Το νέο σύνορο είναι ο Αρης

Οι περισσότερες τεχνολογικές πρόοδοι είναι στην πραγματικότητα απλώς βελτιώσεις. Το ένα πράγμα οικοδομείται πάνω στο άλλο: από το σκάρτο στο ανθεκτικό, από το χρήσιμο στο καταπληκτικό. Πρώτα είχες μια άμαξα, μετά ένα αυτοκίνητο, μετά ένα αεροπλάνο• τώρα έχεις ένα αεριωθούμενο. Βελτιώνεις αυτό που υπάρχει. Ετσι είναι οι τεχνολογικές πρόοδοι.

Εκτός από μία, που είχε να κάνει με την προσεδάφιση στη Σελήνη. Οταν ένας άνθρωπος πήγε και στάθηκε πάνω στη Σελήνη και κοίταξε πίσω προς τη Γη, ήταν μια πρόοδος διαφορετικού είδους. Τίποτε χειροπιαστό δεν άλλαξε όταν το πόδι του Νιλ Αρμστρονγκ χώθηκε μέσα στη σεληνιακή σκόνη και τα μάτια του στράφηκαν πίσω προς εμάς. Δεν αποκτήσαμε ταχύτερα αυτοκίνητα ή μικρότερες μηχανές ή πιο αποτελεσματικά φάρμακα. Θεμελιωδώς όμως αλλάξαμε. Αυτό που ήταν άγνωστο έγινε γνωστό. Είδαμε αυτό που δεν είχαμε δει. Και ο ανθρώπινος ορίζοντάς μας απομακρύνθηκε ξαφνικά στα 320.000 χιλιόμετρα. Θα βλέπουμε πλέον για πάντα τη Γη διαφορετικά, επειδή την είδαμε από κάποιο πραγματικά ξένο μέρος.

ΣΚΑΛΟΠΑΤΙ. Γι’ αυτό είναι σημαντικός ο Αρης. Οταν στείλουμε έναν άνθρωπο στον Αρη – μέσα στις λίγες επόμενες δεκαετίες, έχει προβλέψει η NASA – ο ορίζοντάς μας θα προχωρήσει 1.000 φορές πιο μακριά και δεν θα στενέψει ποτέ ξανά.

Βλέποντας τις πρώτες εικόνες από το «Curiosity», που προσεδαφίστηκε στον Αρη στις αρχές Αυγούστου, θυμήθηκα ένα διήγημα του Ρέι Μπράντμπερι με τίτλο «Ο Αρης είναι ο Παράδεισος!» Στο διήγημα αυτό ο Αρης κατοικείται από εξωγήινους που εξαπατούν τους γήινους επισκέπτες κάνοντάς τους να πιστέψουν ότι βρίσκονται σε οικείο περιβάλλον, προτού τους δολοφονήσουν. Αυτό που με εντυπωσιάζει σε αυτή την ιστορία είναι ότι μόλις πριν από 60 χρόνια κάποιος μπορούσε να γράφει στα σοβαρά για εξωγήινους στον Αρη.

Οταν η ανθρωπότητα βρισκόταν στην παιδική ηλικία της, πιστεύαμε ότι το Σύμπαν περιστρεφόταν γύρω μας. Μετά, με τον Κοπέρνικο, μεγαλώσαμε και γίναμε ηλιοκεντριστές, καταλάβαμε ότι είμαστε ένας από μια οικογένεια πλανητών εντός των τειχών του σπιτιού μας, του ηλιακού συστήματος. Γειτονικά αστέρια συγκεντρώνονται εν είδει πόλης, περιστρεφόμενα μέσα στον γαλαξία, τη χώρα μας. Τα συμπλέγματα των αστέρων είναι σαν ήπειροι. Συνειδητοποιήσαμε σταδιακά ότι είμαστε πολύ ασήμαντοι. Και μετά, σχεδόν σαν ενήλικοι, ανασκουμπωθήκαμε και αρχίσαμε να προσπαθούμε, σε κάθε περίπτωση, να αφήσουμε ένα σημαντικό σημάδι.

Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ. Ας θυμηθούμε την αλληγορία του Πλάτωνα για τη σπηλιά. Στη σπηλιά οι άνθρωποι κοιτάζουν τις σκιές που κινούνται στον τοίχο. Παρακολουθούν τις σκιές να κινούνται και νομίζουν ότι είναι κάτι ζωντανό. Τι θα συνέβαινε αν μπορούσαν να βγουν έξω και να δουν τον ήλιο; Αυτό είμαστε εμείς, που πηγαίνουμε από τη Γη στη Σελήνη. Αυτό ήταν ο Νιλ Αρμστρονγκ, ο οποίος πέθανε το περασμένο Σάββατο σε ηλικία 82 ετών, όταν στάθηκε στη Σελήνη και κοίταξε πίσω προς τη Γη.

Το θέμα με τη σπηλιά είναι ότι δεν είναι απλώς μια σπηλιά. Είναι πολλές σπηλιές και ακόμη περισσότερες, η μία μέσα στην άλλη. Η Σελήνη ήταν η πρώτη σπηλιά μας• ο Αρης θα είναι η επόμενη. Και μετά θα υπάρξει και άλλη, και άλλη.

Οταν οι άνθρωποι χλευάζουν την προοπτική να σταλούν άνθρωποι στον Αρη και λένε ότι φωτογραφίες με τα ίχνη ενός τροχού σε μια κόκκινη έρημο δεν αξίζουν τον κόπο, όταν υπάρχουν τόσο πολλά πράγματα εδώ για τα οποία θα μπορούσαμε να ξοδέψουμε χρήματα, αισθάνομαι κλειστοφοβία. Είναι σαν να προσπαθούμε, από ενοχή ή από ντροπή, να συρθούμε πίσω στη σπηλιά και να παρακολουθούμε τις σκιές στον τοίχο. Προσπαθούμε να παραμείνουμε παιδιά στο σπίτι των γονιών μας, αν και ξέρουμε ότι ο δρόμος οδηγεί στην πόλη και μετά σε μια άλλη πόλη. Λέμε: «Κοίτα, φτιάξαμε μια πραγματικά σπουδαία τουαλέτα που καθαρίζεται μόνη της! Θυμάστε την τυπογραφία; Ηταν κάτι πολύ καλό. Φτιάξαμε ακόμη και τις πυραμίδες – αυτά τα πράγματα είναι τεράστια! Δεν μπορούμε άραγε να είμαστε ευτυχισμένοι κάνοντας μια σπουδαία τουαλέτα ακόμη καλύτερη; Πρέπει πραγματικά να πάμε στον Αρη;».

Ο Αρης όμως περιμένει. Τώρα περιστρέφεται πέραν του ανθρώπινου βεληνεκούς. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε πως δεν μπορούμε να σταματήσουμε να μεγαλώνουμε, όταν ο προϋπολογισμός στενεύει. Είναι μια κρίσιμη αποστολή για την πνευματική ζωή των ειδών, για το μέλλον των ανθρώπων, για να μη λιμνάσουν αλλά να εξαπλωθούν, να φτάσουν και πάντα να επεκτείνονται.