Το 1955 η Ελλάδα είχε πρωθυπουργό μόλις 48 ετών. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής κράτησε την εξουσία επί οκτώ συνεχή χρόνια, με αντίπαλο τον Γεώργιο Παπανδρέου. Μισό αιώνα αργότερα, ένας άλλος Καραμανλής, στην ίδια ηλικία και με το ίδιο όνομα, έγινε πρωθυπουργός έχοντας απέναντί του έναν πολιτικό με το ονοματεπώνυμο που είχε ο αντίπαλος του θείου του. Και τώρα, σχεδόν οκτώ δεκαετίες από τότε που ο γενάρχης της δυναστείας μπήκε στην πολιτική με το Λαϊκό Κόμμα, ένας Καραμανλής, ανιψιός κι αυτός, βάζει το όνομά του στο ψηφοδέλτιο της ΝΔ.
Η εμφάνιση ενός ακόμη Κώστα Καραμανλή στον δημόσιο βίο επαναφέρει το ζήτημα του αταβισμού που κάνει το ελληνικό εκλογικό σώμα να θέλγεται από ορισμένες πολιτικές οικογένειες κατά το πρότυπο της επιρροής των Κένεντι στην αμερικανική κοινωνία. Από τα 50 τελευταία χρόνια κοινοβουλευτικού βίου, τα 20 η Ελλάδα κυβερνάται από έναν Καραμανλή και τα 13 από έναν Παπανδρέου.
Καθώς η πορεία των δύο οικογενειών διασταυρώνεται, πολλοί αναρωτιούνται αν αυτό θα συνεχιστεί με τον τρίτο Καραμανλή που θα βρει στον δρόμο του τον τέταρτο Παπανδρέου και σόι πάει το βασίλειο…
Σε ένα εξ ιδρύσεως πατερναλιστικό κόμμα σαν τη ΝΔ, η υποψηφιότητα του ανιψιού και εξαδέλφου δυο πρώην πρωθυπουργών – που θεωρούνται τοτέμ στη συντηρητική παράταξη – μπορεί να ανακατέψει την τράπουλα. Και ας μην είναι, προς το παρόν τουλάχιστον, τίποτε περισσότερο από μια απλή ανακοίνωση. Χωρίς καμιά δική του εμφάνιση ή δήλωση προθέσεων. Σε όσους είχαν κάνει τις προβλέψεις τους για την επόμενη φάση του πολιτικού βίου της χώρας, αυτή η εξέλιξη προκαλεί αμηχανία. Σε άλλους απλώς επιβεβαιώνει ότι το πραγματικό πολίτευμα της Ελλάδας είναι κληρονομική δημοκρατία.
ΚΑΜΙΑ ΑΝΑΜΕΙΞΗ. Ο τρίτος Καραμανλής είναι 38 ετών και ώς τώρα δεν είχε ανάμειξη στην πολιτική. Η πρώτη και τελευταία φορά που καταγράφηκε δημόσια παρουσία του ήταν το 2009 όταν παραβρέθηκε στα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα του «Εθνάρχη» στην Πρώτη Σερρών. Κάποιοι βιάστηκαν να τον στείλουν από τότε στη Βουλή. Αλλά εκείνος κράτησε τον τυπικό ρόλο του νέου ανθρώπου και ανερχόμενου επιχειρηματία που φέρνει περισσότερο με γιάπη της γενιάς του. Τεχνοκράτης, με σπουδές στα πανεπιστήμια Hamilton και Tufts, διοικεί την οικογενειακή – από την πλευρά της μητέρας του – ναυτιλιακή εταιρεία Ηellenic Carriers, ύστερα από μια σύντομη καριέρα σε επενδυτική τράπεζα στην Αγγλία.
Ακόμη και όταν έγινε μέλος του Ιδρύματος Κωνσταντίνος Καραμανλής και μερικοί προεξόφλησαν ότι κάποια στιγμή θα αναλάβει και την προεδρία του, θεωρήθηκε οικογενειακή υποχρέωση και όχι προστάδιο πολιτικής σταδιοδρομίας.
Είναι πάντα έτσι; Αναπόφευκτα όλοι αναρωτιούνται αν το πολιτικό παιχνίδι θα αποκτήσει σύντομα νέο παίκτη με οικόσημο. Ή αν ο νεαρός απλώς δέχτηκε από ηθική υποχρέωση να παίξει έναν ρόλο συμβολικού χαρακτήρα: τελευταίος στο ψηφοδέλτιο της ΝΔ στις Σέρρες.
ΦΑΝΤΑΣΙΑ ΣΤΑ ΣΕΝΑΡΙΑ. Τα σενάρια είναι ήδη πολλά και με πολλή φαντασία, όπως συμβαίνει πάντα με τις δυναστείες. Ενα από αυτά τον βλέπει κιόλας μελλοντικό αρχηγό της ΝΔ με εσωκομματικό αντίπαλο τον Κώστα Μπακογιάννη και απέναντι κάποιον από την οικογένεια Παπανδρέου! Ωστόσο αυτά είναι πρόωρα και μένει να υπάρξουν δείγματα, όχι μόνο από τη δική του πλευρά.
