Επάγγελμα επαναστάτης

Οι νέοι προφήτες της επανάστασης δεν έχουν και πολλή σχέση με τον Τσε Γκεβάρα. Οι αναφορές τους δεν βρίσκονται στον Λένιν και τον Μάο αλλά στον Γκάντι, την Αούνγκ Σαν Σούου Κι και τον Νέλσον Μαντέλα. Πιστεύουν λιγότερο στη βία και περισσότερο στην πολιτική ανυπακοή, καθόλου στα όπλα και πολύ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεν έχουν μια «Διεθνή». Αλλά αν αναζητούσε κάποιος μια κεντρική οργάνωση, θα έπρεπε να φτάσει στο Βελιγράδι. Εκεί όπου βρίσκεται το στρατηγείο του CANVAS (Center for Applied Non Violent Action and Strategies) και ζει ο Σέρτζα Πόποβιτς, εκείνος ο σέρβος φοιτητής που κάποτε ανέτρεψε τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς και σήμερα προσφέρει τεχνογνωσία και έμπνευση στους ηγέτες της Αραβικής Ανοιξης.

Ο 40χρονος Σέρβος ήταν υποψήφιος για το Νομπέλ Ειρήνης. Το περιοδικό «Wired» τον είχε συμπεριλάβει στη λίστα των «50 ανθρώπων που θα αλλάξουν τον κόσμο», το «Foreign Policy» στα «εκατό πρόσωπα με τη μεγαλύτερη επιρροή στον πλανήτη». Ο Πόποβιτς είναι ο άνθρωπος που έκανε την πολιτική ανυπακοή σήμα κατατεθέν και δόγμα, αντικείμενο πανεπιστημιακής μελέτης και εξαγώγιμο προϊόν που έφτασε σχεδόν παντού: από την Ουκρανία και τη Γεωργία έως τις Μαλδίβες και από τον Λίβανο έως την Τυνησία και την Αίγυπτο. Η πίστη αυτού του «επαγγελματία επαναστάτη» στη μη βία δεν οφείλεται σε μια ρομαντική σύλληψη της πραγματικότητας αλλά σε καθαρό ρεαλισμό. «Το να αντιμετωπίσεις την εξουσία με τη δύναμη είναι σαν να προσκαλείς σε αγώνα μποξ τον Μάικ Τάισον. Ηταν το λάθος που έκανε στην αρχή το κίνημα εναντίον του απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική και που κάνουν τώρα οι εξεγερμένοι εναντίον του Ασαντ», δηλώνει ο Πόποβιτς στον απεσταλμένο της εφημερίδας «Λα Ρεπούμπλικα».

Την άποψη αυτή δικαιώνει η συστηματική ανάλυση 323 συγκρούσεων που σημειώθηκαν από το 1900 έως το 2006. «Οι μη βίαιες εκστρατείες κατέληξαν επιτυχώς στο 53% των περιπτώσεων, οι βίαιες μόλις στο 26%» επισημαίνει και εξηγεί: «Η μη βία έχει μεγαλύτερες συνέπειες μακροπρόθεσμα, προκαλεί βαθιές αλλαγές. Ο αγώνας του Γκάντι σηματοδότησε την αρχή του τέλους της αποικιοκρατίας, το Black Power προετοίμασε το έδαφος για έναν κόσμο που θα κυβερνάται και από μαύρους, το συνδικάτο Αλληλεγγύη έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην πτώση των καθεστώτων του υπαρκτού σοσιαλισμού. Αντίθετα, τι αποτέλεσμα είχε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος; Τον Ψυχρό Πόλεμο». Ο Σέρτζα Πόποβιτς και η οργάνωση CANVAS έχουν προσφέρει τα φώτα τους σε περισσότερες από 40 χώρες. Οι προβολείς στράφηκαν ακόμη μία φορά επάνω του όταν ένας από τους ηγέτες της Πλατείας Ταχρίρ δήλωσε ότι το κίνημα στην Αίγυπτο δεν θα είχε νικήσει χωρίς την «εκπαίδευση» στο Βελιγράδι. Ο Πόποβιτς πάντως δεν συμπαθεί τον όρο Αραβική Ανοιξη. «Προτιμώ το Μεσογειακό Καλοκαίρι, μια διαδικασία πραγματικής δημοκρατικής εξέλιξης που περιλαμβάνει κινήματα όπως το Occupy Wall Street και τους Indignados».

