Η άπιστη που λάτρεψαν οι ντίβες της οθόνης

Τον Ιανουάριο του 1872, μια νέα γυναίκα, η Αννα Πιραγκόβα, έπεσε στις γραμμές ενός εμπορευματικού τρένου στον σταθμό Γιασένκι, κοντά στη γενέτειρα του Λέοντος Τολστόι, Γιάσναγια Πολιάνα. Αιτία της αυτοκτονίας ήταν η ερωτική απογοήτευση. Ο εραστής της γυναίκας αυτής, ονόματι Μπιμπίκοφ, γείτονας και φίλος του Τολστόι, την είχε εγκαταλείψει. Ο Τολστόι είδε από κοντά το πολτοποιημένο πτώμα. Ο θάνατος εκείνος τού έκανε μεγάλη εντύπωση. Δύο μήνες μετά, άρχισε να γράφει την «Αννα Καρένινα».

Η απιστία ως βασικό μοτίβο του έργου προσελκύει σταθερά τους κινηματογραφιστές κάθε εποχής, που θέλουν να μεταφέρουν στη μεγάλη οθόνη ένα έργο μεγάλης εμβέλειας που μιλάει πάντα στο κοινό. Στον ρόλο της Αννας Καρένινα (στο ελληνικό θέατρο έχουμε δει τις Μαρίκα Κοτοπούλη, Κάτια Δανδουλάκη, Μιμή Ντενίση και Τατιάνα Λύγαρη) έχουν δοκιμαστεί μεγάλες κινηματογραφικές ντίβες: από τη Γκρέτα Γκάρμπο και τη Βίβιαν Λι μέχρι πιο πρόσφατα – το 1997 – τη Σοφί Μαρσό.

Το φθινόπωρο θα βρεθούμε μπροστά και στην Κίρα Νάιτλι ως Καρένινα στους κινηματογράφους. Ο σκηνοθέτης Τζο Ράιτ την έχει αγαπημένη του μούσα δοκιμάζοντάς την δύο φορές σε λογοτεχνικούς ρόλους εποχής: ήταν η πρωταγωνίστριά του στην «Εξιλέωση», ταινία βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Ιαν ΜακΓιούαν αλλά και στο «Περηφάνια και προκατάληψη», φιλμ που βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα της Τζέιν Οστεν.

Οι πρώτες εικόνες από τη νέα ταινία φανερώνουν μια κάτι παραπάνω από πιστή αναπαράσταση της εποχής, μια αληθινή εμμονή στη λεπτομέρεια, τόσο στο ντεκόρ όσο και στα κοστούμια που αναπαράγονται με μεγάλη ακρίβεια. Αποκαλύπτουν επίσης κάποιες νέες προσεγγίσεις ως προς την κεντρική ηρωίδα η οποία από ερωτοχτυπημένη αυτόχειρας που πέφτει θύμα της ευαισθησίας της και των ηθών της εποχής της μετατρέπεται σε δυναμική γυναίκα που κινεί τα νήματα και είναι η ίδια που προκαλεί τη μοίρα και το τέλος της.

Στην εποχή του Τολστόι, βέβαια, το δίπολο αυτό ίσχυε μόνο ως προς το πρώτο σκέλος του. Το ερώτημα δηλαδή δεν ήταν αν επρόκειτο για θύμα ή «θύτη», αλλά αν επρόκειτο για θύμα ή ένοχη. Αν δηλαδή η μοιχεία είναι απλώς ένα αμάρτημα που καθιστά τη γυναίκα εκ προοιμίου ένοχη, χωρίς άλλη συζήτηση, ή αν υπάρχουν ανθρώπινες διαστάσεις που μπορούν να συζητηθούν στο πλαίσιο μιας έστω παραβατικής συμπεριφοράς.

Η απάντηση που δίνει ο Τολστόι, και που δίνει ταυτόχρονα και ένα μέτρο των ηθών της εποχής, είναι ότι η Αννα Καρένινα δεν είναι ένοχη αλλά άξια λύπησης.

Ποιο ήταν όμως το τόσο μεγάλο αμάρτημά της; Ο Λέων Τολστόι, για να θυμηθούμε λίγο και την υπόθεση του έργου, περιγράφει τη ζωή δύο οικογενειών: της Αννας Καρένινα και του συζύγου της Αλεξέι Καρένιν από τη μια, του Λέβιν – το alter ego του συγγραφέα – και της Κίττυ από την άλλη. Η Κίττυ είναι αδελφή της νύφης της Αννας. Ανάμεσα στις δύο οικογένειες πέφτει βαριά η σκιά του νεαρού κόμη Βρόνσκι, ωραίου, πλούσιου, κοσμικού. Τον είχε ερωτευτεί και η Κίττυ, που όμως εντέλει παντρεύεται τον Λέβιν, έναν γήινο άνθρωπο που πιστεύει στην καλλιέργεια της γης και όχι στην ασωτία των πόλεων. Τον ερωτεύτηκε όμως και η Αννα Καρένινα, με καταστροφικές συνέπειες αυτή τη φορά. Αφήνει τη συζυγική κλίνη προκαλώντας σκάνδαλο, γεννάει παιδί με τον κόμη προκαλώντας νέο σκάνδαλο. Ο νόμιμος σύζυγός της δεν της δίνει διαζύγιο και δηλώνει πρόθυμος να στεγάσει και το εξώγαμο παιδί της. Αυτή αρνείται, όλα είναι μέσα της εκκρεμή και βαριά. Και όταν καταλαβαίνει ότι δεν μπορεί καν να βασιστεί στην αφοσίωση του Βρόνσκι, κλονίζεται οριστικά και βρίσκει διέξοδο στον θάνατο πέφτοντας στις ράγες του τρένου.