Πρώην σοσιαλιστής, νυν «Εξολοθρευτής»

^«Οι σκληροί δεν χορεύουν»… Ο χαρακτηρισμός αυτός φαίνεται να ταιριάζει στον επικεφαλής της τρόικας, αν κρίνει κανείς από το πώς αντιμετωπίζει τους συνομιλητές του στην Ελλάδα. Ο Πολ Τόμσεν αρνείται να δεχτεί αρκετές από τις κυβερνητικές προτάσεις για το πακέτο των 11,8 δισ. ευρώ επιμένοντας σε απολύσεις και λουκέτα σε δημόσιες υπηρεσίες, καθώς και αναδιαρθρώσεις-εξπρές με όποιο κοινωνικό κόστος. Αν ληφθεί υπόψη ότι στις πρώτες φάσεις του Μνημονίου ο εκπρόσωπος του ΔΝΤ ήταν μάλλον ο πιο ήπιος από τους τροϊκανούς, η σημερινή συμπεριφορά του προδίδει την αγωνία του για οριστική αποτυχία του προγράμματος προσαρμογής, κάτι που θα χρεωθεί στον ίδιο περισσότερο από κάθε άλλον.

Ο Δανός, ο οποίος ορίζει τις τύχες της ελληνικής οικονομίας από το 2010, «είναι η προσωποποίηση του ΔΝΤ», σύμφωνα με πρώην υπουργό. Ανθρωπος με καλούς τρόπους και συνομιλητής με καθαρά χαρτιά, όπως λένε όσοι δούλεψαν μαζί του, αλλά απόλυτος στις απόψεις του και ιδιαίτερα φιλόδοξος σε ό,τι αφορά την καριέρα του. Λέγεται ότι, όταν «ανέλαβε» την Ελλάδα, έβαλε στόχο να προαχθεί σε επικεφαλής του ευρωπαϊκού τομέα του ΔΝΤ. Οπως άλλωστε και ο τότε προϊστάμενός του Ντομινίκ Στρος-Καν είχε στηρίξει στην «επιτυχία του ελληνικού προγράμματος» την υποψηφιότητά του για την προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας – προ καμαριέρας, εννοείται.

«ΣΤΟΝ ΟΛΕΘΡΟ». Για πολλούς Ελληνες ο Πολ Τόμσεν είναι ένας «οικονομικός δολοφόνος», κατά το ομότιτλο βιβλίο του Τζον Πέρκινς. Του καταλογίζουν ότι οδηγεί συστηματικά την ελληνική οικονομία στον όλεθρο – όπως έκανε και σε άλλες χώρες προηγουμένως. Για άλλους είναι ένας – έστω πρώην – βορειοευρωπαίος σοσιαλιστής, που προσπαθεί να κάνει το ΔΝΤ αποδεκτό στην Ευρώπη με άτεγκτες τεχνοκρατικές μεθόδους.

Γεννήθηκε τον Μάιο του 1955 στο χωριό Αμπενράα, ένα μικρό επαρχιακό λιμάνι στην Κεντρική Δανία. Η οικογένειά του ψήφιζε το συντηρητικό κόμμα, αλλά ο ίδιος προσχώρησε στους σοσιαλιστές και μετείχε στην Επιτροπή Διεθνών Σχέσεων της Νεολαίας του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Δανίας. Εκείνη την περίοδο είχε επαφές και με τη Νεολαία ΠΑΣΟΚ, με γραμματέα τότε τον Στέφανο Μανίκα, τα στελέχη της οποίας όμως τον αντιμετώπιζαν περισσότερο σαν «νερόβραστο σοσιαλδημοκράτη». Εκτοτε ερχόταν πάντως συχνά και για διακοπές στην Ελλάδα «και δεν είχε καμία σχέση με τον άνθρωπο που βλέπουμε σήμερα», όπως λέει κάποιος που τον θυμάται από μια κομματική συνάντηση.

