Το Δεκαήμερον της Κολάσεως

«ΔΕΚΑΗΜΕΡΟΝ» είναι ο τίτλος του κλασικού έργου του Βοκκάκιου. Είναι διδακτικό και καλύπτει όλες τις θεματικές – από τον έρωτα ώς την τραγωδία. Το δεκαήμερο της διακυβέρνησης Σαμαρά δεν είναι, βεβαίως, έργο της κλασικής λογοτεχνίας. Θα διδάσκεται όμως μελλοντικά στις σχολές πολιτικών επιστημών ως κλασικό παράδειγμα μιας κυβέρνησης που συγκροτείται με ανορθόδοξο τρόπο και αντιμετωπίζει απροσδόκητες συνθήκες ήδη από τα πρώτα της βήματα. Οπως λέει κορυφαίο στέλεχος της ΝΔ με μεγάλη πολιτική εμπειρία, «είναι για εμάς μια πρωτόγνωρη κατάσταση και κάθε σύσκεψη αποτελεί ταχύρρυθμο σεμινάριο». Πόσω μάλλον όταν πρέπει να συνταιριάξεις τρία κόμματα και να χειριστείς δύο υπουργικές παραιτήσεις την ίδια ημέρα.

Είναι βράδυ Σαββάτου, ημερομηνία 16 Ιουνίου, και είναι η ώρα της ανησυχίας και των αμφιβολιών. Παρά τις διαφορές απόψεων μεταξύ των δημοσκόπων για το ύψος του σκορ, είναι σαφές ότι η ΝΔ έρχεται πρώτη με μια διαφορά λίγο πάνω από δύο μονάδες. Δεν θα είναι όμως αυτοδύναμη. Για να κυβερνήσει θα χρειαστεί η συνδρομή του ΠΑΣΟΚ, αλλά και της ΔΗΜΑΡ. Ο Αντώνης Σαμαράς θέλει να είναι οπωσδήποτε αυτός Πρωθυπουργός – όπως είναι και το σωστό, από συνταγματική αλλά και πολιτική άποψη. Ωστόσο είναι έμπειρος πολιτικός – πρωτοβγήκε βουλευτής το 1977 – και ξέρει ότι η δημόσια ζωή έχει εκπλήξεις. Και αν κάποιος από τους αρχηγούς των δύο άλλων κομμάτων του ζητήσει να μην ηγηθεί εκείνος της κυβέρνησης, αλλά κάποιος τρίτος; Σε πρώτη φάση τον απασχολούν οι προθέσεις του Βαγγέλη Βενιζέλου. Σύμφωνα με τις προβολές κοινοβουλευτικών εδρών, ΝΔ και ΠΑΣΟΚ κάνουν κυβέρνηση ακόμη και μεταξύ τους. Αρα το τι σκέπτεται ο Βενιζέλος – αν δηλαδή θα πει «ναι» με την πρώτη ή θα κάνει τον δύσκολο και θα αφήσει να εξελιχθεί η διαδικασία των διερευνητικών εντολών και θα συναινέσει αργότερα – έχει σημασία.

Τη Δευτέρα το απόγευμα ο Σαμαράς παίρνει την εντολή από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ηδη από το βράδυ στη Συγγρού έχουν αναπνεύσει. Θέμα Πρωθυπουργού δεν τίθεται. Ο Βενιζέλος θέτει κάποια ζητήματα που έχουν να κάνουν με τη διαδικασία – θέλει να γίνει κατευθείαν η σύσκεψη των αρχηγών υπό τον Πρόεδρο, για να εκτεθεί ο Τσίπρας -, αλλά δεν υπάρχει αντίρρηση για το πρόσωπο του Σαμαρά. Επιφυλάξεις για κάποια ζητήματα, όχι όμως για το ποιος θα είναι Πρωθυπουργός, θέτει και ο Φώτης Κουβέλης. Τελικά, ο Σαμαράς ορκίζεται την Τετάρτη το βράδυ – πριν από την κυβέρνησή του. Τυπικά έχει τη δεδηλωμένη, εφόσον τον στηρίζουν ΠΑΣΟΚ και ΔΗΜΑΡ. Ωστόσο η κίνηση δείχνει και μια σπουδή – ίσως και ένα άγχος – να κλείσει το θέμα ότι είναι αυτός που θα πάει στο Μαξίμου.

