Οταν η συνταγή ισοδυναμεί με επιταγή

Στις 23 Φεβρουαρίου 2010 ένα νέο ρεκόρ ανακοινώθηκε στην πιο ανταγωνιστική αγορά προϊόντων. Το πλέον πρωτοποριακό φάρμακο για τη θεραπεία μιας σπάνιας σχετικά ασθένειας, κατά την οποία το αίμα του ασθενούς καταστρέφεται και αποβάλλεται τη νύχτα με τα ούρα του, χαρακτηρίστηκε το πιο ακριβό σκεύασμα παγκοσμίως: ένας χρόνος θεραπείας κόστιζε εκείνη την περίοδο πάνω από 409.000 δολάρια.

Στην Ελλάδα, λίγους μήνες μετά το παγκόσμιο ρεκόρ του, θα κόστιζε κάπως ακριβότερα. Ενα εξάμηνο θεραπείας θα ξεπερνούσε τα 226.000 ευρώ. Και η προμήθειά του δεν θα απαιτούσε ιδιαίτερα πολύπλοκη διαδικασία: ο γιατρός στο νοσοκομείο γράφει τη συνταγή, ο διευθυντής του συμφωνεί εγγράφως. Ακολουθείται αυτό που με λίγα λόγια ονομάζεται «απόφαση έγκρισης» ΔΣ Νοσοκομείου, χωρίς έλεγχο από ειδικό γιατρό του ασφαλιστικού ταμείου που επωμίζεται τη δαπάνη. Ετσι, το ασφαλιστικό ταμείο έρχεται αντιμέτωπο με ένα τετελεσμένο γεγονός – αφού η χορήγηση του φαρμάκου έχει προχωρήσει ήδη – και είναι υποχρεωμένο να δώσει τα χρήματα εκ των υστέρων.

Απαραίτητη προϋπόθεση για να συνταγογραφήσει ένας αιματολόγος «νόμιμα» το ακριβότερο φάρμακο στον κόσμο, εκτός από το να έχει κάποιος την ασθένεια που ονομάζεται παροξυσμική νυκτερινή αιμοσφαιρινουρία, είναι να βρίσκεται στη διαδικασία των μεταγγίσεων αίματος εξαιτίας των μεγάλων ποσοτήτων που έχουν καταστραφεί και έχουν αποβληθεί μέσω των ούρων. «Το να έχει κάνει όμως δύο μεταγγίσεις τους τελευταίους έξι μήνες και να στηρίζεσαι σε αυτό για να του χορηγήσεις το συγκεκριμένο φάρμακο, μπορεί να χαρακτηριστεί και ως “στρέβλωση της ένδειξης” – μία παραποιημένη ερμηνεία της διάγνωσης που γίνεται με σκοπό να φέρει ο θεράπων τις ενδείξεις του φαρμάκου στα “μέτρα του” και που αποτελεί ένα από τα πλέον συχνά κόλπα που χρησιμοποιούνται στη συνταγογράφηση», λέει στα «ΝΕΑ» γιατρός με γνώση υποθέσεων χορήγησης του ακριβότερου σκευάσματος και σε ελληνικά περιστατικά. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι για φάρμακα υψηλής αξίας, των οποίων η συνταγή ισοδυναμεί με… επιταγή, καλό θα ήταν να υπάρχει ειδικός ελεγκτής με αρμοδιότητα υπογραφής στη συνταγογράφησή τους έπειτα από τον απαραίτητο έλεγχο.

Η μείωση της φαρμακευτικής δαπάνης και η συρρίκνωση των εσόδων των εταιρειών σε συνδυασμό με τις οφειλές των νοσοκομείων έχουν ως αποτέλεσμα την αύξηση των πιέσεων προς τους γιατρούς να συνταγογραφούν περισσότερα και ακριβότερα φάρμακα. Από την άλλη, η ανάγκη της τήρησης των μνημονιακών στόχων που φέρνει περισσότερους ελέγχους ωθεί τους γιατρούς στην επινόηση νέων μεθόδων για να παρακάμπτουν σύστημα.

Οπως αποκαλύπτει στα «ΝΕΑ» νοσοκομειακός φαρμακοποιός, τις τελευταίες εβδομάδες έχει έρθει αντιμέτωπος με το εξής παράδοξο: σε ένα από τα πλέον ακριβά φάρμακα για την ψωρίαση, το οποίο στοιχίζει πάνω από 3.000 ευρώ, οι δόσεις προς τους ασθενείς έχουν αυξηθεί κατά 100%, ενώ κανονικά η δοσολογία του είναι αντίστοιχη με το βάρος. Και αυτό παρατηρείται μαζικά, όχι μόνο σε μία ή δύο περιπτώσεις. «Η πίεση από τις εταιρείες είναι μεγάλη και οι γιατροί γράφουν μεγαλύτερες δόσεις. Δίνουν ό,τι μπορούν να δίνουν, όσο μπορούν ακόμα», λέει χαρακτηριστικά ο φαρμακοποιός κεντρικού νοσοκομείου της Αθήνας. Σημειώνεται ότι από τα στοιχεία της Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Κοινωνικής Ασφάλισης ΑΕ (ΗΔΙΚΑ) προκύπτει πως η μέση τιμή των δόσεων για το συγκεκριμένο φάρμακο κατά της ψωρίασης από τον Φεβρουάριο του 2011 έως τον Μάιο του 2012 ήταν 1. Σε πολλές από τις συνταγές που εξυπηρετεί το τελευταίο διάστημα ο νοσοκομειακός φαρμακοποιός, η τιμή των δόσεων είναι 2.

