«Αυτό δεν είναι ένα βιβλίο για τη βία. Αυτό το βιβλίο είναι η βία, ο τρόμος, ο πόλεμος»

ιάβασα για πρώτη φορά τον «Ματωμένο μεσημβρινό» πριν από καμιά εικοσαριά χρόνια. Είναι από εκείνα τα βιβλία που βρίσκονται μονίμως στοιβαγμένα πάνω στο γραφείο μου. Μια στο τόσο τ’ ανοίγω και ξαναδιαβάζω μερικές αράδες, δυο-τρεις παραγράφους, μερικές φορές κεφάλαια ολόκληρα. Και κάθε φορά μου φαίνεται πως ανακαλύπτω κάτι καινούργιο – λέξεις, ήχους, εικόνες, νοήματα. Κι αυτό ακριβώς είναι που με γοητεύει και με συγκινεί όσο τίποτα άλλο όταν (ξανα)διαβάζω τα βιβλία που έχω βάλει στη λίστα και πολλά άλλα ακόμα, που δεν χωρούσαν σ’ αυτήν: ότι η σχέση που έχω μαζί τους δεν είναι στατική αλλά μεταβάλλεται διαρκώς. Τα βιβλία, βέβαια, δεν αλλάζουν. Αλλάζει όμως ο τρόπος που τα διαβάζεις. Κι έτσι, κατά κάποιον τρόπο, τα καλά βιβλία αναζωογονούνται και παραμένουν ζωντανά στο πέρασμα του χρόνου.

Και, ναι, ο «Ματωμένος μεσημβρινός» του Κόρμακ ΜακΚάρθι είναι ένα ζωντανό βιβλίο, παρότι εκδόθηκε πριν από σχεδόν 30 χρόνια και βασίζεται σε ιστορικά γεγονότα που συνέβησαν στα μέσα του 19ου αιώνα. Η αφήγηση του ΜακΚάρθι περιστρέφεται γύρω από την αιματοβαμμένη (κυριολεκτικά) δράση μιας συμμορίας μισθοφόρων, με επικεφαλής του Τζον Τζόελ Γκλάντον, που αναλαμβάνει να εξολοθρεύσει όσο το δυνατόν περισσότερους Ινδιάνους, στις παραμεθόριες περιοχές του Τέξας και του Μεξικού. Παρότι το μυθιστόρημα δεν έχει πρωταγωνιστές – με τη συμβατική έννοια του όρου -, ο συγγραφέας εστιάζει την προσοχή του σε δύο μέλη της συμμορίας: το ανώνυμο «παιδί» (thekid) και τον αλλόκοσμο δικαστή Χόλντεν, «την πιο τρομακτική φιγούρα σε ολόκληρη την αμερικανική λογοτεχνία», σύμφωνα με την ετυμηγορία του Χάρολντ Μπλουμ.

Στα χρόνια που μεσολάβησαν από την πρώτη ανάγνωση ξαναδιάβασα πολλές φορές τον «Ματωμένο μεσημβρινό» (όπως και όλα τα υπόλοιπα έργα του ΜακΚάρθι). Εχω διαβάσει, επίσης, αρκετά από τα πράγματα που έχουν γραφτεί κατά καιρούς για το συγκεκριμένο μυθιστόρημα. Σταχυολογώ πρόχειρα: «Μια οικουμενική τραγωδία αίματος», «το απόλυτο γουέστερν», «το πιο βίαιο βιβλίο που γράφτηκε ποτέ, αν εξαιρέσεις τη Βίβλο», «η αμερικανική Ιλιάδα», «ένα επικό αντι-γουέστερν», «ένα αντιαμερικανικό έπος», «το βιβλίο που θα έγραφε ο Δάντης αν ζούσε στον εικοστό αιώνα».

Θα έπρεπε να γράψω σελίδες ολόκληρες για να εξηγήσω αναλυτικά γιατί θεωρώ σημαντικό αυτό το βιβλίο. Περιορίζομαι, αναγκαστικά, στα βασικά. Πρώτον, νομίζω πως ο ΜακΚάρθι πετυχαίνει να κρατήσει μια αξιοθαύμαστη ισορροπία ανάμεσα στο τι και στο πώς γράφει. Και, δεύτερον, αυτό δεν είναι ένα βιβλίο για τη βία, τον τρόμο, τον πόλεμο. Αυτό το βιβλίο είναι η βία, ο τρόμος, ο πόλεμος.