Η συγκυβέρνηση

Η ορκωμοσία Σαμαρά συμπληρώνεται πολιτικά από την ανακοίνωση του υπουργού Οικονομικών. Λογικό. Οπως λέει πρόσωπο που έχει κρατήσει στο παρελθόν το χαρτοφυλάκιο αυτό, «είναι το 75% μιας κυβέρνησης». Ιδίως σε φάση κρίσης. Ο νέος Πρωθυπουργός εκπλήσσει – ή μάλλον βγάζει άσο από το μανίκι. Στη Νίκης θα πάει ο Βασίλης Ράπανος. Είναι πρόεδρος της Εθνικής και άνθρωπος εμπιστοσύνης του Λουκά Παπαδήμου. Εχει επίσης παρελθόν στις κυβερνήσεις Σημίτη, με πέρασμα από το υπουργείο Οικονομίας αλλά και τον ΟΤΕ. Ο Σαμαράς κάνει «άνοιγμα» και κερδίζει τις εντυπώσεις. Ο νέος Πρωθυπουργός είναι στην κεφαλή του τραπεζιού σε σύσκεψη που γίνεται με τον Βενιζέλο, τον Κουβέλη, τον Ράπανο και τον υπηρεσιακό υπουργό Οικονομικών Γιώργο Ζανιά, ο οποίος συμφωνεί να παραμείνει ενόψει του Eurogroup της επόμενης ημέρας. Είναι η φωτογραφία της συγκυβέρνησης. Επικυρώνει το πολύ καλό κλίμα στο τρίγωνο Σαμαρά – Βενιζέλου – Κουβέλη, αλλά και επιβεβαιώνει την ελπίδα για ομαλοποίηση στο οικονομικό μέτωπο.

Η υπόλοιπη κυβέρνηση όμως δεν είναι έτοιμη. Ο Σαμαράς φεύγει και πάει στην πατρική οικία στη Μουρούζη για να συγκεντρωθεί, να βάλει κάτω χαρτί και μολύβι και να μοντάρει το υπουργικό σχήμα που θέλει. Είναι η νύχτα των ονομάτων, που θα κρατήσει όμως ώς το απόγευμα της Πέμπτης. Η διαδικασία δεν είναι απρόσκοπτη. Οι φήμες τρέχουν για δύσκολες κουβέντες και, κυρίως, για πρόσωπα που ζητούν να έχουν οπωσδήποτε συγκεκριμένα υπουργεία. Υπάρχει εμπλοκή στο υπουργείο Εξωτερικών, που το θέλει – για όλους τους ευνόητους λόγους – ο Δημήτρης Αβραμόπουλος, ενώ το διεκδικεί ως τομεάρχης Εξωτερικών και ο Πάνος Παναγιωτόπουλος. Ο Παναγιωτόπουλος έχει σταθεί στον Σαμαρά στη μάχη διαδοχής του 2009, ενώ «θυσιάστηκε» στις αρχές του 2011 για να γίνει εκπρόσωπος ο Γιάννης Μιχελάκης. Τελικώς, παίρνει το υπουργείο Αμυνας. Δεν είναι το μόνο μπέρδεμα. Ο Φώτης Κουβέλης μπλοκάρει την τοποθέτηση του Χαράλαμπου Αθανασίου στο υπουργείο Δικαιοσύνης. Κάποια άλλα βέτο του προέδρου της ΔΗΜΑΡ – όπως αυτό για τον Μάκη Βορίδη – δεν πολυσκοτίζουν τον Αντώνη. Αλλά ο Αθανασίου συμβόλιζε την ατζέντα νόμου, τάξης και κάθαρσης που θέλει να εκφράσει η ΝΔ. Κάποιοι λένε ότι η υπουργοποίηση ήταν και σιωπηρό παρεπόμενο της ενεργοποίησης των εισαγγελέων στην υπόθεση Ακη. Κορυφαίο στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, που εξελέγη, επιμένει ότι «η φυλάκιση Τσοχατζόπουλου μας έκοψε 8-9 μονάδες στις 6 Μαΐου». Ο Κουβέλης δεν κάμπτεται και ο Αθανασίου τακτοποιείται ως αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών υπό τον Στυλιανίδη.