Ιδίως όσον αφορά τα ογκολογικά φάρμακα που είναι ιδιαίτερα ακριβά χρησιμοποιείται, όπως λέει επιστήμονας με μεγάλη εμπειρία στη συνταγογράφηση, το εξής κόλπο: «Προφασιζόμενος άλλη προέλευση καρκίνου, για παράδειγμα μετάσταση από το παχύ έντερο στο ήπαρ, γιατρός μπορεί να γράψει φάρμακα τα οποία δεν χρειάζονται στον ασθενή. Εννοείται πως ο ασθενής δεν έχει παρουσιάσει στην πραγματικότητα μετάσταση και, φυσικά, δεν πρόκειται να τον ελέγξει και κανείς». Ακόμα ένα κόλπο που έχει όλο και μεγαλύτερη εφαρμογή είναι να γράφουν στη συνταγή τη δραστική ουσία που κοστίζει ακριβότερα. Σε μελέτη που παρουσιάστηκε πρόσφατα στο Συνέδριο Φαρμακευτικών Επιστημών, καταγράφεται σε νοσοκομείο σαφής προτίμηση κατά τη συνταγογράφηση σε δραστική ουσία που διαθέτει ακόμη πατέντα, ενώ θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν όμοιά της που δεν έχει πατέντα και είναι πολύ φθηνότερη. «Από τη στιγμή που σφίγγουν τα λουριά και δεν μπορούν εύκολα να γράψουν μεγάλες ποσότητες, το παιχνίδι πλέον παίζεται στον τομέα της αντικατάστασης. Ετσι γράφουν το ακριβότερο», υποστηρίζει φαρμακοποιός.

Η πίεση που νιώθουν οι γιατροί από τις εταιρείες ώστε να γράφουν περισσότερα και ακριβότερα φάρμακα αυτή την περίοδο μπορεί να εξηγηθεί απλά με αριθμούς: μόνο στο ΙΚΑ η φαρμακευτική δαπάνη το 2009 ανερχόταν σε 180 εκατ. ευρώ τον μήνα προς τα ιδιωτικά φαρμακεία, που αντιστοιχούν σε σχεδόν 50% της συνολικής φαρμακευτικής δαπάνης. Δύο χρόνια μετά, πριν από τη δημιουργία του ΕΟΠΥΥ και τη συγχώνευση με τα άλλα Ταμεία, η δαπάνη του ΙΚΑ είχε φτάσει τα 115 εκατ. ευρώ τον μήνα, δηλαδή η εξοικονόμηση ξεπερνούσε τα 700 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Συρρίκνωση παρουσίασαν και τα έξοδα για τα νοσοκομειακά φάρμακα και της κεντρικής φαρμακαποθήκης, της τάξης των 25 εκατ. ευρώ σε ένα χρόνο για τον συγκεκριμένο ασφαλιστικό φορέα. Παράλληλα μειώθηκε και ο όγκος συνταγογράφησης: από 33,4 εκατ. συνταγές του ΙΚΑ εντός του 2009, πέσαμε στα 30,1 εκατ. το 2010 και στα 24,2 εκατ. συνταγές από την αρχή του 2011 έως τον Νοέμβριο, οπότε εντάχθηκε μαζί με τα άλλα ταμεία στον ΕΟΠΥΥ.

Ποτέ άλλοτε στο παρελθόν η φαρμακευτική δαπάνη δεν είχε σημειώσει τόσο μεγάλη μείωση όσο τα τελευταία τρία χρόνια. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι από το 2004, οπότε ξοδεύονταν 75 εκατ. ευρώ τον μήνα για την προμήθεια φαρμάκων, το ΙΚΑ υπερδιπλασίασε τις δαπάνες του μέχρι το 2009, όταν άρχισαν οι προσπάθειες νοικοκυρέματος. Ρόλο στην αύξηση αυτή έπαιξε και ο νόμος του 2006 που επέτρεπε την προμήθεια 89 σκευασμάτων υψηλού κόστους από ιδιωτικά φαρμακεία – τα γνωστά ακριβά φάρμακα – με 0% συμμετοχή του ασφαλισμένου. «Οποιος πρόλαβε και μπήκε στη λίστα, τον Κύριο οίδε», σημειώνει με νόημα πρώην στέλεχος του ΕΟΦ. Η ίδια πηγή αναφέρει ότι η λίστα των 89 φαρμάκων του 2006 αυγάτισε στα 249 το 2010, με έξτρα κόστος πάνω από 250 εκατ. ευρώ.