Η φωνή παίζει τον ρόλο της

«Η απόφαση αυτή λύνει για πάντα τη μοίρα των μαύρων. Οχι μόνο όσων σήμερα είναι αλυσοδεμένοι, αλλά όλων εκείνων οι οποίοι ακόμη δεν έχουν γεννηθεί». Τα ευγενή αυτά λόγια, που κάποτε είχε εκφέρει ο Αβραάμ Λίνκολν, σήμερα επαναλαμβάνονται από τον πρωταγωνιστή της νέας ταινίας του Στίβεν Σπίλμπεργκ, τον Ντάνιελ Ντέι-Λιούις. Η νέα αυτοβιογραφική ταινία του αμερικανού σκηνοθέτη, η οποία προβλήθηκε για πρώτη φορά τη Δευτέρα στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Νέας Υόρκης αποσπώντας εγκωμιαστικά σχόλια – στις ευρωπαϊκές αίθουσες αναμένεται να αρχίσει να προβάλλεται στις αρχές του 2013 -, έχει ήδη προκαλέσει παθιασμένες συζητήσεις, αν όχι διαμάχες, μεταξύ ιστορικών, κριτικών και κοινού. Το πρόβλημα το οποίο εντοπίστηκε όταν άρχισαν να προβάλλονται τα ολιγόλεπτα τρέιλερ της ταινίας δεν αφορά την ταινία καθαυτή (θεωρείται φαβορί για τα εφετινά Οσκαρ) αλλά τη φωνή του αμερικανού πολιτικού. Οσο οι Αμερικανοί εντυπωσιάστηκαν από την ακρίβεια της περιγραφής και της παρουσίασης του Λίνκολν ως πολιτικού άνδρα (μεταξύ των συμβούλων του Σπίλμπεργκ συγκαταλέγεται και η περίφημη ιστορικός Ντόρις Κιρνς Γκούντγουιν), άλλο τόσο απογοητεύτηκαν από τον τόνο της φωνής του ή μάλλον της φωνής που τελικά επέλεξε να αναπαραγάγει ο βρετανός ηθοποιός. Πολύ οξεία, πολύ ψυχρή και ελάχιστα «επιβλητική». Το όλο ζήτημα καταλήγει να είναι ιδιαίτερα περίπλοκο καθώς ο Λίνκολν δολοφονήθηκε 12 χρόνια πριν από την εφεύρεση του φωνογράφου, με αποτέλεσμα οι μόνες διαθέσιμες πηγές για την αναπαραγωγή της φωνής του να είναι οι μαρτυρίες συγχρόνων του και η φαντασία.    

Το παράδοξο όμως είναι ότι ο Ντέι-Λιούις, πάντα μανιακός όσον αφορά τη μελέτη των ρόλων που υποδύεται, διεξήγαγε εκτενέστατη ιστορική έρευνα προτού αρχίσει να μιλάει ως Λίνκολν. Σύμφωνα με γραπτές μαρτυρίες της εποχής του, η φωνή του 16ου προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών ήταν μάλλον οξεία, ελάχιστα γοητευτική, σχεδόν περίεργη καθώς έβγαινε από έναν άνδρα ύψους σχεδόν δύο μέτρων – ο Λίνκολν παραμένει ο ψηλότερος πρόεδρος στην ιστορία των ΗΠΑ. Ο μεγάλος εκείνος ομιλητής είχε στην πραγματικότητα, σύμφωνα με επιφανείς βιογράφους του όπως ο Χάρολντ Χόλτζερ και ο Ρόναλντ Ουάιτ, μια φωνή η οποία στην αρχή, προτού ζεσταθεί, ακουγόταν ακόμη και κλαψιάρικη. Το ζήτημα όμως είναι ευρύτερο, σχεδόν καθολικό, και το ερώτημα τίθεται ως εξής: Τι μας ωθεί στο να αποδίδουμε σε έναν άνθρωπο τον οποίο δεν έχουμε ακούσει ποτέ να μιλάει μια συγκεκριμένη φωνή ή έστω μια χροιά την οποία καθορίζουμε και θεωρούμε ενδεικτική του προσώπου, βασιζόμενοι μονάχα στο πόσο σημαντικό ή χαρισματικό είναι το πρόσωπο αυτό; Τι το ιδιαίτερο έχουν οι μπάσες φωνές;  

Σύμφωνα με τους ειδικούς, από τη φωνή του κάθε ανθρώπου συλλέγουμε συνήθως δεδομένα τα οποία δεν είναι ακουστικά – με βάση τη φωνή του καθένα τείνουμε να χτίζουμε και την εικόνα του. Ωστόσο αυτή η διαδικασία πραγματοποιείται συχνά και με αντίστροφη φορά. Σε έναν άνδρα ψηλό, με πρόσωπο αυστηρό που φέρει γενειάδα σαν του Λίνκολν, αποδίδεται μια φωνή σοβαρή και βαθιά. Αλλά για να είναι πειστική η αναπαραγωγή μιας φωνής δεν αρκεί μονάχα η τονικότητα. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν επίσης ο ρυθμός της ομιλίας, καθώς και οι παύσεις. Μια μπάσα φωνή, η οποία παύει στα καίρια σημεία και δίνει την απαραίτητη έμφαση στις κατάλληλες λέξεις, συνήθως αποδίδεται σε έναν άνθρωπο που διαθέτει κύρος.

Το ότι μερικοί από τους πιο διάσημους από τους ρήτορες της σύγχρονης πολιτικής σκηνής των οποίων οι φωνές καταγράφηκαν – ο Κένεντι με την προφορά της Βοστώνης που μάλλον τον καθιστούσε απόμακρο στα αυτιά πολλών Αμερικανών, ο Τσόρτσιλ που παρότι δεινός χρήστης της γλώσσας είχε μια φωνή κουραστική και εξαιτίας της προχωρημένης ηλικίας του βραχνή – δεν είχαν στην πραγματικότητα τη φωνή που οι περισσότεροι θα φανταζόμασταν διαβάζοντας τα λόγια τους δεν έχει καμία σημασία. Μην έχοντας στη διάθεσή τους δείγμα της φωνής του Λίνκολν, οι Αμερικανοί προβαίνουν και αυτοί στο αυτονόητο: να αποδώσουν στον πατέρα της σύγχρονης πολυφυλετικής Αμερικής μια φωνή μπάσα και επιβλητική, οικεία και απόμακρη μαζί, όπως αρμόζει σε έναν από τους πρωταγωνιστές της αμερικανικής ιστορίας. Για μία ακόμη φορά η ιδέα αποδεικνύεται ισχυρότερη από την πραγματικότητα.