[Κριτική θεάτρου] Μουχλιασμένη φέτα

Ο Ζολά υπήρξε χωρίς αμφιβολία ο θεωρητικός του νατουραλισμού, πέρα από την έμπρακτη εφαρμογή της θεωρίας του στην προσωπική του δημιουργία. Ο νατουραλισμός επιδιώκει να φωτογραφίσει την κοινωνία όπως ακριβώς και είναι και φαίνεται. Ο Ζολά απαιτούσε η τέχνη να ανατέμνει τη ζωή έτσι όπως το μαχαίρι χωρίζει το ψωμί ή το κρέας σε τεμάχια, επιτρέποντας να δούμε τον εσωτερικό του μηχανισμό. Εξάλλου το σλόγκαν του «η τέχνη πρέπει να είναι μια φέτα ζωής» αυτό επιτάσσει.

Ο Ζολά όμως μέσα από τα μυθιστορήματά του αποδέχτηκε μια βαθιά και σκοτεινή απαισιοδοξία τύπου Σοπενχάουερ για την ανθρώπινη φύση. Προσπαθεί από τις πράξεις των ηρώων του να αποδείξει πως το Κακό είναι έμφυτο στον άνθρωπο επειδή κυριαρχείται από το ανεξέλεγκτο δίκτυο των βουλητικών και βουλιμικών του ροπών και έξεων. Το έξοχο ως γραφή έργο του «Το ανθρώπινο κτήνος» αλλά και η διαβόητη «Νανά» του αποδεικνύουν τη θεωρητική του πρόταση.

Στο μυθιστόρημα του Ζολά «Τερέζα Ρακέν» που διασκεύασε η Αθανασία Καραγιαννοπούλου για τη σκηνή, ενώ υπάρχει και θεατρικό κείμενο που παλιότερα σκηνοθέτησε ο Χουβαρδάς στο Αμόρε, ένα διαβολικό ερωτικό ζεύγος δολοφονεί τον άρρωστο και ανίκανο σύζυγο για να απολαύσει απερίσπαστο την ηδονή του σμιξίματος στην πιο ζωώδη του μορφή. Θα έβλεπα πίσω από την υπερανθρωπική στάση του ζεύγους μια νιτσεϊκή απέχθεια για κάθε μισερό άνθρωπο, αφού ο γερμανός φιλόσοφος θεμελίωσε και μια ηθική που προβλέπει και έναν Καιάδα για τους ανήμπορους και τους άβουλους.

Το ότι πίσω από την ιστορία του Ζολά κρύβεται επίσης και το διάσημο ήδη στην εποχή του ιψενικό τρίγωνο είναι ξεκάθαρο για τον ενημερωμένο θεατή.

Αλλά και η σχέση ασθενικού γιου και δυναμικής μητέρας προετοιμάζει ανάλογα μοντέλα εξάρτησης που προαναγγέλλουν τον Φρόιντ.

Η Καραγιαννοπούλου θέλησε να εστιάσει το δράμα ανάμεσα στα τέσσερα αυτά πρόσωπα (μητέρα – γιος σύζυγος, εραστής – ερωμένη σύζυγος). Ετσι δημιούργησε μια παρτιτούρα όπου τα άλλα πρόσωπα του μυθιστορήματος περιφέρονται αόρατα και βουβά στη σκηνή. Παρακινδυνευμένο τόλμημα τουλάχιστον για απροετοίμαστο μέσο κοινό. Φαντάζει περίπου σαν περικοπή λόγω οικονομίας παραγωγής.

Ωστόσο, θα μείνω στα τέσσερα κύρια πρόσωπα αυτής της αστικής τραγωδίας.

Η διασκευή κράτησε τις σχέσεις και τόνισε τη βιαιότητα των ποικίλων παθών, αλλά όπως ήταν φυσικό λείπουν τα κίνητρα που σε ένα πεζογράφημα εκτίθενται από τον παντογνώστη θεό-συγγραφέα. Ετσι το θεατρικό πράγμα παίρνει τη μορφή αστυνομικού δελτίου.

Με αυτόν τον τρόπο δεν αντιλαμβάνεται κανείς γιατί οι δύο εραστές δολοφόνοι μετά το έγκλημα φτάνουν στο μίσος, για να καταλήξουν στην αυτοκτονία λόγω ηθικών αλλά και ενστικτωδών αδιεξόδων.

Ο σκηνικός χώρος του Παντελιδάκη, τα κοστούμια των Λελούδα και Κουρέτα, οι φωτισμοί του Παυλόπουλου ευνόησαν την παράσταση. Από τους ηθοποιούς η Αλίκη Αλεξανδράκη (μάνα) υπονόμευσε με οίστρο τον νατουραλισμό σκιαγραφώντας μια αστική καρικατούρα ωραία. Ο Κουρλαμπάς (σύζυγος) ήταν πειστικότερος στις εμφανίσεις των τύψεων ως βουβή παρουσία. Η Σταθακοπούλου είχε στιγμές αλήθειας, αλλά μάλλον επικράτησε μια αμηχανία, και ο Λ. Γεωργακόπουλος μετά την αμηχανία του πρώτου μέρους στο ενοχικό δεύτερο είχε την απελπισία του αδιεξόδου.