Πώς γράφει, λοιπόν, ο ΜακΚάρθι; Διαβάστε την περιγραφή των Ινδιάνων Κομάντσι που επιτίθενται στη συμμορία του Γκλάντον:

«Μια λεγεώνα φόβητρα, εκατοντάδες τον αριθμό, μισόγυμνοι ή ενδεδυμένοι φορεσιές από σοφίτες ή βιβλικά ιμάτια ή άλλα κομμένα και ραμμένα σε όνειρο πυρετώδες με τομάρια ζώων και μετάξια φίνα και κομμάτια από στολές σημαδεμένες ακόμα με το αίμα των πρότερων ιδιοκτητών, χιτώνια σφαγμένων δραγόνων, χλαίνες του ιππικού με σιρίτια και κρόσσια, ένας μ’ ένα ημίψηλο καπέλο κι ένας άλλος με μια ομπρέλα κι ένας με άσπρες κάλτσες και ματοβαμμένο πέπλο νυφικού κι ορισμένοι με καπέλα από φτερά γερανών ή κράνη από τομάρια που ‘χαν ακόμα τα κέρατα του ταύρου ή του βούβαλου κι ένας με φράκο φορεμένο ανάποδα και κατά τ’ άλλα γυμνός κι ένας με πανοπλία ισπανού κονκισταδόρ […] κι όλα τα πρόσωπα των καβαλάρηδων φανταχτερά κι απόκοσμα απ’ τις μπογιές σαν ομάδα έφιππων κλόουν, θάνατος ξεκαρδιστικός, όλοι τους να ολολύζουν σε μια γλώσσα βαρβαρική και να καλπάζουν κατά πάνω τους σαν ορδή μιας κόλασης φριχτότερης ακόμα απ’ τον γεμάτο θειάφι τόπο της χριστιανικής κρίσης, ουρλιάζοντας και υλακτώντας και ντυμένοι με καπνό σαν τα αέρινα όντα σε τόπους πέρα απ’ την ορθή γνώση όπου το μάτι βολοδέρνει και το χείλι τρέμει και του πέφτουνε τα σάλια».

Τι γράφει ο ΜακΚάρθι;

Ο δικαστής Χόλντεν, αυτή η πελώρια, άτριχη, δαιμονική φιγούρα, συλλέγει δείγματα πουλιών και φυτών. Ενας από τους συμμορίτες, ο Τόντβαϊν, τον ρωτάει τι σκοπό έχουν όλα αυτά. Η απάντηση του δικαστή:

«Ο σκοπός είναι το οτιδήποτε υπάρχει, είπε. Ο,τι υπάρχει στη δημιουργία χωρίς τη γνώση μου υπάρχει χωρίς τη συγκατάθεσή μου».

Και, στη συνέχεια, ακολουθεί ο εξής διάλογος:

«Ο δικαστής έγειρε το μεγάλο του κεφάλι. Ο άνθρωπος που πιστεύει ότι τα μυστικά του κόσμου θα μείνουν παντοτινά κρυμμένα ζει μες στο μυστήριο και το φόβο. Η δεισιδαιμονία θα τον σύρει στο χώμα. Η βροχή θα αποσαθρώσει τα έργα του. Μα ο άνθρωπος που αναθέτει εαυτόν το καθήκον να ξεχωρίσει την κλωστή της τάξης στο υφάδι του κόσμου θα ‘χει απ’ την απόφασή του και μόνο αναλάβει τα ηνία του κόσμου και μόνο με μια τέτοια κυριαρχία θα μπορέσει να βρει τον τρόπο να υπαγορεύει μόνος του τους όρους της μοίρας του.

Δεν καταλαβαίνω πού κολλάνε όλ’ αυτά με τα πουλιά που πιάνεις.

Η ελευθερία των πουλιών είναι προσβολή στο πρόσωπό μου. Εγώ θα τα ‘κλεινα όλα σε ζωολογικούς κήπους».

Και παρακάτω:

«Ο δικαστής χαμογέλασε. Ο άνθρωπος είναι γεννημένος για παιχνίδια. Τίποτ’ άλλο […] Ο πόλεμος είναι το απόλυτο παιχνίδι διότι ο πόλεμος φέρνει επιτέλους διά της βίας την ενότητα της ύπαρξης. Ο πόλεμος είναι ο θεός».

Εν κατακλείδι, αν πράγματι ο πόλεμος είναι ο θεός, τότε ο «Ματωμένος μεσημβρινός» είναι το ευαγγέλιό του.