Κυριάρχησαν ο κομματισμός και οι συντεχνίες

Η γενιά του Πολυτεχνείου έχει σφραγίσει την πορεία της χώρας. Αυτό είναι κάτι σαν ταυτολογία. Είναι συνεπώς υπεύθυνη για την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η χώρα σήμερα, αλλά είναι υπεύθυνη και για τις μεγάλες κατακτήσεις αυτής της περιόδου. Φυσικά δεν είναι η στιγμή να μιλήσει κανείς για τις κατακτήσεις. Αυτό που κυριαρχεί τώρα είναι το αδιέξοδο, η κατάρρευση. Ωστόσο, μου φαίνεται αυτονόητο ότι θα πρέπει να πάρουμε κάποιες αποστάσεις πριν εκφέρουμε μια συνολική κρίση για την περίοδο αυτή. Ο θυμός, η αγανάκτηση, η ανεξέλεγκτη ή η εύκολη αντίδραση ενισχύουν τα αντιδημοκρατικά και κοινοβουλευτικά ρεύματα που ψαρεύουν στα θολά νερά της κρίσης.

Ομως όταν μιλάμε για γενιά του Πολυτεχνείου, φοβάμαι ότι εννοούμε τη γραφειοκρατική, την κρατική, συνδικαλιστική, διαπλεκόμενη ηγεσία που θριάμβευσε στις αρχές της δεκαετίας του 1980, σαρώνοντας ο, τι εκσυγχρονιστικό βρήκε απέναντι της. Αυτό πρέπει να μας απασχολήσει σοβαρά.

Θέλω να θυμίσω ότι αυτή η πλευρά που αναμφισβήτητα σήμερα κυριαρχεί δεν είναι η μόνη πλευρά της Μεταπολίτευσης και των ηγεσιών που παρήγαγε. Υπήρχαν και άλλες, σημαντικότερες κατά τη γνώμη μου, συνισταμένες της γενιάς του Πολυτεχνείου, που έδιναν, στην αρχή τουλάχιστον, τον δικό τους τόνο και ηγούνταν στη ρήξη με την παραδοσιακή πολιτική τάξη που συντελέστηκε τότε τόσο στη Δεξιά όσο και στην Αριστερά. Η τάση αυτή, με σαφή εκσυγχρονιστικό χαρακτήρα, πίστη στην ανοιχτή κοινωνία και προσήλωση στην ελευθερία, περιθωριοποιήθηκε στην πορεία του χρόνου.

Ολα αυτά καθορίστηκαν από την κοινωνία, ας μην το ξεχνάμε. Οι δυνάμεις αυτές με τα καλά τους και τα κακά τους δεν επιβλήθηκαν με τα τανκς, ψηφίστηκαν από μια κοινωνία που τις εξυμνούσε, ενώ έστελνε στο πυρ το εξώτερον τα πραγματικά μεταρρυθμιστικά και εκσυγχρονιστικά στοιχεία στα πανεπιστήμια, στην πολιτική, παντού. Κάποτε πρέπει να μιλήσουμε και γι’ αυτό, για την καθήλωση της κοινωνίας μας, την αδυναμία μας να αφομοιώσουμε έννοιες και αξίες των σύγχρονων δημοκρατικών κοινωνιών.

Το φοιτητικό κίνημα της Μεταπολίτευσης και το ελληνικό πανεπιστήμιο δεν ξέφυγαν από τα παραπάνω διλήμματα. Ο άγριος κομματισμός και οι συντεχνιακές λογικές κυριάρχησαν και κατάφεραν να πνίξουν όποια προσπάθεια για σύγχρονο ανοιχτό πανεπιστήμιο. Οι δυνάμεις που έκαναν τότε την εμφάνισή τους και διαμαρτύρονταν για την εντατικοποίηση της προσπάθειας ή για την αξιολόγηση, κατέλαβαν το πανεπιστήμιο και εμπόδισαν κάθε αλλαγή. Δεν είναι τυχαίο ότι οι δυνάμεις αυτές απέκρουσαν δύο απόπειρες αλλαγής στα πανεπιστήμια χωρίς να προτείνουν τίποτα πέρα από τη διατήρηση των κεκτημένων! Ολα αυτά κάτω από την ταμπέλα της προόδου!!

Ετσι, φτάσαμε να δημιουργήσουμε ένα σύστημα που φοβόμαστε να το αποκαλέσουμε με το όνομά του, ένα σύστημα που δεν εγγυάται την ελευθερία της σκέψης, την ελευθερία της έκφρασης – βασικές αρχές της πανεπιστημιακής ακαδημαϊκής ζωής. Σκεφτείτε ότι όλα αυτά τα κάναμε στο όνομα της ελευθερίας και της δημοκρατίας! Δεν θα έπρεπε να φτάσουμε στις εισβολές κουκουλοφόρων που σαφή στόχο έχουν να εμποδίσουν ψηφοφορίες με πρωτόγνωρη συμμετοχή, για να πούμε ανοιχτά και καθαρά ότι το σύστημά μας δεν εγγυάται την ελευθερία, αλλά τη μονιμότητα, απλώς εξασφαλίζει τη διαιώνιση της εξουσίας μιας κλειστής ομάδας.

Είναι τραγικό αν αναλογισθεί κανείς ότι το τέλος της Μεταπολίτευσης σημαδεύεται από αυτές τις εικόνες στις οποίες πρωταγωνιστούν φεουδάρχες του ακαδημαϊκού χώρου σε άψογη συνεργασία με αντιδημοκρατικές ομάδες, σε μιαν ύστατη προσπάθεια να ελέγξουν για πάρτη τους το δημόσιο πανεπιστήμιο.

Ο Ανδρέας Κούρκουλας είναι καθηγητής στο ΕΜΠ.