[Γράμματα στις ματιές] Η διανόηση

Ο λόγος στους αναγνώστες

Ο Παν. Καραβασίλης (Μενεμένης 18, Καισαριανή) γράφει:

Στην τσαρική Ρωσία, του Νικολάου Α’, η ανάγνωση ενός κειμένου του συγγραφέα Γκόγκολ από τον Ντοστογιέφσκι ήταν αιτία, μαζί με τον φάκελο «Ντοστογιέφσκι», να τον στείλουν στα κάτεργα… Γιατί είχε πάρει μέρος σε διαδηλώσεις, είχε γράψει άρθρα και τα μοίραζε από το τυπογραφείο. Ο Ντοστογιέφσκι ως διανοούμενος συγκρούστηκε μετωπικά κατά της τσαρικής Οχράνας (μυστική αστυνομία). Ο γάλλος μυθιστοριογράφος Ζολά, με το «Κατηγορώ», φυλακίστηκε γιατί υποστήριζε τον Ντρέιφους – την αθώωσή του. Ο Μαρξ περιγράφει τους διανοουμένους και τη μοναχική τους πορεία στην έρημο… Ο «άγιος των γραμμάτων» Παπαδιαμάντης, αθόρυβος «γραφιάς», μοίραζε τη νηστεία του στους αχθοφόρους στο Μοναστηράκι. Αλλά όσο η διανόηση στηρίζεται στη «βία» και επιδιώκει προνόμια, τότε το έργο της φυλακίζεται!

Σε αυτή την πολιτιστική, ολιγαρχική, κοινωνική, ευρωπαϊκή καπιταλιστική ομοιομορφία καλούνται οι διανοούμενοι να είναι αντιστασιακοί αναγνώστες των γεγονότων, όχι θεατές. Η διανόηση πρέπει να στοχεύει να δώσει στο σημερινό χάος, στην αμηχανία μας, ένα νέο όραμα. Η «κληρωτή» διανόηση, αφού γυαλίζει τα παπούτσια της εξουσίας, γυαλίζεται… Ενώ ο «εθελοντής» διανοούμενος είναι αγυάλιστος, μπορεί πένης κάποτε, αλλά ελεύθερος! Ο αστικός διανοουμενισμός μάλλον ψωμίζεται και ακολουθεί τους κανόνες του lifestyle. Ο Μπρεχτ προς τη διανόηση: «Χρειάζονται πολλά τον κόσμο για ν’ αλλάξεις: οργή, επιμονή, ατελείωτη καρτερία! Η πραγματικότητα μας μαθαίνει πώς την πραγματικότητα ν’ αλλάξουμε» («Η απόφαση»). Ο Αντώνης Σαμαράκης τούς προτρέπει «να γίνουν “άμμος” στα γρανάζια του συστήματος!». Τώρα κάποιοι απορούν, θρηνολογούν για την κατάσταση.

Ο ποιητής Νίκος Καρούζος σε ένα σύντριμμά του λέει: «Οποιος θρηνολογεί είναι άξιος απελπισίας. Δεν είναι όλβιος εαρινής».