Τρία σχέδια για να σβήσει η φωτιά

Οι πιέσεις των αγορών προς τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης εντείνονται διαρκώς και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναζητούν βιώσιμες λύσεις στον γρίφο της αποκλιμάκωσης του κόστους δανεισμού των χωρών της ευρωζώνης με καταληκτική προθεσμία τη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ενωσης στις 18-19 Οκτωβρίου 2012. Τις τελευταίες εβδομάδες το γραφείο του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν βαν Ρόμπαϊ και οι υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΚΤ λαμβάνουν διάφορα σχέδια για μια βιώσιμη αρχιτεκτονική για την ευρωζώνη.

Τα Ευρωπαϊκά Ασφαλή Ομόλογα

Η ομάδα διακεκριμένων ευρωπαίων ακαδημαϊκών οικονομολόγων Euro-nomics πρότεινε στην ΕΕ την υιοθέτηση των Ευρωπαϊκών Ασφαλών Ομολόγων ή ESBies (European Safe Bonds), ευρωπαϊκών χρεογράφων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της ευρωζώνης και στη βιωσιμότητα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Την πρόταση συνέταξε η ομάδα εννέα διακεκριμένων ευρωπαίων οικονομολόγων που φέρει την ονομασία Euro-nomics, στην οποία μετέχει ο Δημήτρης Βαγιανός, καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο London School of Economics και διευθυντής του Κέντρου Paul Woolley (ειδικός στις δυσλειτουργίες των αγορών κεφαλαίου). Την πρόταση στη γερμανική κυβέρνηση έχει παρουσιάσει ο γερμανός Μάρκους Μπρουναμάιερ, καθηγητής στο Princeton, ειδικός σύμβουλος του ΔΝΤ και μέλος της συμβουλευτικής επιστημονικής επιτροπής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου (European Systemic Risk Board). «ΤΑ ΝΕΑ» επικοινώνησαν με τον Δημήτρη Βαγιανό, ο οποίος αναφέρθηκε αναλυτικά στην πρόταση των Euro-nomics. Οπως τόνισε το σχέδιο συνίσταται στα εξής:

Βήμα 1ο: Θα πρέπει να δημιουργηθεί μια Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Χρέους που σταδιακά θα αγοράσει από την πρωτογενή και δευτερογενή αγορά ομόλογα σε μια σταθερή αναλογία ως προς το ΑΕΠ κάθε κράτους-μέλους της ευρωζώνης. Η πρόταση αναφέρεται σε ποσοστό 60% του ΑΕΠ. Αν σήμερα το ΑΕΠ της ζώνης του ευρώ είναι 9,5 τρισ. ευρώ, ο ευρωπαϊκός ΟΔΔΗΧ θα αγοράσει ομόλογα αξίας 5,7 τρισ. ευρώ. Η Υπηρεσία για να παρεμβαίνει αποτελεσματικότερα θα μπορούσε να λάβει ως πιστωτική ενίσχυση (credit enhancement) ομόλογα αξίας 5%-10% του ΑΕΠ της ευρωζώνης, δηλαδή 470-940 δισ. ευρώ, αυτό όμως δεν είναι απαραίτητο κομμάτι της πρότασης.

Βήμα 2ο: Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Χρέους θα πουλήσει στις αγορές το συνολικό πακέτο των ομολόγων, εκδίδοντας όμως δύο διαφορετικά είδη χρεογράφων. Το ένα ομόλογο το European Safe Bond ή ESB θα είναι τίτλος υψηλής εξασφάλισης (πιστοληπτικής αξιολόγησης «ΑΑ») και το δεύτερο ομόλογο θα είναι ένα European Junior Bond χρεόγραφο, χαμηλότερης αξίας και ασφάλειας. Οι Euro-nomics προτείνουν να δοθεί υψηλό επιτόκιο ως «γλυκαντικό» για την απόκτηση του ομολόγου χαμηλής εξασφάλισης (το υπολογίζουν στο 8,8%) αλλά και να προβλεφθεί πως το Junior Bond θα εμπεριέχει διάφορα ομόλογα της ζώνης του ευρώ. Ετσι, οι επενδυτές θα επωμισθούν τον κίνδυνο χωρίς να πρέπει να χρησιμοποιήσουν μόχλευση.

