«Η κοινωνία έγινε αγορά»

^«Φανταστείτε πως ο κουμπάρος σας, στη γαμήλια δεξίωση κάνει μια πρόποση τόσο συγκινητική που σας φέρνει δάκρυα στα μάτια. Θα μεταβαλλόταν η αξία της αν μαθαίνατε πως ο φίλος σας την είχε αγοράσει από κάποια ιστοσελίδα έναντι 100 δολαρίων;».

Σε τέτοιου είδους αναπάντεχα ερωτήματα κλήθηκαν να απαντήσουν όσοι παρακολούθησαν την ομιλία – διάλεξη του πολιτικού φιλόσοφου Μάικλ Τζ. Σαντέλ, κατά τη διάρκεια της πρώτης μέρας του ετήσιου συνεδρίου των Εργατικών στο Μάντσεστερ. «Μια ομιλία διαφορετική από τις άλλες, από έναν άνθρωπο που γεμίζει ποδοσφαιρικά γήπεδα στην Ασία», δήλωσε για τον «γκουρού» του ο ηγέτης των Εργατικών Εντ Μίλιμπαντ, που θα μιλήσει σήμερα στο συνέδριο.

Ο Σαντέλ γεννήθηκε το 1953 και απέκτησε το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Από το 1980 διδάσκει στο Χάρβαρντ και τις τελευταίες δύο δεκαετίες έχει καταφέρει να μετατρέψει την πολιτική φιλοσοφία σε κυρίαρχη τάση. Το μάθημά του, «Δικαιοσύνη», είναι το πιο δημοφιλές στο Χάρβαρντ, και το έχει παρακολουθήσει το 25% των αποφοίτων του πανεπιστήμιου. Στα ελληνικά έχουν εκδοθεί αρκετά από τα βιβλία του, συμπεριλαμβανομένου του: «Δικαιοσύνη: Τι είναι το Σωστό». (Εκδόσεις Πόλις) Το τελευταίο του πόνημα, «Τι δεν μπορεί να αγοράσει το χρήμα» (εκδ. Allen Lane), εξετάζει τα ηθικά όρια των αγορών.

Αυτό ήταν και το θέμα της ομιλίας του, που σύμφωνα με τους βρετανικούς «Times» θύμιζε κάτι μεταξύ παράδοσης στην Οξφόρδη και κυριακάτικου εκκλησιαστικού κηρύγματος. Το μόνο σίγουρο είναι ότι ο Σαντέλ ήθελε να προβληματίσει τους παρευρισκόμενους και να τους ωθήσει να αναρωτηθούν κατά πόσον η σημερινή κοινωνία της αγοράς είναι ηθική. «Είναι λογικό να δωροδοκούμε τα παιδιά μας για να γράψουν ευχαριστήριες κάρτες; Δεν αλλοιώνεται η έννοια της ευγνωμοσύνης;», απορεί ο αμερικανός φιλόσοφος. Σε μια κοινωνία όπου σχεδόν τα πάντα είναι προς πώληση – η θέση μας σε μια ουρά, το μέτωπό μας, ακόμα και τα κελιά των φυλακισμένων στην Καλιφόρνια (με μόνο 90 δολάρια ένας κρατούμενος μπορεί να αναβαθμιστεί σε καλύτερο) – υπάρχει πλέον οποιοδήποτε όριο;  

Ο Σαντέλ υποστήριξε στην ομιλία του πως η απροθυμία του κοινού να ασχοληθεί με ηθικά ερωτήματα και η επικράτηση της ελεύθερης αγοράς «έχουν στραγγίξει την ηθική ενέργεια από τον δημόσιο διάλογο». «Εάν κάποιος είναι διατεθειμένος να πληρώσει για σεξ ή να αγοράσει ένα νεφρό από έναν ενήλικο που έχει δώσει τη συγκατάθεσή του, η μόνη ερώτηση που θέτουν τα σύγχρονα οικονομικά είναι “πόσο”;… Το ζήτημα είναι εάν θέλουμε να ζούμε σε μια κοινωνία που τα πάντα είναι προς πώληση».