Ο μήνας του μέλιτος τελειώνει πρόωρα;

Η φθορά της εξουσίας αρχίζει από το πρώτο λεπτό. Από την άποψη αυτή, όσο πιο γρήγορα κινηθεί μια νέα κυβέρνηση τόσο καλύτερα για αυτήν. Ιδίως σε ό,τι αφορά επώδυνες αποφάσεις ή σκληρά μέτρα. Γι’ αυτό ο Αντώνης Σαμαράς έχει πειστεί ότι δεν πρέπει να κάνει το ίδιο λάθος με τον Γιώργο Παπανδρέου ή τον Κώστα Καραμανλή. Αμφότεροι απέφυγαν τα δυσάρεστα στην πρώτη φάση της διακυβέρνησής τους – όταν ήταν δηλαδή πιο δυνατοί. Για να βρεθούν μετά εγκλωβισμένοι.

Ειδικά στην περίπτωση του Γιώργου Παπανδρέου, ο χρόνος πέταξε γρήγορα. Ακόμη κι ο Λουκάς Παπαδήμος, που τον διαδέχθηκε αργότερα στο Μαξίμου, πίστευε ότι ο Νοέμβριος του 2009 ήταν ο κρίσιμος μήνας για την Ελλάδα. «Δεν είναι βέβαιο», εξηγούσε κατ’ ιδίαν ο Παπαδήμος, «ότι το παιχνίδι κερδιζόταν. Αλλά εκείνη ήταν η στιγμή που, αν λαμβάνονταν μέτρα, θα μπορούσαν να έχουν αποτέλεσμα». Αυτό ήταν, άλλωστε, και το νόημα της «μυστικής αποστολής» του Παπαδήμου στην Αθήνα, ως αντιπροέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, στη φάση εκείνη.

ΣΤΗΝ ΠΑΤΜΟ. Ο Παπανδρέου όμως άργησε. Το αποτέλεσμα είναι να δίνει αιωνίως εξηγήσεις για τους χειρισμούς εκείνης της περιόδου. Στην εξευγενισμένη Πάτμο, όπου βρέθηκε τις περασμένες ημέρες για διακοπές, ο πρώην Πρωθυπουργός δεν απέφυγε το βράδυ στα εστιατόρια τα ερωτήματα από μεσοαστικές ελληνικές παρέες για το «πώς φθάσαμε εδώ;». Με αποτέλεσμα να περιφέρεται από τραπέζι σε τραπέζι και να διευκρινίζει.

Πίσω στο παρόν, ο Σαμαράς έχει πεισθεί ότι το επώδυνο πακέτο των 11,5 δισ. είναι αναγκαίο κι ότι η ελληνική κοινωνία το έχει αντιληφθεί. Ο Πρωθυπουργός έχει πλήρη επίγνωση των κινδύνων που ελλοχεύουν για τη χώρα μας στο διεθνές περιβάλλον. Οχι μόνο γιατί, στο περίφημο τηλεφώνημα, ο Χέρμαν βαν Ρόμπαϊ τού είπε ότι «θα ήταν αυτοκτονία να μην πάρει η Ελλάδα τα μέτρα» ή γιατί ήρθε ο Ζοζέ Μπαρόζο ύστερα από τρία χρόνια στην Αθήνα. Ο Πορτογάλος είπε στον πρωθυπουργό: «Προσέξτε! Εχετε χάσει τους φίλους σας. Μόνο εγώ και ο Ολάντ είμαστε μαζί σας…». Ούτως ή άλλως η πληροφόρηση που έρχεται στην Αθήνα είναι δυσάρεστη.

Πέρα από τις δημόσιες δηλώσεις που πέφτουν βροχή φέτος το καλοκαίρι στη Γερμανία, η αντίληψη που έχει η ελληνική κυβέρνηση είναι ότι η πολιτική ελίτ του Βερολίνου φλερτάρει σοβαρά με την ιδέα να μας θέσει εκτός ευρώ. Το χρηματοδοτικό πακέτο που συνόδευσε το PSI, ενδέχεται να χρησιμεύσει σε μια τέτοια περίπτωση ως πακέτο εξόδου. Αυτό θα μπορούσε να είναι αποτέλεσμα και εκβιασμού της Ελλάδας σε λογική «θα πάρετε τα λεφτά μόνο αν φύγετε…». Μόνον η Μέρκελ εμφανίζεται σκεπτική απέναντι σε ένα τέτοιο εγχείρημα. Κι αυτό γιατί θα έχει την ευθύνη αν η έξοδος της Ελλάδας πυροδοτήσει απρόβλεπτες συνέπειες. Κατά την προσφιλή της τακτική, η Καγκελάριος καθυστερεί – κερδίζει δηλαδή χρόνο. Το επιτελείο της παρακολουθεί προσεκτικά τις εξελίξεις στην Αθήνα και περιμένει το δείγμα γραφής του Σαμαρά.

ΠΙΚΡΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ. Ολα αυτά είναι πράγματα που τα γνωρίζει πολύ καλά ο Βαγγέλης Βενιζέλος. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ μετράει τα λόγια του. Φαίνεται όμως ότι επανειλημμένα στις συναντήσεις τους όταν ήταν υπουργός Οικονομικών, ο Σόιμπλε τον παρακίνησε να συνεργαστούν για να βγει ομαλά η Ελλάδα από το ευρώ! Κάτι που, βέβαια, ο Βενιζέλος θεωρούσε και θεωρεί ανάθεμα. Εχοντας την εμπειρία της περιόδου 2011 – 2012, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό το πακέτο των 11,5 δισ. Θεωρεί ότι θα φορτώσει την οικονομία με πρόσθετη ύφεση που μπορεί να φθάσει ώς και 4%. Αυτό υπονομεύει την επίτευξη των όποιων στόχων. Ο Βενιζέλος πιστεύει ότι η Ελλάδα δεν αντέχει άλλο και δεν πρέπει να συνεχίσει να είναι θύμα μιας «θεολογικού τύπου αντίληψης για τα δημόσια οικονομικά», εφόσον αυτή είναι καταδικασμένη. Εκτιμά ότι πρέπει να υπάρξει μια κόκκινη γραμμή. Και επιμένει ότι η Ευρώπη δεν θα ρισκάρει μια ελληνική έξοδο από το ευρώ. Η λογική θα υπερισχύσει.

Ο Βενιζέλος αμφισβητεί λοιπόν την πολιτική συλλογιστική του Σαμαρά. Θεωρεί ότι έχει πέσει στην παγίδα να πιστεύει ότι, για να μείνει Πρωθυπουργός, θα πρέπει να πάρει τα μέτρα των 11,5 δισ. Μπορεί αλεξικέραυνο της κριτικής του Βενιζέλου να έχει γίνει ο Γιάννης Στουρνάρας. Και μπορεί να δόθηκαν αμοιβαίες εξηγήσεις στη συνάντηση της περασμένης Τετάρτης που οδήγησε σε εκτόνωση. Μάλιστα ο υπουργός Οικονομικών είπε στον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ χαριτολογώντας «κρίμα γιατί εγώ σ’ αγαπώ», για να απαντήσει ο Βενιζέλος «μ’ αγαπάς, αλλά πας να μου τη φέρεις». Παρ’ όλ’ αυτά, ο Βενιζέλος έχει επιφυλάξεις. Πρώτα πρώτα με τις επιλογές Σαμαρά για το υπουργείο Οικονομικών. Εχει να λέει ότι ο Βασίλης Ράπανος επελέγη ως συγκρατούμενος του – συγγενούς του Σαμαρά και μεταφραστή του Προυστ – Παύλου Ζάννα στη δικτατορία. Οσο για τον Στουρνάρα, αυτός είναι καθηγητής που δεν έχει τίποτε να ρισκάρει και όχι πολιτικό πρόσωπο. Ο Βενιζέλος θα ήθελε ένα πολιτικό πρόσωπο στο υπουργείο Οικονομικών και μάλιστα όχι με άρωμα ΠΑΣΟΚ, αλλά που να προέρχεται καθαρά από τη ΝΔ. Την Ντόρα Μπακογιάννη ή τον Δημήτρη Αβραμόπουλο ή τον Κωστή Χατζηδάκη.

