[Διαστάσεις] Με οδηγό τη μελαγχολία

Τα σημερινά του γενέθλια θα τα γιορτάσει με την οικογένεια και μερικούς φίλους. Δύο όρους έθεσε: να μη μιλήσουν για τη συγκεκριμένη επέτειο και να μη θυμηθούν τη Γιουγκοσλαβία. Για εκείνη την πικρή εμπειρία δεν θέλει να συζητήσει ούτε με τη δημοσιογράφο της «Μοντ» που τον επισκέφθηκε στο σπίτι του στη Σαβίγ, όπου μένει από το 1990. «Για να μιλήσουμε γι’ αυτό πρέπει να βρούμε την κατάλληλη στιγμή», της λέει. «Πρέπει επίσης ο άλλος να ακούει, πρέπει η συζήτηση να μη μετατραπεί σε ιδεολογική αντιπαράθεση, οδηγός της πρέπει να είναι η μελαγχολία. Οπως λέει ο Γκαίτε στον “Τορκουάτο Τάσο” (Εκδ. Αγρα), “πρέπει να γυρίζει στην καρδιά μια ρόδα οδύνης και χαράς”. Τότε θα μπορέσουμε να μιλήσουμε».

Το 1995 και το 1996, ενώ μαινόταν ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία, ο Πέτερ Χάντκε έκανε δύο ταξίδια στην περιοχή, ένα χειμωνιάτικο και ένα καλοκαιρινό. Και αντί να γράψει για σφαγές, έγραψε για μοναξιά, για απομόνωση, για παπαρούνες ανάμεσα στα χαλάσματα και για την επιθυμία των ανθρώπων για τυρί από ανθόγαλα. Η άποψή του ότι οι Σέρβοι ήταν θύματα προκατάληψης τον έφερε σε αντίθεση με τους περισσότερους διανοούμενους της εποχής του, μια αντίθεση που οξύνθηκε όταν παρέστη στην κηδεία του Μιλόσεβιτς, λέγοντας ότι ήθελε να βρεθεί «δίπλα στη Γιουγκοσλαβία, δίπλα στη Σερβία, δίπλα στον Μιλόσεβιτς». Σε ένδειξη διαμαρτυρίας, η Comédie Française αποφάσισε τότε να κατεβάσει ένα έργο του από το πρόγραμμά της.

Αλλά ο Χάντκε, που μπαίνει σήμερα στην όγδοη δεκαετία της ζωής του, δεν είναι βέβαια μόνο αυτό. Οπως λέει ο ίδιος, είναι πάνω απ’ όλα ένας χρονικογράφος του ονείρου. Στο τελευταίο του θεατρικό έργο που μεταφράστηκε στα γαλλικά και κυκλοφόρησε με τον τίτλο «Η θύελλα συνεχίζεται», βυθίζεται γλυκά στο σύμπαν των προγόνων του. «Είναι κάτι που με απασχολεί από το πρώτο μου βιβλίο. Είναι το πεδίο μου, όχι το πεδίο της μάχης μου, το πεδίο της ειρήνης μου. Είναι ένα όνειρο, ή μάλλον ένα ονειρικό παιχνίδι όπως στον Στρίντμπεργκ. Ταυτόχρονα, όμως, είναι κάτι πολύ καθημερινό, πολύ συγκεκριμένο. Είναι η ιστορία των Σλοβένων στην Καρινθία υπό ναζιστική κατοχή». Μια ιστορία που έχει υποτιμηθεί κι ας ήταν η αντίσταση στην Καρινθία, «το μοναδικό κίνημα ένοπλης αντίστασης που υπήρξε στο έδαφος του Τρίτου Ράιχ».

Ο αυστριακός συγγραφέας εξακολουθεί να είναι οργισμένος με όλους εκείνους που νομίζουν ότι τα ξέρουν όλα και στον πόλεμο προσθέτουν μόνο πόλεμο. Ηδη από τα 24 χρόνια του είχε τολμήσει να πει στους μεγαλύτερους συγγραφείς της μεταπολεμικής Γερμανίας που είχαν συγκεντρωθεί στο Πρίνστον ότι «είναι ανίκανοι να περιγράψουν τον κόσμο». Στην περίπτωση της Γιουγκοσλαβίας έδειξε και αυτός την ίδια ανικανότητα, ίσως να το έχει καταλάβει πια και ο ίδιος. Αλλά ο άνθρωπος είναι σύνθετο, αντιφατικό ον. Η θύελλα συνεχίζεται.