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ. Σπούδασε Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης όπου και δίδαξε έως το 1982, οπότε προσελήφθη ως αναλυτής στο ΔΝΤ. Η χρεοκοπία του Μεξικού, η οποία συνέπεσε εκείνη την περίοδο, ήταν η πρώτη δουλειά του και μάλλον το διαβατήριο που τον έστειλε στη συνέχεια στις χώρες των Βαλκανίων και του πρώην υπαρκτού σοσιαλισμού.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 εγκαταστάθηκε στο Βελιγράδι όπου και γνώρισε τη σέρβα σύζυγό του. Στη συνέχεια τοποθετήθηκε επικεφαλής των αντιπροσωπειών του ΔΝΤ στη Σλοβενία, στα Σκόπια και στη Ρουμανία. Για πολλούς η θητεία του σε αυτές τις χώρες άφησε καμένη γη. Στις χώρες από τις οποίες πέρασε του έχουν προσάψει πολλούς χαρακτηρισμούς: «Νονός», «σκληρό καρύδι», «άγγελος του θανάτου».

Το 2004 πήγε στη Μόσχα, αλλά οι παρεμβάσεις του ως επικεφαλής του τοπικού τμήματος του ΔΝΤ ενόχλησαν την κυβέρνηση Πούτιν και αυτό οδήγησε στην απομάκρυνσή του. Οχι δυσμενώς πάντως, αφού μετακομίζοντας στην Πορτογαλία πήρε προαγωγή. Από εκεί αναμείχθηκε για ένα διάστημα στην κρίση της Ισλανδίας, αλλά όχι με ικανοποιητικά αποτελέσματα, αφού οι Αρχές της χώρας αποφάσισαν να διώξουν το ΔΝΤ.

Ο επόμενος σταθμός του ήταν η Αθήνα ως επικεφαλής του κλιμακίου της τρόικας. Ως αναπληρωτής διευθυντής του Ευρωπαϊκού Τμήματος του ΔΝΤ εποπτεύει ταυτοχρόνως και τις ομάδες που βρίσκονται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και προσωπικά ο ίδιος παρακολουθεί την Πορτογαλία. Λέγεται πάντως ότι εγκαταστάθηκε στην ελληνική πρωτεύουσα πολύ πιο νωρίς από την επίσημη ανακοίνωση του Μνημονίου, σε περίοδο όπου η τότε κυβέρνηση απέκλειε κατηγορηματικά την προσφυγή στο ΔΝΤ.

ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ ΤΟΥ ΜΝΗΜΟΝΙΟΥ. Ο Τόμσεν θεωρείται ο βασικός συντάκτης του αρχικού Μνημονίου. Για εκείνη την περίοδο του αποδίδεται ότι εξεπλάγη όταν η ελληνική πλευρά δεν έκανε καμία παρατήρηση στο κείμενο που της έστειλε. Μάλιστα επικοινώνησε με Ελληνα, παλαιό γνωστό του, για να του ζητήσει να επισημάνει στην κυβέρνηση ότι μπορούσε να κάνει αλλαγές. Βέβαια αυτή η ιστορία είναι δύσκολο να επιβεβαιωθεί και από τις δύο πλευρές.

Η σχέση του με τις ελληνικές κυβερνήσεις πέρασε από πολλά στάδια ενώ η στάση του είχε διακυμάνσεις, αφού εκινείτο μεταξύ κατανόησης και αδιαλλαξίας. Διαφοροποιήσεις παρουσίαζε και η συμπεριφορά του προς υπουργούς. Αλλους τους αντιμετώπιζε αλαζονικά – ακόμη και αν επρόκειτο για κυρίες – και με άλλους, όπως ο Γ. Παπακωνσταντίνου, ο Φ. Σαχινίδης και περιστασιακά ένας-δύο ακόμη, είχε κοινωνικές σχέσεις. Πάντως δεν δίστασε να φτάσει στα άκρα τον Σεπτέμβριο του 2011 με τον Βαγγέλη Βενιζέλο.

Κυβερνητικά στελέχη που συνεργάστηκαν μαζί του δεν διστάζουν να τον χαρακτηρίσουν «υπερτιμημένο» και άνθρωπο που «μιλούσε λίγο, αλλά δεν άλλαζε ποτέ γνώμη».

