Και τα κλειστά βιβλία έχουν ιστορίες να αφηγηθούν

Εξωτερικά μπορεί να περάσει απαρατήρητο σε κάποιον. Ενα βιβλίο με σκούρο δερμάτινο κάλυμμα και γεμάτο με μικρά χρυσά άνθη, που μέσα του κρύβει τους Λόγους του Δημοσθένη. Κι αν είναι έτοιμος να σηκώσει το βλέμμα του για να αναζητήσει μια καινούργια εικόνα, η πληροφορία ότι είχε περάσει από τα χέρια του βασιλιά της Γαλλίας Λουδοβίκου ΙΓ’ (1601 – 1643) θα τον κάνει να σταθεί για να το περιεργαστεί καλύτερα.

Και δεν είναι το μόνο από τα κρυμμένα «διαμαντάκια» της έκθεσης «Η τέχνη της βιβλιοδεσίας, από το Βυζάντιο στη σύγχρονη εικαστική δημιουργία», που φιλοξενείται στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο. Πιο δίπλα βρίσκεται μια λατρευτική εικόνα. Ή μήπως όχι; Μια πιο προσεκτική ματιά αποκαλύπτει πως πρόκειται για ένα Ευαγγέλιο που με το πέρασμα του χρόνου «ιεροποιήθηκε» και τη θέση του εξωφύλλου του πήρε μια εικόνα, καθώς η βιβλιοδεσία ακολούθησε τη λειτουργική πορεία του Ευαγγελίου.

«Είναι μια ευκαιρία να δούμε τα βιβλία κλειστά, να εστιάσουμε περισσότερο στη μορφή τους και όχι ως συνήθως στο περιεχόμενό τους», λέει στα «ΝΕΑ» η διευθύντρια του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου και συνεπιμελήτρια της έκθεσης Αναστασία Λαζαρίδου. «Η βιβλιοδεσία συνδέεται άμεσα με τα πολιτιστικά συμφραζόμενα και τις συνθήκες της κάθε εποχής, όπως και με την ιστορία της βυζαντινής τέχνης».

Εικόνες του Παντοκράτορα, αλλά και Ευαγγελιστών που έχουν στα χέρια τους βιβλιοδετημένους κώδικες έχουν επιστρατευτεί πλάι στα 50 βιβλία της έκθεσης για να διαπιστώσουμε όσα λέει η Αναστασία Λαζαρίδου. Και αρκεί να παρατηρήσουμε τα άμφια των Ευαγγελιστών που έχουν το ίδιο σχέδιο με τα εξώφυλλα των Ευαγγελίων που κρατούν, για να δούμε πως η βυζαντινή τέχνη άσκησε επιρροή στη βιβλιοδεσία.

«Η βιβλιοδεσία είναι μια χριστιανική υπόθεση», λέει στα «ΝΕΑ» ο ερευνητής και σύμβουλος της έκθεσης Κωνσταντίνος Στάικος. «Γεννήθηκε μαζί με τους κώδικες από περγαμηνή, ώστε να προστατευτεί το περιεχόμενο. Δεν αφορά όμως μόνο τα θρησκευτικά βιβλία αλλά και τα κοσμικά. Οταν επρόκειτο για χρηστικά βιβλία τα υλικά ήταν απλά, κυρίως δέρμα. Αν επρόκειτο για κώδικες που χρησιμοποιούνταν στο καθολικό μιας μονής – οπότε είχαν ρόλο δισκοπότηρου – ή προορίζονταν ως δώρο σε ηγεμόνες, τότε χρησιμοποιούνταν πολύτιμα μέταλλα».

Δέρμα, κλωστή, ξύλο, ύφασμα είναι τα βασικά υλικά του βιβλιοδέτη από τον 4ο αιώνα έως σήμερα και μπορεί κάποιος να τα δει σε ειδικό πάγκο εργασίας από την Αλεξάνδρεια που παρουσιάζεται στην έκθεση, ενώ αλεύρι – βασικό εργαλείο του βιβλιοδέτη η αλευρόκολλα – αποτελεί το χαλί πάνω στο οποίο «πατούν» καμένα βιβλία στην εγκατάσταση με την υπογραφή του Δημήτρη Ξόνογλου – μία από τις σύγχρονες εικαστικές παρεμβάσεις της έκθεσης (η δεύτερη είναι της Βένιας Δημητρακοπούλου) μαζί με τα έξι συλλεκτικά αντίτυπα του βιβλίου «Κασσιανή η Υμνωδός», που έχουν φιλοτεχνήσει μεταξύ των άλλων οι Μάρκος Καμπάνης, Χρήστος Μποκόρος, Πάνος Φειδάκης.