Οταν οι ηθοποιοί ήταν παράνομοι

Το 1572, όταν ο Σαίξπηρ ήταν 8 χρονών στο Στράτφορντ, είχε ψηφιστεί νόμος να τιμωρούνται δεόντως «οι αλήτες, αγύρτες και οχληροί επαίτες», στην τάξη των οποίων συμπεριλαμβάνονταν «όλοι οι ξιφομάχοι, αρκτοτρόφοι, όσοι παίζουν σε ιντερλούδια». Μερικά χρόνια αργότερα και έχοντας κατακτήσει με τα έργα του τους αριστοκράτες, το απαιτητικό λονδρέζικο λαϊκό κοινό αλλά και την ίδια τη βασίλισσα, ο λαμπρότερος των ποιητών της ελισαβετιανής περιόδου θα εξελισσόταν σε ελάσσονα αυλικό και θα αποκτούσε ακόμη και δικό του οικόσημο.

Στις αρχές της βασιλείας της Ελισάβετ Α’, όσοι έπαιζαν στο θέατρο θεωρούνταν «τσιρκολάνοι, μπουλουκτσήδες, αλήτες». Αλλά η ίδια η βασίλισσα απολάμβανε τις διασκεδάσεις και επέτρεπε στους αυλικούς της να συντηρούν και να προστατεύουν διάφορους θιάσους. Ο Σαίξπηρ και ο θίασός του βρίσκονταν υπό την προστασία του Λόρδου Αρχιθαλαμηπόλου, ενώ στη συνέχεια προστάτης τους έγινε ο ίδιος ο βασιλιάς.

Υπό το άγρυπνο βλέμμα του πουριτανικού «άστεως» του Λονδίνου – το οποίο ήταν λυσσασμένος εχθρός των ηθοποιών – οι θίασοι της εποχής είχαν άδεια να δίνουν κατά παραγγελία παραστάσεις μόνο στην αυλή. Ομως οι δημόσιες εμφανίσεις τούς απέφεραν κέρδος, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται στα πιο υποβαθμισμένα σημεία της βρετανικής πρωτεύουσας, ανάμεσα σε καπηλειά και πορνεία.

Ηδη από τις αρχές της ηγεμονίας της «παρθένας βασίλισσας» το Λονδίνο είχε τρία κτίρια σχεδιασμένα για θεατρικές παραστάσεις που χωρούσαν μέχρι τρεις χιλιάδες θεατές. Κινούμενοι στη μέση οδό που χάραξε η Ελισάβετ μεταξύ της παπικής Ρώμης και της καλβινικής Γενεύης, περιορίζοντας σημαντικά τις θρησκευτικές διαμάχες μεταξύ καθολικών και πουριτανών, οι κάτοικοι του Λονδίνου ήκμαζαν μαζί με την πόλη τους. Ανώνυμες εταιρείες και μονοπώλια, «επιχειρήσεις» και τοκογλύφοι, πειρατεία, αγώνας για την κυριαρχία και άφθονο χρήμα παντού.

Μέσα σ’ αυτόν τον οικονομικό οργασμό – ο συγγραφέας κάνει λόγο για την αυγή του καπιταλισμού – οι θεατράνθρωποι έβρισκαν καταφύγιο στον υπόκοσμο. Τζογαδόροι, απατεώνες και τοκογλύφοι, πόρνες και οξύθυμοι κακοποιοί, ποιητές και ηθοποιοί, ευγενείς και ασκούμενοι της νομικής συγχρωτίζονταν στα θέατρα για να παρακολουθήσουν είτε παραστάσεις είτε αρκουδοσκυλομαχίες ή κοκορομαχίες.

Υπολογίζεται ότι το 1595 περισσότεροι από 15.000 Λονδρέζοι επισκέπτονταν κάθε εβδομάδα τα θέατρα της πόλης. Μεταξύ αυτών, η περίφημη υπαίθρια Σφαίρα (The Globe) και το κλειστό θέατρο του Μπλακφράιαρς, όπου ανέβηκαν τα περισσότερα από τα έργα του Σαίξπηρ καθώς και άλλα αριστουργήματα του πρώιμου αγγλικού θεάτρου.

Ο Φρανκ Κέρμοντ (1919-2010), ένας από τους κορυφαίους μελετητές της αγγλικής λογοτεχνίας και δεινός σαιξπηριστής, επιστρέφει στην Αγγλία της δυναστείας των Τιδόρ για να παρουσιάσει στο αναγνωστικό κοινό το περιβάλλον μέσα από το οποίο αναδύθηκε μία από τις σημαντικότερες φυσιογνωμίες της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Εστιάζοντας στην αποκαλούμενη ελισαβετιανή περίοδο, ο βρετανός κριτικός καταφέρνει με μαεστρία να συνδυάσει τη φιλολογική ανάλυση των έργων τού «λαμπρότερου» μεταξύ των ποιητών της εποχής εκείνης, με την παρουσίαση της ζωής του.