Κάτι που επίσης τον χαρακτηρίζει είναι η ψυχραιμία στις αντιδράσεις του. Για παράδειγμα, όταν μια ημέρα έμπαινε στο υπουργείο Οικονομικών και ένας αξιωματικός του Πυροσβεστικού Σώματος του φώναξε «Δεν υπάρχουν μόνο νούμερα αλλά και άνθρωποι, μας έχετε εξαθλιώσει», εκείνος χαμογέλασε και προχώρησε. Αλλωστε ισχυρίζεται ότι στην Αμερική είχε φιλίες με Ελληνες, οπότε γνωρίζει τη νοοτροπία τους.

Ο Τόμσεν είναι ιδιαίτερα υπηρεσιακός και του αρέσει το ότι στην έδρα τού ΔΝΤ τον αποκαλούν «εξολοθρευτή» – προβλημάτων εννοείται, αλλά μάλλον οικονομιών προκύπτει… Στην κεντρική ιεραρχία του Ταμείου εντάσσεται στη μισθολογική και διοικητική βαθμίδα ΒΟ5 και η αμοιβή του ξεπερνά τις 300.000 δολάρια τον χρόνο – αφορολόγητα.

«ΑΝΑΣΤΡΕΨΙΜΗ». Φέρεται να υπερασπίζεται το πιο ανάλγητο κομμάτι του προγράμματος προσαρμογής. Πιστεύει ότι η κατάσταση στην οικονομία είναι αναστρέψιμη, αλλά με τους δικούς του όρους. Π.χ. να απαλλαγεί από διάφορα «ταμπού», όπως είναι ο έλεγχος των απολύσεων, τα κατώτατα όρια μισθών και οι δημόσιες υπηρεσίες που δεν προσφέρουν έργο. «Η διά βίου εγγύηση της απασχόλησης στον δημόσιο τομέα είναι ένας αναχρονισμός» είναι ο κανόνας του. Παρότι συχνά παραδέχεται πως έκανε λάθη, στο τέλος πετάει την μπάλα σε άλλους: «Υπερεκτιμήσαμε τη διοικητική ικανότητα της κυβέρνησης».

Οταν βρίσκει ευκαιρία πάντως θυμάται ότι υπήρξε σοσιαλιστής. «Τα βάρη της εξυγίανσης πρέπει να κατανεμηθούν δίκαια», λέει. Αλλωστε από την αρχή αυτός ήταν που έπαιζε τον ρόλο του καλού – ειδικά όταν υπήρχε η προοπτική της προεδρίας του Στρος-Καν και υπήρχαν οδηγίες για ηπιότητα. Δηλώνει ότι αντιτίθεται στην υπερφορολόγηση και επιμένει στη σύλληψη της φοροδιαφυγής. «Αν δείτε κάποιον με πολυτελές αυτοκίνητο στον δρόμο, σταματήστε τον επί τόπου για φορολογικό έλεγχο», είπε κάποτε σε έλληνες αξιωματούχους.

Για μια περίοδο στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υπήρχε δυσαρέσκεια με το «ντόμπερμαν του ΔΝΤ» και του καταλόγιζαν ότι η εικόνα που εμφάνιζε για την Ελλάδα ήταν εσφαλμένη. Τότε ακούστηκαν φήμες για αντικατάστασή του – είχε αναφερθεί μάλιστα ως αντικαταστάτης του ο αιθιοπικής καταγωγής Αμπεμπέ Σελασιέ. Η αλήθεια είναι ότι στις προβλέψεις του δεν υπήρξε και πολύ εύστοχος. Σε αυτόν αποδίδεται η εκτίμηση που είχε γίνει το 2010 ότι «η Ελλάδα ενδέχεται να επιστρέψει στις αγορές ακόμη και εντός του 2011». Εξάλλου, μιλώντας στο συνέδριο του «Economist» τον Μάιο του 2011 εκτίμησε ότι η ύφεση εκείνη τη χρονιά θα ήταν κατά 1% μεγαλύτερη, δηλαδή περίπου 4%-4,5%, αλλά τελικά έφτασε στο διπλάσιο της αρχικής του πρόβλεψης. Επίσης, ενώ στην αρχή μιλούσε για δύο-τρία χρόνια λιτότητας, την περασμένη άνοιξη άλλαξε θέση: «Η δημοσιονομική προσαρμογή στην Ελλάδα θα διαρκέσει τουλάχιστον ακόμη 10 χρόνια».