[Πρόσωπα] Η «Κασσάνδρα» της κρίσης

Το γράφημα στο βιβλίο του αμερικανού ερευνητή Ντένις Μίντοους είναι γεμάτο καμπύλες – της παραγωγής, του πληθυσμού, των φυσικών πόρων, του προσδόκιμου ζωής… Οι καμπύλες αυτές έχουν μια ιδιαιτερότητα: όλες ή σχεδόν όλες σταματούν την άνοδό τους σχεδόν την ίδια στιγμή – για να αρχίσουν μια ακάθεκτη πτώση. Εφτιαξε τις καμπύλες αυτές το 1972 και ήδη από τότε είχε εντοπίσει πως αυτή η «ίδια στιγμή» θα είναι τώρα, σήμερα, σε κάθε περίπτωση μέσα στη χρονική περίοδο από λίγο πριν από το 2010 μέχρι περίπου το 2020. Εχουμε δηλαδή φτάσει σε έναν παροξυσμό της ανάπτυξης, η οποία δεν μπορεί πλέον παρά να υποχωρήσει.

«Πάνε 40 χρόνια που προσπαθώ να ευαισθητοποιήσω τους ανθρώπους και πρέπει να αναγνωρίσω πως απέτυχα πλήρως», παραδέχεται ο 70χρονος ο Ντένις Μίντοους με την ευκαιρία της κυκλοφορίας στα γαλλικά της τρίτης ενημερωμένης επανέκδοσης του περίφημου βιβλίου του, με τον τίτλο: «Τα όρια της ανάπτυξης». Το 1972 κανένας άλλος δεν μιλούσε για υπερθέρμανση του πλανήτη ή για εξάντληση των πετρελαϊκών κοιτασμάτων. Σήμερα όλοι μιλούν για τα θέματα αυτά και η μάχη του Μίντοους έχει αλλάξει: «Εφόσον πλέον έχουν πειστεί σχεδόν όλοι, το θέμα είναι πώς θα περάσουμε το μήνυμα».

Διότι ο Μίντοους, επίτιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου του Νιου Χαμσάιρ και πρόεδρος του Εργαστηρίου Διαδραστικής Μάθησης, ξέρει ότι είναι μια Κασσάνδρα, πως προλέγει πράγματα δυσάρεστα που οι άνθρωποι αρνούνται να πιστέψουν. Γι’ αυτό δίνει τώρα μια αισιόδοξη νότα, λέει πως δεν έχουν χαθεί όλα, πως αν ανασκουμπωθούμε με χαρά, καλή διάθεση και αδελφοσύνη θα καταφέρουμε να φτιάξουμε μια φιλόξενη μικρή φωλιά για τα γεράματά μας, ίσως και για τα εγγόνια μας. Δεν είναι σίγουρο ότι το πιστεύει ο ίδιος, είναι όμως για καλό σκοπό…

Ο Μίντοους ξέρει επίσης πως δεν θα μπορούσε να πείσει κανέναν πολιτικό για τις αρετές της «αποανάπτυξης». Οι περισσότεροι θεωρούν την έννοια αυτή υπερβολικά αρνητική. Εξίσου δεν υπάρχει περίπτωση να προτείνει την πράσινη ανάπτυξη, την καθαρή ανάπτυξη ή την ισορροπημένη ανάπτυξη, μόνο και μόνο για να δελεάσει πολιτικούς και επιχειρηματίες. «Από τη στιγμή που βάζουμε τη λέξη “ανάπτυξη”, δεν υπάρχει ελπίδα», τονίζει εξηγώντας πως όλοι θέλουν την πράσινη ανάπτυξη ή την καθαρή ανάπτυξη, ακριβώς επειδή πρόκειται για ανάπτυξη!

Ετσι, ο Μίντοους μιλάει για ανθεκτικότητα και για την οικοδόμηση μιας ανθεκτικής οικονομίας. Τι απαντά όμως στο επιχείρημα κατά της «αποανάπτυξης», σύμφωνα με το οποίο μια αποαναπτυξιακή πολιτική θα εξαφάνιζε την ελπίδα των φτωχών χωρών να ξεφύγουν από τη φτώχεια; «Αν η ανάπτυξη ήταν ένα θαυματουργό φάρμακο κατά της φτώχειας, η φτώχεια δεν θα υπήρχε πια», υπογραμμίζει. «Αλλωστε, πιστεύετε πραγματικά πως αυτοί που προβάλλουν αυτό το επιχείρημα νοιάζονται πραγματικά για την τύχη των φτωχών χωρών; Αν νοιάζονταν θα είχαν λύσει ήδη το πρόβλημα».