Τρικυμία εν ποτηρίω

Οι ώρες περνούν και έχει φτάσει σχεδόν μεσημέρι την Πέμπτη 21 Ιουνίου, αλλά ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έχει λάβει ακόμη κλήση στο κινητό του. Αλλά όταν το τηλεφώνημα έρχεται, η πρόταση είναι για αναπληρωτής υπουργός Περιβάλλοντος. Η κουβέντα είναι ευγενής και καταλήγει, αφού ο Κυριάκος το σκεφτεί, σε άρνηση. Η ετυμηγορία για τον χειρισμό είναι διιστάμενη. Οι μεν – ιδίως στη Συγγρού – λένε ότι «ο Κυριάκος έκανε λάθος που δεν δέχθηκε, αφού δεν ήμασταν αυτοδύναμοι και το χαρτοφυλάκιο Περιβάλλοντος είχε πάει στο ΠΑΣΟΚ». Οι δε – εκτός Συγγρού – λένε ότι «χάθηκε η ευκαιρία να δοθεί στον Κυριάκο ένα υπουργείο, όπως το Εργασίας ή το Υγείας, που και να μην μπορεί να το αρνηθεί και φθορά να του επιφέρει». Και πάλι είναι βέβαιο ότι ο Σαμαράς δεν πολυσκοτίστηκε με το αποτέλεσμα. Η σύνθεση του κυβερνητικού σχήματος έχει και άλλες μικροεκπλήξεις, όπως η μη συμμετοχή του Γιάννη Μιχελάκη στη στενή ομάδα που πάει στο Μαξίμου και τα συναρτημένα χαρτοφυλάκια, όπως το υπουργείο Επικρατείας που το παίρνει ο Δημήτρης Σταμάτης. Οι γνώστες των εσωτερικών ισορροπιών του σαμαρικού επιτελείου επέμεναν ότι η ενσωμάτωση Μιχελάκη δεν ήταν απόλυτη και επικαλούνταν μια επίσκεψη στην οικία Σαμαρά στην Κηφισιά όταν τον δάγκωσε ο σκύλος του προέδρου της ΝΔ, ο Μούργος. Προφητικό!

Την Πέμπτη η κυβέρνηση ορκίζεται. Οι γκρίνιες επεκτείνονται γιατί το σχήμα θεωρείται χαμηλό και «λαϊκά δεξιό» στα υπουργεία Υγείας και Εργασίας. Λυκουρέντζος και Βρούτσης δεν θεωρούνται επαρκείς. Το πλάνο της ορκωμοσίας είναι η είσοδος Σαμαρά και Αβραμόπουλου στο Προεδρικό. Περπατούν στον κήπο, σίγουροι και κοστουμάτοι – όπως έκαναν κάποια απογεύματα στην Κηφισιά -, πλάι στον Σαμαρά έχει βρεθεί όμως ως κολλητήρι ο Νίκος Νικολόπουλος. Ο υφυπουργός Εργασίας προσπαθεί να τραβήξει την προσοχή του Σαμαρά που τον αγνοεί – ίσως και γιατί είναι κοντός και δεν τον βλέπει. Λέγε λέγε, όμως, ο Νικολόπουλος αναγκάζει τον Σαμαρά να γυρίσει το κεφάλι. Στην ΕΡΤ το πλάνο θα καδραριστεί ώστε ο βουλευτής Αχαΐας να μη φαίνεται. Ολα αυτά όμως είναι τρικυμία εν ποτηρίω μπρος στην Παρασκευή και στο Σαββατοκύριακο Κολάσεως που έρχεται.

Στο χειρουργείο

Οι σωματοποιήσεις του άγχους προκύπτουν συνήθως όταν το ζόρι έχει περάσει. Δηλαδή στη φάση της χαλάρωσης. Την Παρασκευή το πρωί ο Σαμαράς είναι Πρωθυπουργός μιας κυβέρνησης που έχει ορκιστεί μέσα σε πανευρωπαϊκή ανακούφιση. Τα πρώτα προφίλ Ράπανου – «ο άνθρωπος που έχει την πιο δύσκολη δουλειά στην Ευρώπη» – αρχίζουν να ανεβαίνουν στις ιστοσελίδες των μεγάλων ξένων εφημερίδων. Εως το μεσημέρι όμως όλα θα έχουν ανατραπεί.

Ο Σαμαράς έχει προβλήματα στο δεξιό μάτι ήδη από την προεκλογική περίοδο. Του έχει δοθεί αγωγή και συμβουλές, ενώ έχει και τακτική συνεργασία με τους γιατρούς. Ωστόσο στην πίεση των εκλογών και με δεδομένο τον παρορμητισμό του, ο Σαμαράς, που δεν το προσέχει, έχει επιβαρύνει την κατάστασή του. Η εξέταση ρουτίνας την Παρασκευή αποκαλύπτει το εύρος της ζημιάς. Και αποφασίζεται επειγόντως ιατρική επέμβαση. Θα κρατήσει τρεις ώρες, αφού θα προκύψει ότι η ρήξη αμφιβληστροειδούς είναι πολλαπλή. Αδιαθετεί όμως και ο υπουργός Οικονομικών Βασίλης Ράπανος. Στην κυβέρνηση τρέχουν φήμες για διαφωνία με το Μαξίμου που ζητεί άμεσα αλλαγές στην Εθνική Τράπεζα. Κορυφαίος παράγων της ΝΔ επισημαίνει ακόμη ότι στον Ράπανο «δεν άρεσε το οικονομικό επιτελείο, που αλλιώς το περίμενε και αλλιώς του ήρθε». Εκπληκτη η κοινή γνώμη πληροφορείται για λιποθυμικό επεισόδιο, το οποίο με δεδομένο το βεβαρημένο ιατρικό ιστορικό του Ράπανου τον οδηγεί στο «Υγεία». Ο Πρωθυπουργός είναι στο Αττικό Νοσοκομείο. Και η κυβέρνηση ολίγον στο καναβάτσο.

