120 ματιές στον κόσμο του Ν. Γύζη

Τίποτα δεν έχει να ζηλέψει από ένα παραμύθι η ζωή του Νικολάου Γύζη. Διότι το φτωχόπαιδο – γέννημα της γης που έβγαλε τον Νικηφόρο Λύτρα και τον Γιαννούλη Χαλεπά, της Τήνου – κατάφερε να κάνει ακαδημαϊκή καριέρα στο Μόναχο. Για να φτάσει ώς εκεί όμως έπρεπε πρώτα να βρει τα χρήματα.

Το πρώτο βήμα ο νεαρός απόφοιτος του Σχολείου των Τεχνών – όπως λεγόταν τότε το Πολυτεχνείο – το έκανε γνωρίζοντας μέσω του φίλου του Νικηφόρου Λύτρα τον τραπεζίτη Νικόλαο Νάζο που ήθελε να κοσμήσει τον πύργο του στο Χαϊδάρι – γνωστό σήμερα ως Παλατάκι. Οι τοιχογραφίες του άφησαν άφωνο τον ιδιοκτήτη. Φεύγοντας ο ζωγράφος δεν κατάφερε να αποσπάσει μόνο μία υποτροφία από το Ιδρυμα της Παναγίας της Τήνου αλλά και να κλέψει την καρδιά της κόρης του Νάζου, της Αρτεμης, την οποία παντρεύτηκε όμως 12 χρόνια αργότερα.

Σε ηλικία 23 ετών ο Νικόλαος Γύζης άφησε  τους γονείς και τα τέσσερα αδέλφια του πίσω και ταξίδεψε επί 20 ημέρες για να φτάσει στο Μόναχο. Η νοσταλγία για την πατρίδα τον έφερε στην Ελλάδα ύστερα από μία επταετία. Μια δυσάρεστη έκπληξη όμως τον περίμενε όταν θέλησε να ευχαριστήσει τον υπουργό Παιδείας για τη βοήθεια της Πολιτείας στις σπουδές του. Στη συνάντηση κρατούσε και ένα δώρο: τον πίνακα «Η διαπόμπευση του κλεφτοκοτά», που απεικόνιζε έναν χωρικό δεμένο πάνω σε έναν γάιδαρο. «Σας στείλαμε στη Γερμανία για να ζωγραφίζετε γαϊδάρους;» ήταν η αντίδραση του υπουργού. Ο Γύζης πήρε τον πίνακα και έφυγε από το υπουργικό γραφείο και την Ελλάδα.

ΧΑΡΑ ΚΑΙ ΤΡΑΓΩΔΙΑ. Σε ηλικία 35 ετών παντρεύτηκε την αγαπημένη του Αρτεμη. Τη χαρά όμως για την παραγγελία της οροφογραφίας «Οι ελευθέριες τέχνες και τα πνεύματα της καλλιτεχνικής βιοτεχνίας» από τον βαυβαρό βασιλιά Λουδοβίκο Β’ που ήρθε λίγο μετά τον γάμο, διαδέχτηκε η θλίψη για τον χαμό της πρώτης του κόρης που πέθανε μόλις λίγων ημερών. Αργότερα ο Γύζης απέκτησε τέσσερα παιδιά.

Αν και η καριέρα του στο εξωτερικό θα αποδειχθεί επιτυχημένη, η Ελλάδα δεν επιφύλαξε θερμή υποδοχή στον Νικόλαο Γύζη, καθώς ο Τύπος της εποχής καταβαράθρωσε το λάβαρο που σχεδίασε ύστερα από παραγγελία του Πανεπιστημίου Αθηνών ενώ οι Ελληνες δεν αγόραζαν τα έργα του, όπως ο ίδιος παραδεχόταν με στενοχώρια.