Η – όχι και τόσο – κρυφή γοητεία της απλής αναλογικής

ΤΟ 2011-12 η ελληνική πολιτική έσπασε για τα καλά το ταμπού των κυβερνήσεων συνεργασίας. Η κυβέρνηση Παπαδήμου ήταν ειδικού σκοπού και περιορισμένης διάρκειας. Αλλά η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου – Κουβέλη προήλθε από εκλογές και είναι αποτέλεσμα πολιτικής συμφωνίας, ενώ αποτελεί προσπάθεια μακράς πνοής.

Το ενδιαφέρον είναι ότι το 2012-13 δεν αποκλείεται να σπάσει ένα άλλο ταμπού της Μεταπολίτευσης. Η απλή αναλογική. Τη ζητά η ΔΗΜΑΡ, τη θέλει το ΠΑΣΟΚ και δεν την αρνείται ο ΣΥΡΙΖΑ. Δεν αποκλείεται, έτσι, να είμαστε πολύ πιο κοντά στην απλή αναλογική από ό,τι νομίζουμε.

Ο νόμος Σκανδαλίδη – ψηφισμένος το 2003 – που αποτελεί τον κορμό του εκλογικού συστήματος είναι εντόνως αναλογικός. Η παρέμβαση Παυλόπουλου αύξησε το μπόνους εδρών για το πρώτο κόμμα σε πενήντα, εις τρόπον ώστε να αυξάνονται οι πιθανότητες για αυτοδυναμία. Προσέξτε όμως: στην ορίτζιναλ εκδοχή του, με μπόνους σαράντα εδρών και όριο εισόδου στη Βουλή το 3% για κάθε κόμμα, ο νόμος Σκανδαλίδη χαρακτηριζόταν από σημαντική αναλογικότητα της τάξεως του 86%. Δεν είναι τυχαίο ότι το 2007, πρώτη χρονιά ισχύος του νόμου Σκανδαλίδη, η νικήτρια ΝΔ πήρε μόλις 152 βουλευτές ή ότι άρχισε από εκείνες τις εκλογές το ξεπέταγμα των μικρότερων κομμάτων – με αιχμή τον ΣΥΡΙΖΑ. Αν ο νόμος Σκανδαλίδη διατηρηθεί με μείωση του μπόνους πρώτου κόμματος σε 20 έδρες και όριο εισόδου στη Βουλή πάντα το 3%, τότε επιτυγχάνεται αναλογικότητα της τάξεως του 95%-96%. Πρόκειται δηλαδή επί της ουσίας για απλή αναλογική.

Πολλοί αναρωτήθηκαν γιατί πήρε θετική στάση ο Τσίπρας στο ζήτημα της απλής αναλογικής. Δεν είναι μόνο θέμα ιδεολογικής συνέπειας σε ένα πάγιο αίτημα της ελληνικής Αριστεράς. Οι πιο ψαγμένοι της πολιτικής αγοράς λένε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ βολεύεται με την απλή αναλογική γιατί έτσι καθίστανται αναγκαίες οι συνεργασίες. Αυτό θα επιτρέψει τη μετάβαση σε πιο ρεαλιστικές θέσεις ή, διαφορετικά ειπωμένο, θα δικαιολογήσει το νέρωμα των πιο ακραίων αντιλήψεων στον ΣΥΡΙΖΑ για την οικονομία. Αλλωστε, με όρους απλής αναλογικής οι 147-150 έδρες του πρώτου γίνονται 127-130, κάτι που έχει την ψυχολογική σημασία του. Κοινώς, κόβει τη φόρα όσων δεν θέλουν συμβιβασμούς.

Ολα αυτά κολλάνε με μια αντίληψη που επιμένει ότι στον καιρό της κρίσης δεν θέλεις να κυβερνάς μόνος και αυτοδύναμος. Ας πούμε στη Βρετανία, ο δεξιός Κάμερον βολεύτηκε αφάνταστα κυβερνώντας σε συνεργασία με τον φιλελεύθερο Κλεγκ. Και στη Γερμανία οι εκλογές του 2013 είναι περίπου βέβαιο ότι θα δώσουν κυβέρνηση μεγάλου συνασπισμού CDU – SPD. Το συμπέρασμα είναι ότι η απλή αναλογική είναι, αν όχι αναγκαίο, πάντως εύλογο παρακολούθημα της κουλτούρας κυβερνητικών συνεργασιών. Μένει να φανεί η άποψη του Αντώνη Σαμαρά. Η μια ανάγνωση λέει ότι «άμα το θέλουν το ΠΑΣΟΚ και η ΔΗΜΑΡ, ο Πρωθυπουργός θα είναι υποχρεωμένος να κάνει μια παραχώρηση στους εταίρους του στην κυβέρνηση». Η αλήθεια είναι ότι Βενιζέλος και Κουβέλης επιθυμούν να αντασφαλιστούν σε περίπτωση εκλογών το 2013 ή και αργότερα. Η θετική τοποθέτηση του ΣΥΡΙΖΑ σημαίνει αυξημένη πλειοψηφία για το πέρασμα της αλλαγής του εκλογικού νόμου, άρα ισχύ από τις επόμενες και όχι τις μεθεπόμενες εκλογές.

Ασχέτως πάντως των καταναγκασμών που επιφέρει η συνύπαρξη με Βενιζέλο και Κουβέλη στην κυβέρνηση, ο Σαμαράς, έμπειρος πολιτικός που θα επιδιώξει να χειριστεί τον χρόνο και να μη συρθεί σε επιλογές, θα βάλει την απλή αναλογική στη ζυγαριά των μελλοντικών πολιτικών σχεδιασμών του. Δεν είναι, ας πούμε, σίγουρο αν η απλή αναλογική ανταποκρίνεται στο όραμα για ένα μεγάλο φιλοευρωπαϊκό μέτωπο. Θα εξαρτηθεί και από τα ποσοστά που θα δίνουν οι δημοσκοπήσεις. Πάντως, αν κάτι τέτοιο προκύψει, τότε δεν αποκλείεται η απλή αναλογική να ασκήσει κρυφά γοητεία και στο Μαξίμου.