[Διαστάσεις] Ποτέ δεν έμαθε η ανθρωπότης

Στο βιβλίο του Ερρίκου Χόφμαν «Ο Πετροτσουλούφης» (Struwwelpeter), μεταφρασμένο υπέροχα από τη χαρισματική Τζένη Μαστοράκη, τα άτακτα παιδιά έχουν κακή τύχη. Ενα κοριτσάκι γίνεται παρανάλωμα πυρός επειδή παίζει με τα σπίρτα. Ο Πίπης επιμένει να πιπιλάει το δάκτυλο κι ένας ράφτης τού κόβει μ’ ένα τεράστιο ψαλίδι τους αντίχειρες. Ο παχύσαρκος Σούλης γίνεται ανορεξικός και πεθαίνει. Ο Πότης παρασέρνεται από τον άνεμο («Πού πήγε και τι απέγινε ο Πότης/ Ποτέ δεν έμαθε η ανθρωπότης»). Ο αφηρημένος Ζάχος πέφτει στη θάλασσα.

Το βιβλίο αυτό κυκλοφόρησε το 1845 στη Φρανκφούρτη και έγινε το πιο διάσημο εικονογραφημένο παραμύθι του κόσμου. Στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 2003 από τις εκδόσεις Γράμματα, με υπότιτλο «Ιστορίες για καλούς μεγάλους και κακά παιδιά». Κι αυτές ακριβώς τις ιστορίες θυμήθηκε η ιταλίδα δημοσιογράφος Μπάρμπαρα Σπινέλι, ακούγοντας την Ανγκελα Μέρκελ να καλεί τους Ελληνες να κάνουν τα μαθήματά τους. Οι καλοί μεγάλοι είναι βέβαια οι Βόρειοι, οι μεθοδικοί Προτεστάντες. Και τα κακά παιδιά οι Νότιοι, οι τεμπέληδες Καθολικοί και Ορθόδοξοι. Η σημερινή Ευρώπη θυμίζει σχολείο/εργοστάσιο/εκκλησία, χώρους με αυστηρή ιεραρχία και σιδηρά πειθαρχία, όπου το παραμικρό παράπτωμα τιμωρείται και ο δάσκαλος/εργοδότης/ιερέας απειλεί τον πιο ανυπάκουο ότι θα τον αποβάλει, ώστε να παραδειγματιστούν οι υπόλοιποι και να καθήσουν φρόνιμα.

Τα μέτρα που λαμβάνονται μπορεί να είναι σωστά, αυτό που σκανδαλίζει όμως είναι το λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται. Ο Μάριο Μόντι το επισήμανε προχθές, μετά τη συνάντησή του με τον Φρανσουά Ολάντ: «Το να κάνουμε τα μαθήματά μας στο σπίτι αποτελεί αναγκαία, αλλά όχι ικανή συνθήκη. Πρέπει να αναγνωριστούν οι προσπάθειες των χωρών που υλοποιούν τις δεσμεύσεις τους». Και για να επιτευχθεί αυτό, γράφει η Σπινέλι στη «Ρεπούμπλικα», δεν πρέπει να υπάρχουν «καλοί μεγάλοι», αλλά μια ομοσπονδιακή κυβέρνηση που ελέγχει μεγάλους και μικρούς, φροντίζοντας να διορθώνει τις ανισορροπίες και τις ανισότητες ανάμεσα στα κράτη. Η κυβέρνηση αυτή, δηλαδή η πολιτική Ευρώπη, πρέπει να συγκροτηθεί άμεσα, παράλληλα με τα «μαθήματα στο σπίτι», γιατί το συνεχιζόμενο υπαρξιακό δίλημμα εξοργίζει τις αγορές και εντείνει την αστάθεια. Οι αγορές δεν φοβούνται μήπως εξαφανιστεί το δολάριο, κι ας είναι η αμερικανική οικονομία πιο άρρωστη από την ευρωπαϊκή. Φοβούνται την αναποφασιστικότητα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, την αβεβαιότητα για το μέλλον της, αν θα μείνει ενωμένη ή θα διασπαστεί, και ποιος ακριβώς θα το αποφασίσει. Δεν έχουν σε ποιον να τηλεφωνήσουν, που έλεγε κι ο Κίσινγκερ.

Η σημερινή Ευρώπη δεν είναι όμως ούτε δημοκρατική, αφού οι λαοί χάνουν την υποτιθέμενη κυριαρχία τους σ’ αυτόν τον υβριδικό κοινοτικό χώρο, που δεν είναι ούτε εθνικός ούτε υπερεθνικός. Αδυνατώντας να ελέγξουν τους ελέγχοντες, και να τους στείλουν στο σπίτι αν κάνουν λάθος, δεν καταλαβαίνουν ούτε τις νέες διεθνείς ισορροπίες. Στρέφονται έτσι σε άλλες κατευθύνσεις ή απλώς «αγανακτούν» – με τα γνωστά αποτελέσματα.