Φωτογράφοι που χορεύουν με τις σφαίρες

ίφνης στο Κολωνάκι ακούστηκαν ριπές. Ουρλιαχτά και πυροβολισμοί έκοψαν την ανάσα – και εντός του Γαλλικού Ινστιτούτου η οθόνη γέμισε από πολεμικές εικόνες (από τρία ερασιτεχνικά βίντεο).

Οχι, δεν είχαμε πραγματικές συνθήκες πολέμου αλλά η συζήτηση που έγινε έμοιαζε με ανοιχτό εργαστήρι φωτογραφίας διανθισμένο από πραγματικές εικόνες και ήχους πολεμικών μετώπων. Εδώ, δύο γενιές πολεμικών φωτορεπόρτερ – ο Δημήτρης και ο Αρης Μεσσήνης – κόμισαν τις εμπειρίες τους από τα πεδία των μαχών ενώ και ο Ζαν Φρανσουά Λερουά, διευθυντής του Φεστιβάλ Περπινιάν, συνομίλησε μαζί τους.

Ταυτόχρονα, στον χώρο Μ55 των Εξαρχείων έτρεχε ήδη η έκθεση του Ρεμί Οσλίκ, του γάλλου φωτορεπόρτερ που έχασε τη ζωή του στον πόλεμο της Συρίας, τον περασμένο Φεβρουάριο. Και η συγκίνηση και η ψυχραιμία – που πάντα συνυπάρχουν σε μια πολεμική κάλυψη – έμοιαζε να έχουν μεταφερθεί για λίγο στο Γαλλικό Ινστιτούτο και στο γεμάτο αμφιθέατρό του.

ΒΙΝΤΕΟ ΠΟΥ ΣΟΚΑΡΟΥΝ. Αρχικά τα βίντεο ήταν συρραφές από μικρά κομμάτια από τηλέφωνα iPhone μέχρι κάμερες υψηλής ευκρίνειας σε Λιβύη, Συρία, Παλαιστίνη. Στο πρώτο ο Αρης Μεσσήνης – σε Λιβύη και Συρία – γύρισε για λίγα λεπτά τη φωτογραφική του μηχανή σε κάμερα και έγινε για λίγο θέμα ο ίδιος εν μέσω βομβαρδισμών, ελεύθερων σκοπευτών και μαχών.

Το δεύτερο όμως ήταν γροθιά στο στομάχι. Εδώ ο φωτογράφος Αλβάρο στην προσπάθειά του να φωτογραφίσει έκανε το μετέωρο βήμα του πελαργού στην εμπόλεμη Τρίπολη της Λιβύης και αυτό ακριβώς το βήμα κόντεψε να αποβεί μοιραίο για τη ζωή του – τραυματίστηκε σοβαρά.

«Χωρίς τα κορίτσια του πάντως δεν πήγαινε στο νοσοκομείο» σημείωσε ο Δημήτρης Μεσσήνης και όπου «κορίτσια» σημειώστε τις φωτογραφικές του μηχανές – στη γλώσσα των φωτογράφων.

Το τρίτο βίντεο που ήταν και το παλιότερο, ήταν από το 1996 στη Ραμάλα και δείχνει φωτογράφο να τραυματίζεται. Μάλιστα ο ίδιος πέρασε 18 μήνες στο νοσοκομείο.

«Ενα βήμα κάνει τη διαφορά. Ενα βήμα μπορεί να σου κοστίσει τη ζωή. Τώρα ο Τύπος είναι στόχος, δεν μπορείς να πεις επίσης “έχω εμπειρία κάλυψης”. Κάθε πόλεμος είναι ξεχωριστός και έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες, όπως και κάθε λαός που εμπλέκεται» είπε στα «ΝΕΑ» ο Αρης Μεσσήνης στο περιθώριο του συνεδρίου βάζοντάς μας στον πυρήνα της επικίνδυνης δουλειάς. Αυτό το βήμα εξάλλου ήταν το μοιραίο για τον Ρεμί Οσλίκ στον πόλεμο της Συρίας.

«Γνώρισα τον Ρεμί όταν ήταν είκοσι ετών, φοιτητής φωτογραφίας. Αρχικά είχε πάει απεσταλμένος στο Κονγκό και στην Αϊτή ενώ τα τελευταία χρόνια κάλυψε την Αραβική Ανοιξη. Στις 12 Φεβρουαρίου το Κέντρο Τύπου στη Συρία βομβαρδίστηκε και μαζί με τη Μαρί Καλβίν των «Σάντεϊ Τάιμς» o νεαρός γάλλος φωτορεπόρτερ έπεφτε νεκρός στα 28 του χρόνια. Το Φεστιβάλ μας γίνεται 24 χρόνια και κάθε χρόνο χάνουμε φίλους φωτογράφους. Η απώλεια όμως του Ρεμί μού στοίχισε πολύ». Ο Ζαν Φρανσουά Λερουά, διευθυντής του Διεθνούς Φεστιβάλ Φωτορεπορτάζ του Περπινιάν, ήλθε για τρίτη φορά στην Ελλάδα και συνόψισε τη δική του εμπειρία από το πολεμικό φωτορεπορτάζ.

Η ΠΑΛΙΑ ΦΡΟΥΡΑ. Δίπλα στον Λερουά καθόταν ο μπαρουτοκαπνισμένος Δημήτρης Μεσσήνης που ανήκει στην παλιά φρουρά των φωτορεπόρτερ που καλύπτει πολέμους. Πρώτη φορά που βρέθηκε εξάλλου εν μέσω ριπών και αντίπαλων στρατών ήταν το 1988 στην Παλαιστίνη.

«Δεν μας υποχρεώνουν να πάμε, είναι δική μας απόφαση. Εχουμε περάσει εκπαίδευση, αν και πρέπει να θυμάσαι πως αλεξίσφαιρος δεν γίνεσαι ποτέ. H εποχή η δική μου ήταν σκέτη ταλαιπωρία, κουβαλούσαμε 120 κιλά εξοπλισμό, ακόμη και σκοτεινό θάλαμο για να εμφανίζουμε τις φωτογραφίες. Εμείς πάντως πάμε για δείξουμε τι γίνεται. Ο καθένας μετά, βλέποντας τις εικόνες σου, ερμηνεύει ό,τι θέλει» σημείωσε ο Δημήτρης βάζοντας την παράμετρο της αντικειμενικής καταγραφής.

Σχεδόν παραδίπλα καθόταν ο γιος του Αρης που απέσπασε προσφάτως το βραβείο Bayeaux-Calvados για φωτογραφίες από τη μάχη της Σύρτης στη Λιβύη. Στην περίπτωσή του το μήλο μοιάζει να έπεσε κάτω από την… πολεμική μηλιά αφού, πέραν των καθημερινών ρεπορτάζ που κάνει για το Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων, έχει πάει δύο φορές στη Λιβύη και πρόσφατα στη Συρία ως πολεμικός φωτορεπόρτερ.

«Οποιος πηγαίνει πρέπει να ξέρει γιατί πηγαίνει. Εδώ προσπαθείς να γυρίσεις σώος, χρειάζεσαι γνώσεις πρώτων βοηθειών, τα βήματά σου να είναι προσεκτικά και βέβαια ποτέ να μην παθιαστείς και κάνεις το μισό μέτρο που μπορεί να αποβεί μοιραίο. Το βασικό είναι πως δεν πρέπει να γίνεις εσύ το στόρι. Πρέπει να δείξεις το στόρι» σημείωσε ο Αρης Μεσσήνης.