Ο Γερμανός που έσπασε ταμπού της ελληνικής Ιστορίας

άπου στα τέλη της δεκαετίας του ’60, ο νεαρός γερμανός ιστορικός Χάγκεν Φλάισερ, που μόλις είχε αρχίσει τη διδακτορική του διατριβή, προκάλεσε στον καθηγητή του… αποπληξία. Του είπε ότι αποφάσισε το θέμα της διατριβής του να μην είναι η κατοχική Δανία αλλά η κατοχική Ελλάδα. Ενώ όλα ήταν έτοιμα ώστε η εργασία του για τη Δανία να πάρει σάρκα και οστά, είχε κάνει ταξίδια εκεί και μιλούσε πολύ καλά δανέζικα, ξαφνικά άλλαξε γνώμη.

– Καλά, δεν έχει δικτατορία εκεί; τον ρώτησε ο καθηγητής.

– Εχει, απάντησε αυτός.

– Δεν είχε και εμφύλιο;

– Είχε.

– Τα αρχεία της δεν είναι κλειστά;

– Θεόκλειστα.

– Ε, τότε, κάνε ό,τι θέλεις με την ελληνίδα φίλη σου, αλλά ασχολήσου με την περίπτωση της Δανίας.

Κάπως έτσι διημείφθη ο διάλογος, με τον καθηγητή να του ξεκαθαρίζει ότι δεν είναι επαρκείς οι γνώσεις του για την Ελλάδα και δεν μπορεί να είναι ο επιβλέπων μιας τέτοιας διατριβής. Οσο για την «ελληνίδα φίλη» του Χάγκεν Φλάισερ, την Ελένη, δεν ήταν η μοναδική αιτία που τον έκανε να στρέψει το ενδιαφέρον του προς τη μετέπειτα δεύτερη πατρίδα του. Με την Ελένη, βέβαια, ο δεσμός στέριωσε, αργότερα παντρεύτηκαν και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Ελλάδα από το 1977.

Αλλη ωστόσο ήταν η κύρια αιτία. Ο Φλάισερ, όπως λέει, δεν ήταν ιδιαίτερα πολιτικοποιημένος εκείνη την περίοδο κι ας βρισκόμασταν στο κλίμα του θρυλικού 1968. Δεν θα διαδήλωνε ποτέ για τον Χο Τσι Μινχ, διαδήλωνε όμως στη Γερμανία για τους Ελληνες που είχαν στο κεφάλι τους μια δικτατορία. Τις δικτατορίες του Φράνκο και του Σαλαζάρ ο κόσμος τις είχε καταπιεί κάπως, ήταν ήδη παλιές και την Ιβηρική τη θεωρούσαν χαμένη υπόθεση. Η δικτατορία όμως στην Ελλάδα δεν καταπινόταν με τίποτα.

Ο Χάγκεν Φλάισερ δεν μπορούσε να χωνέψει αυτές τις καινούργιες φάτσες δικτατόρων σε μια χώρα που είχε, βέβαια, τυράννους στην αρχαιότητα, είχε όμως και τυραννοκτόνους. Γι’ αυτό εκτιμούσε τον Παναγούλη, παρακολούθησε τη δίκη στο έκτακτο στρατοδικείο και έγραψε άρθρο σε βερολινέζικη εφημερίδα.

Μ’ αυτά και μ’ αυτά, βρέθηκε στους δρόμους να διαδηλώνει, και ταυτόχρονα να αρθρογραφεί (με το ψευδώνυμο Κρίστιαν Κρούγκερ), καθώς εκτός από Ιστορία είχε σπουδάσει και δημοσιογραφία – κάτι ελάχιστα γνωστό. Κάπου εκεί, ανάμεσα σε διαδηλώσεις και συνεδριάσεις επιτροπών κατά της δικτατορίας, γνώρισε και τη μέλλουσα σύζυγό του.

Ηδη πριν την εγκατάστασή του στην Ελλάδα, στα χρόνια που σάρωνε τα χωριά της χώρας για να συλλέξει πληροφορίες για την Κατοχή, δούλευε παράλληλα ως ανταποκριτής για γερμανικές εφημερίδες. Κατόπιν αφοσιώθηκε αποκλειστικά στην έρευνα και την ακαδημαϊκή του καριέρα. Το 1985, πολιτογραφήθηκε Ελληνας, δίδαξε μάλιστα σε ελληνικά πανεπιστήμια σχεδόν επί 35 χρόνια. Το διάστημα αυτό συνομίλησε με πολιτικούς και αντιστασιακούς όλων των παρατάξεων, από τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο μέχρι τον Τάσο Λευτεριά και τον Δημήτρη Παρτσαλίδη – σε μια «κρυψώνα» της οδού Αρματολών και Κλεφτών.

Οι δύο κρίσεις. Πρόσφατα συνταξιοδοτήθηκε. Και σαν η Ιστορία, που τόσο πιστά υπηρέτησε, να ήθελε να κάνει σκανταλιά, έφτιαξε αδιανόητες συνθήκες για το κλείσιμο της ακαδημαϊκής σταδιοδρομίας του. Είχε ξεκινήσει μελετώντας μια μεγάλη ελληνογερμανική κρίση, τελειώνει με μια δεύτερη, μικρότερη έστω, της οποίας όμως δεν έχουμε δει ακόμα το τέλος…

Κάπως έτσι, πάντως, η Ελλάδα ευτύχησε να βρει τον πρώτο επαγγελματία ιστορικό που αποφάσισε να τα βάλει με το τόσο δύσκολο θέμα της ελληνικής Κατοχής, της Αντίστασης και του Εμφυλίου. Πριν από αυτόν, τα περισσότερα από τα θέματα τούτα ήταν ταμπού ή δεν ξεπερνούσαν την επεξεργασία της απλής μαρτυρίας. Το πρώτο συνέδριο που διεξήχθη στην Ελλάδα για τη συγκεκριμένη περίοδο, έγινε το 1984. Κύριοι οργανωτές ήταν οι Νίκος Σβορώνος και Χάγκεν Φλάισερ. Ακόμα ένα συνέδριο διοργανώθηκε από τον Φλάισερ τον Μάιο του 1995 – στα πενηντάχρονα της απελευθέρωσης. Ενώ στα μέσα του μήνα πραγματοποιήθηκε τριήμερο συνέδριο από το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, το οποίο ήθελε έτσι να τιμήσει τον (ομότιμο πλέον) Φλάισερ για την προσφορά του. Με τη συμμετοχή μάλιστα σημαντικών ξένων συναδέλφων του.