθάνει ο πατέρας μου». Οι επεξηγήσεις δίνονται στη συνέχεια: από αξιοσέβαστος καθηγητής και στη συνέχεια πολιτικός, ο πατέρας του το έριξε στο αλκοόλ όταν χώρισε, και πέθανε βρώμικος και μόνος.

Αυτή είναι η σοβαρή πλευρά των βιβλίων του Κνάουσγκορ. Η «λάιτ» (ή όχι και τόσο λάιτ) πλευρά, που έχει προκαλέσει αρκετές αντιδράσεις, είναι η αποκάλυψη λεπτομερειών από την ιδιωτική ζωή των φίλων του και της οικογενείας του, περιλαμβανομένης της πρώην συζύγου του. Η τελευταία έγραψε ένα ολόκληρο ραδιοφωνικό ντοκιμαντέρ για το θέμα, ένας θείος αξίωσε να διαγραφεί το όνομά του, και μόνο η δεύτερη γυναίκα του συμφώνησε να χρησιμοποιηθεί το όνομά της υπό έναν όρο: να μην την παρουσιάζει βαρετή.