Οτι η διαφορά είναι πολιτική και όχι προσωπική προκύπτει και από άλλες ενδείξεις. Υστερα από αλλεπάλληλες προσπάθειες, ο Γιάννης Στουρνάρας πέτυχε ένα τετ α τετ με τον Βενιζέλο. Ο λόγος για το δείπνο της Δευτέρας 23 Ιουλίου στο εστιατόριο «Μύλος» στο Χίλτον που οργάνωσε ο Χρίστος Βερελής. Η ενδυματολογία είναι χαρακτηριστική. Βερελής και Βενιζέλος προσήλθαν με το πουκάμισο. Ο Στουρνάρας, που έφθασε τελευταίος, φορούσε σακάκι, το οποίο δεν έβγαλε παρά τη ζέστη. Η κουβέντα ήταν χαλαρή με τον Βενιζέλο σε διάθεση νουθεσίας και με τον Στουρνάρα να ακούει προσεκτικά και να απαντά. Δεν συμφώνησαν – αλλά οριοθέτησαν, όπως λέγεται, τις διαφορές τους. Ο Στουρνάρας φοβάται ότι ο Βενιζέλος θα τον παρασύρει στα λάθη που έκανε ο ίδιος ως υπουργός Οικονομικών. Ωστόσο, το δείπνο δεν απήλλαξε τον υπουργό Οικονομικών από την κριτική του προκατόχου του. Η έλευση της τρόικας προκάλεσε μάλιστα υποτροπή και επανέφερε το κλίμα δυσπιστίας μεταξύ των δύο ανδρών.

ΔΙΧΑΣΜΟΣ. Στην πραγματικότητα η τετράδα Σαμαρά – Βενιζέλου – Κουβέλη – Στουρνάρα έχει σπάσει στα δύο. Ο Πρωθυπουργός και ο υπουργός Οικονομικών είναι σε διαρκή επικοινωνία και συναντίληψη. Οι βραδινές συναντήσεις και επικοινωνίες είναι σε σχεδόν καθημερινή βάση. Την ίδια ώρα ο Βενιζέλος φαίνεται να έχει φέρει προς το μέρος του τον Φώτη Κουβέλη. Την Τετάρτη δεν πέρασε απαρατήρητο στο Μαξίμου ότι ο πρόεδρος της ΔΗΜΑΡ εκάμφθη μόλις ο Βενιζέλος δήλωσε ότι στηρίζει το πακέτο μέτρων 11,5 δισ. εφόσον ο Πρωθυπουργός το κρίνει απαραίτητο. Ενόχληση υπήρχε και με τις επιφυλάξεις του Κουβέλη στο θέμα της ΑΤΕ, ενώ επιμένουν ότι του τα είχαν εξηγήσει εκ των προτέρων. Η κριτική προς τη ΔΗΜΑΡ είναι ότι δεν αντιλαμβάνεται ότι ο χρόνος τρέχει πολύ πιο γρήγορα όταν κυβερνάς. Οτι η ΕΚΤ δεν μπορεί να περιμένει αενάως τι θα αποφασιστεί στην Αθήνα για τις τράπεζες. Αλλά και ότι η οικονομία δεν αντέχει την εντύπωση – που πήγε να δοθεί τη Δευτέρα – ότι Βενιζέλος και Κουβέλης μπορεί και να μην ψηφίσουν τα μέτρα των 11,5 δισ. ευρώ. Με την εμπιστοσύνη στις τράπεζες να έχει μόλις αποκατασταθεί, αλλά να παραμένει εύθραυστη, δεν υπήρχε περιθώριο για να επανέλθει κλίμα ανησυχίας.

Μέχρι την έλευση της τρόικας, ο Κουβέλης ήταν ο σταθεροποιητής στην τραμπάλα Βενιζέλου – Στουρνάρα. Στη ΔΗΜΑΡ δεν αμφισβητούν τον υπουργό Οικονομικών ούτε σε σχέση με τον φόβο να μας πάνε οι Γερμανοί στη δραχμή, αλλά ούτε και σε αναφορά με την προειδοποίηση ότι «στο τέλος Αυγούστου δεν θα έχουμε να πληρώσουμε». Αισθάνονται όμως πολιτική δυσφορία με τις περικοπές των συντάξεων – ιδίως δε του ΟΓΑ. Υπάρχει επίσης φόβος για το «τι θα κάνουν οι βουλευτές μας». Ο Κουβέλης δήλωνε κυρίαρχος στο κόμμα του. Η ΑΤΕ όμως ανέδειξε τις πρώτες ραγισματιές στη συνοχή της ΔΗΜΑΡ. Ο Βενιζέλος «οδηγεί» τις αντιδράσεις Κουβέλη και γιατί μόνο αυτός βλέπει την τρόικα ενώ ο πρόεδρος της ΔΗΜΑΡ όχι. Η εμμονή Βενιζέλου ότι η τρόικα άφηνε περιθώριο για διαπραγμάτευση παραλίγο να προκαλέσει έκρηξη την Τρίτη το βράδυ. Στο Μέγαρο Μαξίμου υπήρξε εκνευρισμός. Ο Σίμος Κεδίκογλου έβγαλε ανακοίνωση ότι η κυβέρνηση δεν θα ακολουθήσει το γραφείο Τύπου του ΠΑΣΟΚ σε διαρροές. Και το υπουργείο Οικονομικών έβγαλε γραπτή διαρροή με την οποία «στόλιζε» τον Βενιζέλο για χειρισμούς επί θητείας του στην οδό Νίκης – την οποία, κατόπιν ωρίμου σκέψεως, απέσυραν.

