«Ο Παπαδήμος και ο Παπανδρέου με διαδηλώσεις έπεσαν»

Ηταν δυο – τρεις μέρες πριν από τις εκλογές. Στα επιτελεία επικρατούσε πανικός. Προσπαθούσα να διασταυρώσω μια πληροφορία. Το τηλέφωνό του καλούσε αλλά δεν το σήκωνε. Υστερα από λίγο με πήρε πίσω. Ηταν λαχανιασμένος και στο βάθος ακουγόταν παιδικές φωνές. «Είχα υποσχεθεί στις κόρες μου να τις πάω στον παιδότοπο». Γέλασα και τον άφησα να συνεχίσει την τσουλήθρα. Ή μήπως χοροπηδούσε πάνω σε φουσκωτά στρώματα; Στην Κουμουνδούρου έξω από τα κεντρικά γραφεία του ΣΥΡΙΖΑ ένας αστυνομικός προσπαθεί να βγάλει άκρη με τα διπλοπαρκαρισμένα αυτοκίνητα. Ο κόσμος στριμώχνεται στην είσοδο για ένα ραντεβού. Κάποιοι καπνίζουν νευρικά στους διαδρόμους. Ατμόσφαιρα εν ολίγοις κόμματος εξουσίας. Ο Νίκος Παππάς με περιμένει «στο γραφείο του προέδρου». Πίνουνε καφέδες σε πλαστικά ποτήρια και σχολιάζουν τα ονόματα των νέων υπουργών που μόλις έχουν μαθευτεί. «Την πατήσαμε» μου λέει ο Αλ. Τσίπρας, βλέποντάς με στην πόρτα. «Χάσαμε». Ηταν το αυθόρμητο σχόλιό του για τα αποτελέσματα των εκλογών. «Χάθηκε μια μεγάλη ευκαιρία» σιγοντάρει δίπλα του ο Νίκος Παππάς. Η ατμόσφαιρα πάντως στον χώρο καθόλου δεν θυμίζει σύναξη ηττημένων. Εκτός αν η «νέα γενιά» της πολιτικής αντιμετωπίζει με χαμόγελα ακόμη και τις ήττες. Σε δευτερόλεπτα η κουβέντα «γυρνάει» στους υπουργούς του Σαμαρά. Εδώ ο αριστερός σχολιασμός περιέχει και γέλιο. Τελικά αφήνουμε τον πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ στα… ραντεβού του και απομονωνόμαστε σε ένα φτωχικό γραφειάκι 3×3. Φωτογραφίες των κοριτσιών του, εκλογικά φυλλάδια, κομματικές εκδόσεις, αλλά και «Η ιστορία του λαού των Ηνωμένων Πολιτειών» σε περίοπτη θέση. Μια χριστουγεννιάτικη κάρτα από το LSE θυμίζει ότι ο Νίκος Παππάς θα μπορούσε να είχε και άλλη πορεία αν δεν γινόταν διευθυντής του γραφείου του Αλ. Τσίπρα.

Αριστερή οικογένεια;

Ο παππούς ήταν γραμματέας του ΕΑΜ στην Ηράκλεια, έξω από τη Λαμία. Μετά τον πόλεμο κυνηγημένος ήρθε στην Αθήνα και άνοιξε ένα τσαγκαράδικο στη Βατάτζη επάνω στην Αλεξάνδρας. Μια κάμαρα δηλαδή, εκεί μεγάλωσε τρία παιδιά. Εγώ γεννήθηκα στην Καισαριανή.

Και μεγάλωσες παρακολουθώντας τα φεστιβάλ στο Αλσος;

Του ΚΚΕ εσωτερικού, μόνο. Και στις εκλογές του 1993, χωρίς καν να έχω δικαίωμα ψήφου πήγα εκλογικός αντιπρόσωπος. Μετά περνάω ΤΕΙ, τεχνικός στα ιατρικά όργανα αλλά δεν γινόταν με τίποτα. Δηλαδή πήγαν να μας δείξουν πώς γίνεται μια τομή και εγώ το έβαλα στα πόδια. Και φεύγω στη Σκωτία για να γίνω οικονομολόγος.

Λεφτά;

Οι δικοί μου. Ο πατέρας μου ήταν ΔΕΗτζής από πιτσιρικάς. Τελειόφοιτος ΑΣΟΕ από το νυχτερινό. Στέλεχος του ΚΚΕ εσωτερικού πάντα, με τον Μπανιά, και τώρα είναι στην Κεντρική Επιτροπή του Συνασπισμού, ο Στέλιος Παππάς.

Ετσι που μου τα λες και οι κόρες ΚΚΕ εσωτερικού θα γίνουν.

Προς το παρόν, η μεγάλη μού ανακοίνωσε ότι ετοιμάζεται να παντρευτεί. Και δεν έχει κλείσει ακόμη τα πέντε. Η Αρτεμις. Γεννήθηκε στη Σκωτία. Και η Ελλη είναι τριών. «Και γιατί να παντρευτείτε κορίτσι μου» της λέω. «Για να κάνουμε μωράκια». Πήγα να κάνω μια επίθεση μπας και υποχωρήσει αλλά τελικά υποχώρησα εγώ.

