[Διαστάσεις] Οταν μακελειό είναι η νεότητα

Η συγκλονιστικότερη φωτογραφία της έκθεσης – αλλά αυτό είναι φυσικά προσωπική άποψη, απολύτως υποκειμενική επιλογή – απεικονίζει ένα ηλικιωμένο ζευγάρι σ’ ένα παγκάκι κάποιου πάρκου της Νέας Υόρκης, το 1969. Δεν είναι ένα χαρούμενο ζευγάρι. Για την ακρίβεια, μοιάζουν απελπισμένοι. Εκείνος πρέπει να είναι άρρωστος, έτσι τουλάχιστον δείχνει. Ή μπορεί να έχει πληροφορηθεί μια δυσάρεστη είδηση και να μην μπορεί να την ξεπεράσει. Εκείνη τον συμπονά αλλά δεν μπορεί να κάνει τίποτα, η ζωή είναι αμείλικτη. Η φωτογραφία φαίνεται να επιβεβαιώνει τη ρήση του Φίλιπ Ροθ ότι «τα γηρατειά είναι μακελειό» κι ας εκφράζει τις επιφυλάξεις του ο Κλάουντιο Μάγκρις, λέγοντας στον Δημήτρη Δουλγερίδη πως «μερικές φορές μακελειό είναι, και με πιο βασανιστικό τρόπο ίσως, η νεότητα». («Δεύτερη ανάγνωση», εκδ. Πόλις)

Η Νταϊάν Αρμπους συμφωνεί μάλλον με τον Μάγκρις παρά με τον Ροθ κι ας είναι δική της αυτή η φωτογραφία (περιλαμβάνεται σε μια έκθεση που παρουσιάζεται αυτές τις ημέρες στην γκαλερί Martin-Gropius-Bau του Βερολίνου). Γεννημένη στη Νέα Υόρκη το 1923, έκανε την επανάσταση και στην προσωπική και στην επαγγελματική της ζωή. Παντρεύτηκε στα 18 της τον φωτογράφο του αμερικανικού Στρατού Αλαν Αρμπους, αδιαφορώντας για τις ενστάσεις των γονιών της, και τον χώρισε στα 35 της, όταν διαπίστωσε ότι παρεμπόδιζε την καριέρα της. Αφοσιώθηκε στη φωτογραφία από πολύ νέα, απαθανατίζοντας κυρίως ανθρώπους του περιθωρίου, γενικότερα μορφές περίεργες, μοναχικές, ιδιαίτερες: τραβεστί, νάνους, γίγαντες, τρόφιμους ψυχιατρείων, εργαζομένους σε τσίρκο, ηλικιωμένους γυμνιστές, ένα αγόρι που κρατά μια πλαστική χειροβομβίδα, δύο πανομοιότυπες δίδυμες. Οσο περνούσαν τα χρόνια, άρχισε να εμφανίζει συμπτώματα κατάθλιψης ανάλογα μ’ εκείνα που είχε εμφανίσει η μητέρα της, τα οποία επιδεινώθηκαν ακόμη περισσότερο όταν προσβλήθηκε από ηπατίτιδα. Το 1971 αυτοκτόνησε κόβοντας τις φλέβες της με ένα ξυράφι, ενώ κατάπινε βαρβιτουρικά. Δεν ήταν ούτε πενήντα χρονών. Ναι, μερικές φορές μακελειό είναι η νεότητα.

«Για μένα», έλεγε, «το θέμα μιας φωτογραφίας είναι πάντα πιο σημαντικό από τη φωτογραφία. Και πιο πολύπλοκο. Μια φωτογραφία είναι ένα μυστικό για ένα μυστικό. Οσο περισσότερα σου αποκαλύπτει τόσο λιγότερα ξέρεις». Περιτρέχοντας την άριστα στημένη έκθεση στο Martin-Gropius-Bau, ξέρω ότι η Αρμπους έχει απόλυτο δίκιο, τα πρόσωπα είναι οικεία και ταυτόχρονα μυστηριώδη, οι σκηνές είναι καθημερινές και ταυτόχρονα απόκοσμες, οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες αποπνέουν μια απίστευτη δύναμη και ταυτόχρονα μια βαθιά, σχεδόν αφόρητη θλίψη. «Το να δίνεις μια κάμερα στην Νταϊάν Αρμπους», έλεγε ο Νόρμαν Μέιλερ, «είναι σαν να βάζεις μια απασφαλισμένη χειροβομβίδα στα χέρια ενός παιδιού». Αληθινή χειροβομβίδα, όχι πλαστική, όπως εκείνη που κρατά το αγόρι στο Σέντραλ Παρκ.

Σε προσωπικούς τόνους άρχισα, έτσι θα τελειώσω. Βγαίνοντας από την γκαλερί, έπεσα πάνω στην Gay Pride του Βερολίνου. Από τη μοναξιά και τη σιωπή, σ’ ένα ξέφρενο πάρτι. Συνταρακτική αντίθεση. Η μήπως είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος;