Αύριο η διάβαση της Αφροδίτης από τον ηλιακό δίσκο

Η προηγούμενη διάβαση της Αφροδίτης παρατηρήθηκε στις 8 Ιουνίου 2004, αλλά η επόμενη αναμένεται στις 11 Δεκεμβρίου 2117.

Στην πορεία της ιστορίας, οι άνθρωποι έχουν εμπνευστεί ιδιαίτερα από το φαινόμενο, για το οποίο έχουν γραφτεί ποιήματα, τραγούδια και όπερες και έχουν ζωγραφιστεί πίνακες, ενώ για μερικούς η διάβαση έχει προσλάβει ακόμα και μυστικιστικές
διαστάσεις.  

Η διάβαση της Αφροδίτης – και κάθε άλλου πλανήτη – γίνεται ορατή, όταν ο πλανήτης διέρχεται ακριβώς μεταξύ του Ηλιου και της Γης. Μέρα με τη μέρα, η απόσταση της Αφροδίτης από τον Ηλιο μικραίνει και την Τετάρτη 6 Ιουνίου ο γειτονικός μας πλανήτης θα διακρίνεται σαν μία μικρή στρογγυλή σκοτεινή κηλίδα που επί περίπου 6,5 ώρες θα διασχίζει τον φωτεινό δίσκο του Ηλίου και θα είναι ορατή περίπου από τα τρίτα τέταρτα της υδρογείου.  

Η διάβαση είναι ένα παρόμοιο φαινόμενο με την έκλειψη του Ηλίου από τη Σελήνη. Σε αντίθεση όμως με τη Σελήνη η οποία  μπορεί να καλύψει ολόκληρο τον δίσκο του Ηλίου, η Αφροδίτη, μολονότι είναι τέσσερις φορές μεγαλύτερη από το φεγγάρι, μόλις που θα διακρίνεται σαν μια μικρή κουκίδα να διασχίζει πολύ αργά τον ηλιακό δίσκο, καταλαμβάνοντας περίπου το 1/32 της διαμέτρου του, επειδή βρίσκεται πολύ πιο μακριά από τη Γη.
 
Το φαινόμενο θα είναι ορατό από την Αλάσκα, τον Βόρειο Καναδά και τον Δυτικό Ειρηνικό έως τη Βόρεια Ασία, την Απω Ανατολή, και την Ανατολική και Κεντρική Αυστραλία.

Στο μεγαλύτερο τμήμα της – άτυχης – Ευρώπης, ο Ηλιος θα ανατείλει στις 6 Ιουνίου έπειτα από την ολοκλήρωση της διάβασης, ενώ η Ελλάδα θα προλάβει να δει ένα μέρος της.

Στην Ελλάδα
 
Σύμφωνα με τους αστρονόμους, η χώρα μας δεν βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για την παρατήρηση του φαινομένου, καθώς αυτό θα αρχίσει κατά τη διάρκεια της νύχτας της Τρίτης 5 Ιουνίου, οπότε δεν θα είναι εφικτή η παρατήρηση της εισόδου
της Αφροδίτης στον ηλιακό δίσκο.

Η έναρξή της διάβασης θα γίνει στις 01.05 και η ολοκλήρωσή της στις 07.52 (ώρες Ελλάδος).

Ετσι, η ανατολή του ήλιου την Τετάρτη 6 Ιουνίου στην Ελλάδα, στις 6:07 το πρωί, θα βρει το φαινόμενο μετά τα μέσα της διάβασης και, κατά συνέπεια, οι έλληνες παρατηρητές θα μπορέσουν να παρατηρήσουν μόνο ένα τμήμα από τη διάβαση της Αφροδίτης και αυτό σε σχετικά χαμηλό ύψος.

Το φαινόμενο θα τελειώσει με την έξοδο της Αφροδίτης από τον ηλιακό δίσκο περίπου στις 7.55 το πρωί (ώρα Ελλάδος), με τον Ηλιο σε ύψος μικρότερο των 20 μοιρών από τον ορίζοντα.  

Οι ειδικοί εφιστούν την προσοχή διότι, όπως και με τις εκλείψεις, η παρατήρηση της διάβασης δεν μπορεί να γίνει με γυμνά μάτια, αλλά μόνο με ειδικά φίλτρα σε τηλεσκόπια. Η παρατήρηση του ήλιου χωρίς ειδικά φίλτρα, ακόμα και στην ανατολή, όταν αυτός είναι χαμηλά, είναι επικίνδυνη και υπάρχει σοβαρός κίνδυνος τύφλωσης.

Σύμφωνα με τον αστρονόμο του Ευγενιδείου Πλανηταρίου Αλέξη Δεληβοριά, «η παρατήρηση του φαινομένου χωρίς τα κατάλληλα αστρονομικά όργανα και φίλτρα μπορεί να προκαλέσει σοβαρή βλάβη στα μάτια, ακόμη και τύφλωση, ενώ εξίσου
επικίνδυνες θεωρούνται και οι διάφορες “πατέντες” που κατά καιρούς χρησιμοποιούνται, όπως η χρήση καπνισμένου γυαλιού ή η χρήση γυαλιών οξυγονοκόλλησης».

Το 1639

Η πρώτη παρατήρηση διάβασης της Αφροδίτης έγινε το 1639 και από τότε έχουν συμβεί μόνο άλλες πέντε (1761, 1769, 1874, 1882 και 2004). Κάθε διάβαση της Αφροδίτης εξάπτει το διεθνές ενδιαφέρον των επιστημόνων, καθώς κατά καιρούς τους έχει δώσει την ευκαιρία να κάνουν διάφορες μετρήσεις (της απόστασης Γης-Αφροδίτης, της απόσταση Γης-Ηλίου κ.α.) και να εκτιμήσουν το μέγεθος του ηλιακού μας συστήματος.  

Ετσι, για παράδειγμα, τον 18ο αιώνα οι αστρονόμοι, χρησιμοποιώντας απλές τριγωνομετρικές εξισώσεις, μπόρεσαν να υπολογίσουν την απόσταση του Ηλίου από τη Γη μετρώντας από διαφορετικές γωνιές της Γης το χρόνο που μεσολαβούσε για να διασχίσει η Αφροδίτη τον ηλιακό δίσκο.

Στη διάρκεια της διάβασης του 1761, οι αστρονόμοι παρατήρησαν ένα φωτεινό δαχτυλίδι να περιβάλλει τον πλανήτη,
αποκαλύπτοντας έτσι την πυκνή ατμόσφαιρα της Αφροδίτης.  

Χάρη πλέον στα διαστημόπλοια που έχουν επισκεφτεί τα τελευταία χρόνια την Αφροδίτη, έχει γίνει γνωστό ότι ο πλανήτης διαθέτει μία πυκνή ατμόσφαιρα από διοξείδιο του άνθρακα και άζωτο και πυκνά σύννεφα θειϊκού οξέος, τα οποία δημιουργούν ένα πνιγηρό και αφιλόξενο περιβάλλον, με πολύ υψηλές πιέσεις και θερμοκρασίες (460 βαθμοί Κελσίου).

 Μάλιστα, ένα διαστημόπλοιο, το «Venus Express» του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), ήδη βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τον καυτό πλανήτη.

Η μελέτη των διαβάσεων μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αναζήτηση εκείνων των εξωπλανητών που ίσως φιλοξενούν ζωή. Εάν π.χ. ο εξωπλανήτης διαθέτει ατμόσφαιρα, τότε ένα μικρό μέρος της ακτινοβολίας που εκπέμπει το μητρικό άστρο του θα διέρχεται μέσα από αυτή, μεταφέροντας μέχρι τη Γη πολύτιμα στοιχεία για την τυχόν ύπαρξη νερού, μεθανίου και άλλων χημικών στοιχείων.

Η διάβαση της Αφροδίτης θα δώσει την ευκαιρία στους αστρονόμους να δοκιμάσουν τις τεχνικές αυτές.  

Οι διαβάσεις της Αφροδίτης εμφανίζονται σε «ζεύγη» που χωρίζονται μεταξύ τους κατά οκτώ χρόνια, αλλά επαναλαμβάνονται κάθε 121,5 και στη συνέχεια κάθε 105,5 χρόνια. Έτσι, το επόμενο «ζεύγος» διαβάσεων δεν θα παρατηρηθεί ξανά πριν από
τον Δεκέμβριο του 2117 και του 2125 αντίστοιχα.