Εγκλωβισμένος στο σπίτι

Ο Σαμαράς επιστρέφει στην Κηφισιά ένα σαρανταοκτάωρο αργότερα με το μάτι μπανταρισμένο. Οι εξετάσεις του Ράπανου δεν δείχνουν – ευτυχώς – κάποια βλάβη. Αλλά ήδη την Κυριακή ο Πρωθυπουργός ξέρει ότι πρέπει να βρει υπουργό Οικονομικών. Στη σύσκεψη στο σπίτι με τους στενούς του συνεργάτες, τον υπουργό Επικρατείας Δημήτρη Σταμάτη και τον Βαγγέλη Μεϊμαράκη, ο Σαμαράς είναι – όπως θέλουν οι γιατροί του, που συνιστούν ακινησία – καθηλωμένος στον καναπέ. Πέφτουν στο τραπέζι διάφορα ονόματα από τον χώρο των τραπεζών και της αγοράς, αλλά την Τρίτη το μεσημέρι ο κλήρος έχει πέσει στον Γιάννη Στουρνάρα. Είναι από τα πρόσωπα που έχουν «φωτογραφίσει» σε επικοινωνίες με τη Συγγρού ήδη πριν από τις εκλογές οι Ευρωπαίοι. Τον εκτιμά, παρά την κριτική που έχει ασκήσει στην οικονομική πολιτική των κυβερνήσεών του, και ο πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, ο οποίος έχει μάλιστα πει τη γνώμη του στον Σαμαρά. Οταν πηγαίνει στην Κηφισιά για να συναντήσει τον Πρωθυπουργό και τους αρχηγούς, βρίσκει τον Σαμαρά όχι στον καναπέ, όπως θέλουν οι γιατροί, αλλά όρθιο! Ο Πρωθυπουργός, λέγεται, είναι «σαν λιοντάρι που θέλει να σπάσει τις αλυσίδες», ενώ, εξηγείται, «το να παίρνεις αποφάσεις σε συνθήκες έντασης για να αντιμετωπίσεις συνεχή προβλήματα ή να μιλάς με τη Μέρκελ και τον Ομπάμα όταν είσαι σε μια τέτοια κατάσταση δεν είναι και το πιο εύκολο».

Οι «γκέλες»

Το μπες – βγες Ράπανου – Στουρνάρα επισκίασε δύο «γκέλες» της νέας κυβέρνησης μέσα στη σύγχυση των πρώτων ημερών. Ουδείς σκέφτηκε ότι «δεν υπάρχει εφοπλιστής χωρίς offshore», ώστε να ελέγξει αν η τοποθέτηση του Γιώργου Βερνίκου ως υφυπουργού Ναυτιλίας θα ήταν σύννομη. Ηταν άλλωστε πρόταση του ΠΑΣΟΚ. Μόλις ο ΣΥΡΙΖΑ έβαλε θέμα αξιοποιώντας πληροφόρηση που διακινήθηκε στο Διαδίκτυο, ο Βερνίκος βρέθηκε εκτός. Εξίσου σοβαρό ολίσθημα ήταν η πρόχειρη, από πλευράς κυβερνητικού επιτελείου, διερεύνηση για το αν ήταν τυπικά ορθή η συγκρότηση αντιπροσωπείας για να πάει στη Σύνοδο των Βρυξελλών με επικεφαλής τον υπουργό Εξωτερικών αντί του Πρωθυπουργού. Εγινε άτυπα το Σαββατοκύριακο με τηλεφωνήματα σε γνωστούς και όχι με επικοινωνία με αρμόδια και επίσημα κανάλια. Γίνεται λόγος από πρόσωπο που έχει αίσθηση χειρισμών για «ερασιτεχνισμό». Τελικώς, το κενό υπερκαλύφθηκε από τον Κάρολο Παπούλια κατόπιν υποδείξεως εκ Βρυξελλών ότι μόνο αυτός μπορεί να εκπροσωπήσει τον Πρωθυπουργό εν τη απουσία του.

Κάθε αρχή και δύσκολη λοιπόν; Σαφώς – μόνο που δεν υπήρξε κυβέρνηση από το 1974 και μετά με πιο δύσκολο ξεκίνημα από την κυβέρνηση Σαμαρά!