Γυναίκα Ελληνίδα;

Ναι, την έπεισα ότι ο καιρός είναι καλός στη Σκωτία και με ακολούθησε, έκανε κι αυτή το πτυχίο της όμως.

Δουλεύει;

Οχι. Υπολογίσαμε ότι και να δούλευε θα τα δίναμε όλα σε μια γυναίκα που θα κρατάει τα παιδιά. Δηλαδή θα έχουμε ένα zero sum game και θα χάσουμε και λίγο την επαφή με τα παιδιά.

Ωραία η ζωή στη Σκωτία;

Μην την ψάχνεις, άσ’ το, δεν συγκρίνονται οι καταστάσεις. Οταν πρωτοπήγα, μου ζήτησαν μια ιατρική βεβαίωση. Πήγα στο κέντρο υγείας, μου έδωσαν αμέσως ραντεβού και οικογενειακό γιατρό… Αλλα κόλπα τώρα. Και εκεί κατάλαβα ότι η Αριστερά μπορεί να διεκδικήσει το μερίδιό της μέσα στον καπιταλισμό και να μην περιμένει τη συνολική ανατροπή.

Ετσι αλλάζει ο κόσμος δηλαδή; Την επανάσταση να την ξεχάσουμε;

Το μοντέλο της επανάστασης αφορούσε συγκεκριμένες ιστορικές συγκυρίες. Τώρα μιλάμε για την Ελλάδα της Ευρώπης του 21ου αιώνα, μια ανεπτυγμένη δημοκρατία. Η δημοκρατία, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι κόλπο των εχόντων και κατεχόντων, είναι κατάκτηση των αδικημένων.

Εσείς πάντως προεκλογικά μιλάγατε για «αποκατάσταση της δημοκρατίας» λες και δεν έχουμε δημοκρατία.

Εμείς αγωνιζόμαστε για να διευρύνουμε τη δημοκρατία, να την κάνουμε πιο λειτουργική, να καλύπτει περισσότερες κοινωνικές ανάγκες.

Και πώς αφήνεις τη Σκωτία και γυρνάς στην Αθήνα;

Μου τηλεφώνησε ο Αλέξης και μου είπε: «Ελα, θα με βγάλουν πρόεδρο». Κεραμίδα. Ηταν η δεύτερη κεραμίδα για την ακρίβεια. Η πρώτη ήταν τότε που τον είχε προτείνει ο Αλαβάνος για δήμαρχο.

Πότε κατάλαβες ότι δεν θα είστε κυβέρνηση;

Κατά τις 9, μόλις βγήκαν τα δεύτερα exit polls.

Τα κρυφά γκάλοπ δεν τα ξέρατε;

Το ένα ήταν μαζί μας, το άλλο εναντίον μας. Δεν μπορούσες να βγάλεις άκρη. Είναι μεγάλη βλακεία πάντως η απόκρυψη των δημοσκοπήσεων. Στήνεται ένα γαϊτανάκι με φήμες και πληροφορίες που δεν βοηθάει κανέναν.

Πού έβλεπες τα αποτελέσματα;

Στο σπίτι του Αλέξη.

Και τι είπατε;

Ξέρεις, ήταν σαν σκωτσέζικο ντους. Εκεί που λέγαμε «θα κυβερνήσουμε», ξανά πίσω. Εντάξει, χρειάζεται ψυχραιμία αλλά έχεις μια γλυκόπικρη αίσθηση. Βέβαια το ότι γίναμε ξαφνικά πρωταγωνιστές στην ελληνική πολιτική ζωή είναι και αυτός ένας άθλος.

Ισχύει ότι συζητάτε να αλλάξετε το όνομα;

Οχι, αλλά θα αλλάξουμε όλα τα άλλα. Οταν έχεις 300.000 ψήφους είσαι λίγο κλεισμένος στον εαυτό σου. Οταν παίρνεις όμως 1.700.000 ψήφους πρέπει να ανοιχτείς, να βρεις τον κόσμο που πήγε μέσα σε 40 μέρες δυο φορές στην κάλπη. Τι θα κάνεις, θα τον αφήσεις και θα του πεις έλα πάλι όταν ξανάχουμε εκλογές;

Και οι συνιστώσες;

Ο κόσμος δεν μας ψήφισε για τις συνιστώσες μας. Αλλά για την κοινή συνισταμένη των συνιστωσών, για να συνεχίσω να μιλάω με μαθηματικούς όρους. Βρήκε έναν αρχηγό που τα λέει καλά, είδε τα αδιέξοδα των άλλων και ήρθε μαζί μας. Στις λαϊκές συνελεύσεις που γίνονται στις συνοικίες συντελείται μια κοσμογονία. Κι εδώ είναι η μεγάλη ευθύνη της Αριστεράς. Να απευθυνθείς σε όλον αυτόν τον κόσμο, χωρίς ούτε ένα ψήγμα ελιτισμού.

