Χρειαζόμαστε σταθερά θεμέλια και σταθερούς θεσμούς

Το Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας άναψε στις 12 Σεπτεμβρίου το πράσινο φως για τη διάσωση του ευρώ με την εγκαθίδρυση του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας και του δημοσιονομικού συμφώνου. Ο πρόεδρός του, ο Αντρέας Φοσκούλε, θεωρεί ευεργετικό για την Ευρωπαϊκή Ενωση το γεγονός ότι τα μέτρα που λαμβάνονται εξετάζονται από ένα νομικό σώμα.

Πώς πιστεύετε ότι θα μπορούσε να βελτιωθεί η δημοκρατική λειτουργία της Ευρώπης;

Θεωρώ θεμελιώδες να πολιτικοποιηθεί περαιτέρω η Ευρώπη. Οι πολίτες πρέπει να αισθάνονται ότι στο Ευρωκοινοβούλιο διεξάγονται ζωηρές συζητήσεις για να βρεθεί μια καλή λύση. Πρέπει να αντιλαμβάνονται ότι υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές και ότι μπορούν να επηρεάζουν τις αποφάσεις. Λόγω της ιστορίας μας, της ιδιαίτερης ευθύνης μας, μαζί με τη Γαλλία, σε ό,τι αφορά τη διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, οι πολιτικές συζητήσεις για την Ευρώπη ήταν ανέκαθεν λίγο ταμπού. Οποιος επέκρινε ορισμένα στάδια της ολοκλήρωσης αποκλειόταν από την κοινότητα των δημοκρατών που τάσσονταν υπέρ της ευρωπαϊκής ιδέας. Χρειαζόμαστε μια πιο βαθιά και πιο κριτική συζήτηση που στο τέλος θα δημιουργήσει την εμπιστοσύνη. Αυτό που μακροπρόθεσμα δεν λειτουργεί είναι η στρατηγική που ακολουθήθηκε ως τώρα: να αναφερόμαστε στις περασμένες επιτυχίες της Ενωσης και να λέμε στους πολίτες πως για τα υπόλοιπα πρέπει να επαφίενται στους κυβερνώντες, οι οποίοι θα πάρουν τις καλές αποφάσεις.

Αυτή η έννοια της νομιμοποίησης, που βασίζεται σε παρελθούσες επιτυχίες, είναι πλέον πολύ εύθραυστη, επειδή δεν λειτουργεί παρά μόνο αν τα αποτελέσματα είναι πειστικά. Το υπόβαθρο αυτό εξηγεί γιατί το Συνταγματικό Δικαστήριο, σε πολλές αποφάσεις του, ενίσχυσε τη δημοκρατική νομιμοποίηση. Το θέμα δεν ήταν ποτέ αν οι πολιτικές αποφάσεις που λαμβάνονται είναι οι σωστές. Το αποφασιστικό ερώτημα είναι αν προστατεύονται τα δικαιώματα συμμετοχής που απαιτεί η δημοκρατική αρχή.

Τον Οκτώβριο, το Συνταγματικό Δικαστήριο θα κρίνει τις τελευταίες αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ)…

Είναι αλήθεια πως οι παρεμβάσεις της ΕΚΤ θα μπορούσαν να διαδραματίσουν κάποιον ρόλο στην κύρια απόφαση που θα ανακοινώσουμε για τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας και το δημοσιονομικό σύμφωνο. Ομως δεν μπορώ να επιβεβαιώσω την ημερομηνία. Θα επιχειρήσουμε ασφαλώς να το κάνουμε το συντομότερο δυνατόν. Το αν θα τα καταφέρουμε φέτος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.

Είναι δουλειά ενός εθνικού δικαστηρίου να κρίνει την ΕΚΤ;

Ζούμε σε ένα ευρωπαϊκό νομικό σύνολο και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο είναι αυτό που κατά πρώτον ασχολείται με την προστασία των συνθηκών. Αν φθάναμε στο συμπέρασμα ότι μπορεί να πρόκειται για παραβίαση των ευρωπαϊκών συνθηκών που έχει αντίκτυπο στο εθνικό Συνταγματικό Δίκαιο θα υποβάλλαμε αυτό το θέμα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Το Συνταγματικό Δικαστήριο το έχει ήδη δηλώσει σε προηγούμενες ετυμηγορίες. Αυτό το οποίο αντιπροσωπεύει η Ευρώπη είναι επεξεργασμένο σε διάφορα επίπεδα.  

Θα μπορούσε άραγε η Ευρώπη να προοδεύσει αν σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα οι συνταγματικοί δικαστές ήταν τόσο ισχυροί όσο στη Γερμανία;

Ναι, πιστεύω πως αυτό θα έκανε καλό στην Ευρώπη. Ο οικονομολόγος Γιόζεφ Σουμπέτερ είχε πει πως μπορούμε να τρέχουμε τόσο γρηγορότερα μ’ ένα αυτοκίνητο όσο καλύτερα είναι τα φρένα του. Αυτό περιγράφει γλαφυρά τον ρόλο ενός Συνταγματικού Δικαστηρίου. Οσο πιο αξιόπιστος είναι ο έλεγχος του σεβασμού του νομικού πλαισίου, τόσο ισχυρότερη θα είναι η εμπιστοσύνη των πολιτών στην πολιτική και τους δημόσιους θεσμούς. Εννοείται πως τα δικαστήρια πρέπει επίσης να επιδεικνύουν αυτοσυγκράτηση. Τα καλά φρένα δεν μπλοκάρουν. Επιβραδύνουν το αυτοκίνητο την κατάλληλη στιγμή. Γι’ αυτό τα δικαστήρια είναι μια προϋπόθεση για να μπορέσει να προχωρήσει ταχύτερα η ολοκλήρωση. Μπορεί να πρόκειται για μια γερμανική άποψη, όμως πιστεύω ότι μπορούμε να τη γενικεύσουμε.

Το είπα ήδη στο προοίμιο της απόφασης της 12ης Σεπτεμβρίου: η Ευρώπη δεν θα έχει μέλλον παρά μόνο ως δημοκρατική νομική κοινότητα. Μου φαίνεται αφελές, ακόμη και επικίνδυνο, να σκέφτεται κανείς ότι θα μπορούσαμε να ενσωματώσουμε μακροπρόθεσμα την διαφορετικότητα της Ευρώπης αναζητώντας λύσεις στα προβλήματα με συμβιβασμούς της στιγμής. Εχουμε ανάγκη από σταθερά θεμέλια, σταθερούς θεσμούς και να είμαστε έτοιμοι να υποταχθούμε, ακόμη και σε περίοδο κρίσης, σε καθορισμένους κανόνες.

Και ο σεβασμός αυτών των κανόνων πρέπει να μπορεί να ελέγχεται, ακόμη κι αν μπορεί κανείς να καταλάβει ότι αυτό δεν ευχαριστεί πάντα όλους τους πολιτικούς αξιωματούχους. Οι θεσμοί που δημιουργήθηκαν για να ασκούν αυτό τον έλεγχο – η Ιστορία το έχει δείξει – είναι πρώτα απ’ όλα τα ανεξάρτητα δικαστήρια. Γι’ αυτό δεν πρέπει να τα αντιλαμβανόμαστε ως παράγοντες αναταραχής, αλλά ως προϋπόθεση για να μπορούμε να τρέχουμε γρήγορα με το ευρωπαϊκό αυτοκίνητο.

Eπιμέλεια Γιώργος Αγγελόπουλος