Η οργάνωση CANVAS είναι η φυσική εξέλιξη του κινήματος Οτπόρ (Αντίσταση), που ανέτρεψε τον Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς. «Κάθε σεμινάριο αρχίζει με κάποιον που λέει: “Καταπληκτικό αλλά το δικό σας μοντέλο δεν μπορεί να λειτουργήσει στη δική μας χώρα”. Μόνο που εμείς δεν προσφέρουμε μοντέλα. Αυτό που θέτουμε στη διάθεση του άλλου είναι η γνώση των λαθών που διαπράξαμε. Η Οτπόρ δημιούργησε ένα θησαυρό από τα λάθη που έκανε επί μία δεκαετία», επισημαίνει ο Πόποβιτς. «Το 1992 καταλάβαμε το πρυτανείο και ανακηρύξαμε μια ελεύθερη δημοκρατία. Διοργανώναμε σεμινάρια και συναυλίες και ο Μιλόσεβιτς ήταν ικανοποιημένος. Εμείς τραγουδούσαμε Λένον κι εκείνος κυβερνούσε. Εάν περιοριστείς σε ένα χώρο και, ακόμη χειρότερα, εγκλωβιστείς σε μια ταυτότητα έχεις χάσει», υπογραμμίζει. Οκτώ χρόνια μετά, η Οτπόρ είχε αναπτύξει άλλες μεθόδους διαμαρτυρίας. «Οδηγούσαμε αργά προκαλώντας κυκλοφοριακό έμφραγμα στην πόλη, καλούσαμε τον κόσμο να κάνει θόρυβο την ώρα των δελτίων ειδήσεων για να αποδείξει ότι δεν τα παρακολουθούσε. Ο πατέρας μου χτυπούσε έναν τενεκέ λαδιού και οι γείτονες άκουγαν στη διαπασών χέβι μέταλ στο μπαλκόνι», διηγείται ο Πόποβιτς. Επειτα, το κίνημα περιθωριοποίησε τα βίαια στοιχεία του: «Αν δεν αναγνωρίσεις τον άνθρωπο κάτω από τη στολή, έχεις χάσει».

Ο Σέρτζα Πόποβιτς γελά όταν ο δημοσιογράφος της «Ρεπούμπλικα» του υπενθυμίζει την κατηγορία περί σχέσης του CANVAS με τη CIA. «Μακάρι να έφταναν μερικά δολάρια και τέσσερις τρελοί Σέρβοι. Η δημοκρατία γεννιέται όταν υπάρχει μαζική συμμετοχή. Είναι εύκολο να αντικαταστήσεις μια ελίτ με μια άλλη ελίτ, όπως γίνεται στα πραξικοπήματα. Αυτό είναι πράγματι ένα μοντέλο που εξάγεται» λέει. Η CANVAS χρηματοδοτείται κυρίως από την Orion, δεύτερη μεγαλύτερη εταιρεία τηλεφωνίας στη Σερβία, η οποία ανήκει στον παλιό αγωνιστή Σλόμπονταν Τζίνοβιτς. Και δέχεται προσκλήσεις από όλο τον κόσμο για να εξηγήσει τι διδάχθηκε από τα δικά της λάθη και πώς το χιούμορ, ένα λαμπερό χρώμα και ένα έξυπνο σύνθημα μπορούν να γίνουν τα καλύτερα όπλα.