Το μέρος του χρέους που θα αποτελείται από ομόλογα χαμηλής εξασφάλισης θα αντιστοιχεί στο 30% της ονομαστικής αξίας του συνολικού χρέους που θα κατέχει ο ευρωπαϊκός ΟΔΔΗΧ (με σημερινά δεδομένα 1,71 τρισ. ευρώ). Με τον τρόπο αυτό η αθέτηση πληρωμής χρέους από κάποια κράτη της ζώνης του ευρώ δεν θα οδηγήσει σε καθολική κατάρρευση της αγοράς ομόλογων. Πρώτα θα απομειωθεί η αξία των τίτλων χαμηλής ασφάλειας (Junior Bonds) και μόνον όταν οι τίτλοι αυτοί θα καταγράψουν ζημιά 100% θα μειωθεί η αξία των ESBies.

«Η αγορά δεν έχει τιμολογήσει σωστά τις εγγυήσεις που θα κληθεί να δώσει η Γερμανία στην περίπτωση που η κρίση γίνει συστημική και αγγίξει τη Γαλλία» τονίζει χαρακτηριστικά στα «ΝΕΑ» ο έλληνας καθηγητής του LSE. Οπως εξηγεί ο Δημήτρης Βαγιανός, τα προτεινόμενα χρεόγραφα είναι μια πολιτικά σταθμισμένη λύση καθώς δεν προϋποθέτουν την παροχή εγγυήσεων. Ακόμη, τα ομόλογα κάθε χώρας της ευρωζώνης θα αντιμετωπίζονται πλέον με τρόπο που αντανακλά πλήρως τη φερεγγυότητα της κάθε οικονομίας, γεγονός που θα αποτρέψει σε κράτη με δημοσιονομικά προβλήματα να δανείζονται μεγάλα ποσά, παρέχοντάς τους ταυτόχρονα κίνητρα δημοσιονομικής συμμόρφωσης.

Τα European Safe Bonds θα είναι ένα ασφαλές ομόλογο σε ευρώ, σε πολύ μεγάλη ποσότητα, το οποίο επενδυτές και κράτη θα χρησιμοποιήσουν ως αποθεματικό. Ετσι, η τιμή των ESBies θα αυξηθεί και το όφελος θα είναι χαμηλότερο κόστος δανεισμού. Εκτιμάται πως εάν το European Safe Bond εκδιδόταν σήμερα, το επιτόκιό του θα ήταν 2,5%. Η απόδοση του 10ετούς ισπανικού ομολόγου κινείται στο 7,3%, με την πρόταση των Euro-nomics το μέσο κόστος δανεισμού στην ίδια διάρκεια να υποχωρούσε στο 5,65%. Δηλαδή σε βιώσιμα επίπεδα.

Το μέγα ταμείο και τα χρεόγραφα

Παράλληλα με τα Ευρωπαϊκά Ασφαλή Ομόλογα, στις ευρωπαϊκές Αρχές έχουν κατατεθεί άλλες δύο προτάσεις. Η μία πρόταση του Γράχαμ Μπίσοπ, πρώην επενδυτικού τραπεζίτη και συμβούλου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συνίσταται στη δημιουργία ενός μεγάλου ταμείου της ΕΕ με συνολικά κεφάλαια περίπου 2,5 τρισ. ευρώ που θα μπορεί να εκδώσει μια σειρά από βραχυπρόθεσμα χρεόγραφα, τα οποία θα ανταποκρίνονται στις δανειακές ανάγκες όλων των χωρών της ευρωζώνης. Το μοντέλο αυτό θα βασίζεται στις εγγυήσεις που ήδη παρέχει η Γερμανία στον ESM (28%), γεγονός που σημαίνει ότι οι γερμανοί φορολογούμενοι δεν θα είναι υποχρεωμένοι να δώσουν περισσότερα χρήματα από το ποσοστό αυτό εάν π.χ. η Ισπανία ή Ιταλία αθετήσουν τα χρέη τους.

Η άλλη πρόταση έχει διατυπωθεί – μεταξύ των άλλων – από τον Ντάνιελ Γκρος, διευθυντή του Κέντρου Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής των Βρυξελλών, ο οποίος έχει ταχθεί υπέρ του μετασχηματισμού του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) σε τράπεζα που θα μπορούσε να αγοράσει στη δευτερογενή αγορά τα ομόλογα των προβληματικών χωρών όπως η Ισπανία και η Ιταλία, για να μειώσει το κόστος δανεισμού τους. Η πρόταση αυτή έχει απορριφθεί από τη Γερμανία και τη Φινλανδία.