Η ΑΠΟΡΙΑ. «Πού το πάει;» αναρωτιόνταν την Τρίτη το βράδυ. «Θα έχουμε κυβερνητική κρίση ή θέλει απλώς να μας φορτώσει την ευθύνη για τα μέτρα;». Η απάντηση εδόθη την επομένη. Αν όμως ο Βενιζέλος έκανε μια κίνηση πολιτικής αυτο-προστασίας, με τον Κουβέλη τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η ΔΗΜΑΡ δεν είναι σκληραγωγημένη όπως το ΠΑΣΟΚ στο να ψηφίζει μέτρα λιτότητας. Η εξειδίκευση του πακέτου μέτρων 11,5 δισ. μετατέθηκε για το τέλος Αυγούστου. Ωστόσο, αν ο Βενιζέλος ελίσσεται τακτικά, ο Κουβέλης μπορεί να έχει αντιρρήσεις ουσίας. Στελέχη του ΠΑΣΟΚ επιμένουν, πάντως, ότι ο Βενιζέλος δεν πιστεύει σε αυτή την κυβέρνηση. Και ότι φυλάγεται ενόψει του ενδεχομένου να περάσει μπροστά στις δημοσκοπήσεις ο ΣΥΡΙΖΑ το φθινόπωρο και να λέει ο Τσίπρας στην κυβέρνηση «δεν έχετε νομιμοποίηση». Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ θεωρεί, πάντως, ότι η κυβέρνηση κινείται ερασιτεχνικά. Οτι αντί να εκμεταλλεύεται τη σκληρή του στάση για να πάει να διαπραγματευθεί με τους έξω, σπεύδει να τον υπονομεύσει εσωτερικά. Οτι αν έχουμε όντως θέμα με τους Γερμανούς θα έπρεπε να αναθέσουμε σε κάποιον να κάνει λόμπι για λογαριασμό μας. Οτι η τεράστια δημοσιονομική προσπάθεια της χώρας δεν αναγνωρίζεται στο εξωτερικό γιατί δεν κάνουμε ανάλογες κινήσεις. Μάλιστα ο Βενιζέλος έχει στα χέρια του σχετική μελέτη που του ενεχείρισαν ο Ματιέ Πιγκάς και ο Ντανιέλ Κοέν της παρισινής τράπεζας Λαζάρ που τον είδαν στην Ιπποκράτους το προηγούμενο εικοσαήμερο.

ΑΒΡΟΤΗΣ ΜΗΔΕΝ. Συμπέρασμα: η τρικομματική κυβέρνηση έχει περάσει τη φάση της αβρότητας. Βενιζέλος και Κουβέλης είδαν τον Σαμαρά να δείχνει κατανόηση στις επιφυλάξεις τους στη συνάντηση τη Δευτέρα για να βγει μετά ο Στουρνάρας και να υπαινιχθεί ότι απειλείται η παραμονή της χώρας στο ευρώ. «Γιάννη, να είσαι εφεξής πιο ήπιος», είπε ο Πρωθυπουργός στον υπουργό Οικονομικών την Τετάρτη, αλλά Βενιζέλος και Κουβέλης είναι έμπειροι στην πολιτική και καταλαβαίνουν. Ο Στουρνάρας μπορεί να είναι σαμάρι της συγκυβέρνησης, πολλά όμως θα κριθούν από την ικανότητα του Σαμαρά να χειριστεί τις επιφυλάξεις του Βενιζέλου και τις ανησυχίες του Κουβέλη. Κρίσιμο είναι επίσης αν το μέτωπο ΠΑΣΟΚ – ΔΗΜΑΡ θα παραμείνει ενιαίο τώρα που ο Βαγγέλης και ο Φώτης βρήκαν ο ένας τον άλλον.

Ηδη πάντως ο Κουβέλης, όπως φάνηκε από τη συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΔΗΜΑΡ την Πέμπτη, επιχειρεί να ανακτήσει την αυτονομία του, χρεώνοντας το πακέτο μέτρων στην κυβέρνηση Παπαδήμου – που το συμφώνησε και το ψήφισε – αλλά και παίρνοντας ξανά τον ρόλο της υπεύθυνης Αριστεράς.