Τι αλλάζει η απλή αναλογική

Την τράπουλα του εκλογικού συστήματος ανακατεύουν ξανά τα κόμματα, μετά την κίνηση της ΔΗΜΑΡ να ρίξει στο τραπέζι το ζήτημα καθιέρωσης της απλής αναλογικής. Το μέχρι πρότινος πάγιο αίτημα των κυρίως μικρών κομμάτων, που έβλεπαν τις έδρες τους να «λεηλατούνται» υπέρ των δύο ισχυρών πρώτων κομμάτων, εάν υιοθετηθεί θα αποτελέσει την όγδοη τροποποίηση του εκλογικού νόμου στα 38 χρόνια της μεταπολίτευσης.

«Αντιλαμβάνονται ότι χωρίς την απλή αναλογική, τα κόμματα του μεσαίου χώρου θα εξαφανιστούν», σχολιάζουν οι εκλογολόγοι και επισημαίνουν πως το ισχύον εκλογικό σύστημα σχεδιάστηκε με στόχο τη διασφάλιση αυτοδυναμίας και προέβλεπε την πριμοδότηση του πρώτου κόμματος με 50 έδρες, δεδομένου πως θα λάμβανε τουλάχιστον άνω του 40%. Ποσοστό, όμως, που ενδεχομένως να μην επαναληφθεί, σύμφωνα και με τα αποτελέσματα των τελευταίων εκλογών, βάσει των οποίων ούτε το μπόνους εδρών στάθηκε ικανό να εξασφαλίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση και με το πρώτο κόμμα να μην υπερβαίνει ούτε το 30%.

Οι 129 έδρες που συγκέντρωσε η ΝΔ ως πρώτο κόμμα, μπορεί να της έδωσαν αέρα νικητή – με τον ισχύοντα νόμο διασφάλισε 58 επιπλέον έδρες στη Βουλή από τον δεύτερο ΣΥΡΙΖΑ, ενώ με την απλή αναλογική η διαφορά θα ήταν μόλις 9 – αναγκάστηκε ωστόσο να συναινέσει σε ελληνική τρόικα για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Μπροστά στο νέο σκηνικό, τα μικρότερα κόμματα δεν έχουν λόγο να συνεχίσουν να… επιχορηγούν το πρώτο, αλλά αντιθέτως αναζητούν το αναλογικότερο σύστημα που θα τους δώσει περισσότερες έδρες και ως εκ τούτου ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί σε επικείμενες κυβερνήσεις συνεργασίας.

Μόνο που η απλή, ανόθευτη αναλογική θα οδηγούσε 15 κόμματα στη Βουλή, βάσει των ποσοστών που έλαβαν τον περασμένο Ιούνιο. «Καλή είναι η αναλογική, απλώς να ξέρουμε για τι μιλάμε», σχολιάζουν εκλογικοί αναλυτές και διευκρινίζουν πως το σύστημα αυτό ισχύει μόνο στην Ολλανδία και στο Ισραήλ.

«Σε όλα τα άλλα κράτη οι νόμοι είναι πιο περίπλοκοι, ακόμη και αν αναφέρονται ως απλή αναλογική» σημειώνουν. Ο αριθμός των εκλογικών περιφερειών, η πρόβλεψη δεύτερης ή μη κατανομής, το όριο εισόδου στη Βουλή είναι μερικές από τις παραμέτρους που τελικώς δίνουν άλλο νόημα στην απλή αναλογική.

Ετσι, για παράδειγμα, στην Ισπανία ισχύει τυπικά η απλή αναλογική, αλλά στην πράξη το πρώτο κόμμα πριμοδοτείται με το 10% των εδρών. Ο λόγος είναι πως η αναλογικότητα εξαντλείται στο πλαίσιο καθεμίας από τις 52 εκλογικές περιφέρειες της χώρας, με αποτέλεσμα οι μικροί συνδυασμοί να μην πιάνουν το εκλογικό μέτρο και να μην κατορθώνουν να εκπροσωπηθούν σε επίπεδο περιφέρειας.

Παρόμοια είναι η εικόνα και στην Πορτογαλία. Μοναδική διαφορά αποτελεί το γεγονός πως διαθέτει λιγότερες εκλογικές περιφέρειες και αυτό έχει ως τελικό αποτέλεσμα την πριμοδότηση του πρώτου κόμματος με το 5% των εδρών έναντι των λοιπών.

Στο πλαίσιο αυτό, και η συζήτηση που έχει ανοίξει στην Ελλάδα για την απλή αναλογική δεν δείχνει να εγκαταλείπει την πρόβλεψη κάποιου ορίου εισόδου στη Βουλή – όπως το 3% – ενώ δεν έχει εγκαταλειφθεί πλήρως και η πριμοδότηση του πρώτου κόμματος.

Μεταξύ των σεναρίων που έχουν υποβληθεί συγκαταλέγεται και η πρόβλεψη κάποιου μπόνους εδρών εάν το πρώτο κόμμα λάβει άνω του 38%, ενώ ορισμένα συνδυάζουν το ποσοστό αυτό και με τη διαφορά που θα έχει από το δεύτερο κόμμα.

Υπήρξε επίσης η πρόταση να επιμερίζεται το μπόνους εδρών στα κόμματα που θα δηλώσουν ότι θα συνεργαστούν για τον σχηματισμό κυβέρνησης. «Αν κάποιο κόμμα συνεργαστεί και μετά αποχωρήσει από τον κυβερνητικό συνασπισμό, τότε τι θα κάνει; Θα πρέπει να επιστρέψει και τις έδρες;», είναι η απορία των εκλογολόγων, θέλοντας να καταδείξουν πως η συζήτηση είναι ακόμη σε εμβρυϊκό στάδιο.