Δεν θα συνεχίσετε δηλαδή να παίρνετε αποφάσεις σε ένα γραφείο με 12 καρέκλες;

Μια ηγεσία θα συνεχίσει να υπάρχει. Χωρίς δικαίωμα βέτο όμως. Και εδώ εκφράζω αποκλειστικά την προσωπική μου άποψη. Πρέπει να γίνουν πιο αποτελεσματικές οι διαδικασίες. Δεν έχουμε πια την πολυτέλεια των αλλεπάλληλων συνεδριάσεων. Πρέπει να μιλάμε λίγο, να χαράζουμε τη στρατηγική μας και να προχωράμε.

Θα πάρετε αρκετά λεφτά τώρα με βάση τα νέα σας ποσοστά. Θα πληρώσετε και τα δάνειά σας.

Ναι, αν και έχουμε πολύ λιγότερα από τους άλλους. Γύρω στα 77,5 εκατομμύρια. Εδώ δηλαδή δεν υπήρχαν μεγάλοι μισθοί, δεν υπήρχαν γυμναστήρια. Υπάρχει όμως κόσμος που έχει να πληρωθεί πέντε μήνες. Είχαμε μάθει να μοιραζόμαστε τη φτώχεια.

Υπήρξες ποτέ θαυμαστής του Ανδρέα;

Θαυμαστής του Ανδρέα; Εγώ το ’81 ανέβαινα στο παράθυρο και προσπαθούσα να μιμηθώ τον Κύρκο. Θυμάμαι ήρθανε στο σπίτι της γιαγιάς μου μετά τη συγκέντρωση του ’81 και λέγανε «και με τη νίκη» και έλεγα «δηλαδή εμείς θα νικήσουμε». Και πήραμε 1,37… μεγάλο χαστούκι. Ο Ανδρέας πάντως άνοιξε πόρτα στους αποκλεισμένους. Η Ιστορία αυτό θα του το αναγνωρίσει.

Ποια είναι τα καθήκοντα του διευθυντή του γραφείου του προέδρου;

Η ενημέρωση και η οργάνωση του χρόνου του, χωρίς να τσακώνεσαι με όλον τον κόσμο. Ξεκινάς νωρίς με τον πρωινό καφέ, με τον Σκουρλέτη και το επικοινωνιακό επιτελείο και μετά τρέχεις πίσω από τα γεγονότα.

Τι αντιπολίτευση θα κάνετε;

Υπεύθυνη.

Ωραίο ακούγεται αλλά χωράει πολλές ερμηνείες.

Κοίταξε να δεις, όταν είσαι ένα κόμμα του 4% έχεις την πολυτέλεια να λες και λίγα γενικόλογα. Τώρα και οι δημοσιογράφοι και οι αντίπαλοί μας και ο κόσμος θα μας έχει με τον μεγεθυντικό φακό. Δικαίως δηλαδή. Και ο λόγος μας πρέπει να είναι πειστικός και τεκμηριωμένος.

Δηλαδή θα πάψετε να λέτε «όχι σε όλα»;

Αυτό ποτέ δεν υπήρξε. Σου θυμίζω ότι είχαμε ψηφίσει το νομοσχέδιο για τους μετανάστες.

Αλλες μεταρρυθμίσεις πάντως δεν ψηφίσατε.

Ναι, γιατί επικεντρωθήκαμε στις οικονομικές τους αποφάσεις που ήταν εξαιρετικά βίαιες. Με στενοχωρεί όμως η στρεψοδικία των αντιπάλων μας. Δείτε τη στάση τους σε σχέση με το ευρώ. Εβαλαν σε δοκιμασία το τραπεζικό σύστημα και την οικονομική σταθερότητα. Ξεκίνησε ένας θόρυβος με δηλώσεις της Μαρίας Δαμανάκη, συνέχισε ο Γιώργος Παπανδρέου, ο Αντώνης Σαμαράς και, τελικά, φύγανε 75 δισ. καταθέσεις.

Εγώ πάλι θα έλεγα ότι σε αυτή την τρομοκράτηση του κόσμου συνέβαλαν και οι επιπόλαιες δηλώσεις κάποιων στελεχών σας.

Δεν συμφωνώ. Η διαμόρφωση του κλίματος τρομοκρατίας ήταν κυρίως δουλειά των πολιτικών μας αντιπάλων.

Μα πώς. Ο ένας ενοχοποιούσε τις καταθέσεις στις τράπεζες, ο άλλος έλεγε «φόρο στους πλούσιους που βγάζουν 20 χιλιάρικα τον χρόνο»…

Δεν νομίζω ότι η φυγή των καταθέσεων οφείλεται στην εσωκομματική αντιπολίτευση του Συνασπισμού. Ο δικός μας χώρος, για να είμαι ειλικρινής, είχε μια συζήτηση γύρω από αυτά τα θέματα, αλλά όλα έληξαν με τις συλλογικές μας αποφάσεις.