[Eπιφυλλίδα] Η ευγένεια που βασανίζει

Δεν έχει σημασία να καταγραφεί το περιστατικό χωρίς να αναφερθεί το νησί όπου συνετελέσθη. Δεν βάζει μόνο το πλαίσιο, αλλά έχει σχέση με μια εσωτερικότητα που, φιλάνθρωπη φαινομενικά, μπορεί ωστόσο να προκαλέσει πολύ πόνο. Το νησί είναι η Ζάκυνθος, όπου και ακούσαμε έναν ευγενή άνθρωπο να κάνει μια συγκλονιστική παρατήρηση. «Τι περίεργο, ένα νησί με αυξημένη εγκληματικότητα (σημ. πρόκειται για πολύ γνωστά πράγματα), με επτακόσιους τυφλούς-μαϊμού για να εισπράττουν τα σχετικά επιδόματα, με όργια που καταγγέλλονται πανταχόθεν, και όλοι να σε ρωτάνε “θα μείνετε για τη γιορτή του Αγίου;”» (24 Αυγούστου γιορτάζει ο Αγιος Διονύσιος, ο πολιούχος του νησιού).

Μια απάντηση στην απορία τού ευγενούς ανθρώπου θα ήταν να εντάξει κανείς το φαινόμενο αυτό στη γνωστή ελληνική σχιζοφρένεια που συνδυάζει με τον πιο φυσιολογικό τρόπο το τριαντάφυλλο με τον βόθρο. Μια απάντηση που θα είχε δοθεί αν δεν συνέβαινε εν τω μεταξύ ένα επίσης συγκλονιστικό περιστατικό. Αν δηλαδή ο ευγενής άνθρωπος που αναφέραμε δεν έλεγε σε μια Ινδή που πουλούσε καλαμπόκια στην παραλία του νησιού, βάζοντας δυνατά το CD με τα ινδικά τραγούδια στο στερεοφωνικό τού αυτοκινήτου του, «έλα να ακούσεις για να θυμηθείς τη μάνα σου».

Το είπε σαφέστατα για να κάνει την Ινδή να αισθανθεί όμορφα. Δεν σκέφτηκε όμως την ίδια στιγμή που το έλεγε ότι η μάνα της θα μπορούσε να είναι πεθαμένη ή ότι θα μπορούσε να είχε χίλιους λόγους για να προσπαθεί να ξεχάσει την πατρίδα της. Ο κάτοικος ακόμα και της πιο πρωτόγονης χώρας (που δεν είναι βέβαια η Ινδία) δεν φιλοδοξεί ποτέ να βρεθεί σε έναν τόπο όπου, όσο και αν περνάει καλά, είναι σαν να τον έχουν στείλει στου διαόλου τη μάνα. Με το να συνειδητοποιούμε τους μετανάστες ως βάρος ασήκωτο, φαίνεται σαν να τους κάνουμε χάρη ακόμα και όταν τους βασανίζουμε ελαφρά.

Ο άνθρωπος που ξεστόμισε το «έλα να ακούσεις για να θυμηθείς τη μάνα σου» ήθελε να γεφυρώσει για την Ινδή την απόσταση με την πατρίδα της, αλλά της την έκανε ακόμη μεγαλύτερη. Μια πατρίδα που ενώ έκανε κάποιον να απολαμβάνει με τη μουσική της, η ίδια η αλλοδαπή την είχε στερηθεί σε πολύ σοβαρότερα πράγματα σε σχέση με τη μουσική. Μια πατρίδα που αντί για μάνα της είχε σταθεί κακή μητριά, ενώ τώρα η δεύτερή της «πατρίδα» την έκανε να νοσταλγεί τη μητριά της. Το αίσθημα της αποξένωσης μέσα στον κόσμο γίνεται υποφερτό όταν υπάρχει έστω και μια γωνίτσα που μπορούμε να αναφερόμαστε σε αυτήν σαν κάτι εντελώς δικό μας.

Ετσι συμβαίνει. Θέλουμε να κάνουμε το καλό και προξενούμε συνήθως τη ζημιά. Η κατακριτέα επομένως συμπεριφορά δεν είναι μόνον όταν βρίζουμε κάποιον ή τον πλακώνουμε στο ξύλο. Ας θυμηθούμε, για λογαριασμό του ο καθένας, ένα βλέμμα, μια κουβέντα, μια χειρονομία που μας πλήγωσε βαθιά και ενώ δεν σήμαινε τίποτε για όλους όσοι ήταν παρόντες και την έχουν στο μεταξύ ξεχάσει, εμάς μας βασανίζει ακόμη έστω και αν έχουν περάσει χρόνια.

«Ηλθε και μου είπε για τη μάνα μου και πήρα μια πίκρα, μα μια πίκρα», ενδέχεται να λέει έπειτα από πολλά χρόνια η Ινδή όταν θα εξιστορεί τις περιπέτειές της σε ένα ελληνικό νησί – που ίσως και να μην προφέρει σωστά το όνομά του. Και ενώ η φυσιογνωμία του ευγενούς ανθρώπου θα έχει ξεθωριάσει εντελώς μέσα της, θα μένει η πίκρα της κουβέντας που ο ίδιος άλλωστε την είπε με στοργική διάθεση.