ΘΕΜΑ DNA. Πάντως πολλοί πιστεύουν ότι στο DNA των Καραμανλήδων υπάρχει το στοιχείο της μετεμψύχωσης, όταν οι αβεβαιότητες πληθαίνουν στον πολιτικό χώρο τους. Π.χ ο «μεγάλος Καραμανλής» ανασύνταξε τη μετεμφυλιακή Δεξιά του 1950 με την ΕΡΕ και θεμελίωσε την Γ’ Ελληνική Δημοκρατία με τη μεταδικτατορική ΝΔ. Ο επόμενος πήρε το 1997 ένα κόμμα σε κατάσταση διάλυσης μετά τις απανωτές ήττες από το ΠΑΣΟΚ και στις εκλογές του 2000 κιόλας το έφερε προ των πυλών της εξουσίας.
Ετσι φτάσαμε στο σκηνικό του 2004 που είχε στοιχεία νεωτερισμού, καθώς η ηλικία του πρωθυπουργού και του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης αθροιστικά ήταν μικρότερη από έναν αιώνα. Αλλά είχε και στοιχεία αναπαλαίωσης της πολιτικής ζωής: πάλι ένας Καραμανλής εναντίον ενός Παπανδρέου και τούμπλαλιν. Πολύ περισσότερο όταν από τις σχέσεις ανάμεσα στις δυο δυναστείες κρίνονταν περισσότερα από όσα φαινόταν κάθε φορά. Συνήθως η μοίρα των Καραμανλήδων έγραφε να χάνουν στο τέλος από τους Παπανδρέου, έστω και αν αργότερα δικαιώνονταν.
Πάντως η αρχηγία του Κώστα Καραμανλή στη ΝΔ δεν ήταν αναμενόμενη ούτε είχε προετοιμαστεί από κανέναν. Οι σχέσεις του με τον θείο του ήταν μάλλον αραιές και με οικογενειακό περιεχόμενο συνήθως. Μόνο στα τελευταία χρόνια της ζωής του ο ιδρυτής της ΝΔ έδειχνε ότι έβλεπε τον ανιψιό του ως πιθανό επίγονό του. Ισως δεν θα συνέβαινε ποτέ όμως, αν μετά την ήττα του Μιλτ. Εβερτ από τον Κ. Σημίτη το 1996 δεν του χτυπούσαν κάθε τόσο την πόρτα αντιπροσωπείες των βαρόνων της ΝΔ για να του προσφέρουν επίμονα το κόμμα.
Κάπως έτσι στην εαρινή ισημερία του 1997 στην ηγεσία της ΝΔ έπειτα από τέσσερις διαφορετικούς αρχηγούς, από τους οποίους οι τρεις είχαν αποτύχει, επανήλθε σχεδόν αιφνιδιαστικά ένας Καραμανλής.
ΕΝ ΑΡΧΗ ΗΝ Ο ΕΘΝΑΡΧΗΣ .Τηρουμένων των αναλογιών, σε συνθήκες αιφνιδιασμού είχε εκτοξευτεί το 1955 στο ρετιρέ της πολιτικής και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής. Ενας ολιγομίλητος βουλευτής το 1935-36 με το Λαϊκό Κόμμα του Τσαλδάρη – με το οποίο και ξαναμπήκε στη Βουλή με τις εκλογές του 1946 – και δραστήριος υπουργός στις κυβερνήσεις της εποχής του Εμφυλίου και αργότερα στον Ελληνικό Συναγερμό. Οταν μετά το θάνατο του Παπάγου ο βασιλιάς Παύλος τού ανέθεσε τον σχηματισμό κυβέρνησης, οι πάντες εξεπλάγησαν καθώς επικρατέστεροι για τη διαδοχή του στρατάρχη ήταν οι αντιπρόεδροί του, Στέφανος Στεφανόπουλος και Παναγιώτης Κανελλόπουλος. Αργότερα συγκρούστηκε με το Παλάτι ενώ μένει ανοιχτό στους ιστορικούς αν υπήρξε προστάτης ή θύμα του παρακράτους της εποχής.
Πάντως όπως και να το δει κανείς, είχε καθοριστική συμβολή στον μετεμφυλιακό οικονομικό εκσυγχρονισμό της χώρας, αν και αυτό ωφέλησε περισσότερο τα ανώτερα στρώματα της κοινωνίας. Δημιούργησε δική του σχολή σκέψης και πιστώνεται εξ ολοκλήρου την ομαλή εξέλιξη της Μεταπολίτευσης. Αλλά το μέγιστο επίτευγμά του ήταν η πρόωρη αίσθηση της δυναμικής που έκρυβε η τελωνειακή ένωση που συνέστησαν οι πρώτες έξι ευρωπαϊκές χώρες και με προσωπική του επιλογή το 1961 η Ελλάδα συνδέθηκε με την ΕΟΚ, για να καταστεί πλήρες μέλος της δυο δεκαετίες αργότερα.
Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής αποσύρθηκε από την πολιτική το 1995 σε ηλικία 88 ετών, με συνολική παρουσία στην πολιτική πάνω από 60 χρόνια, με το Βραβείο Καρλομάγνου στο πέτο του και έναν εντυπωσιακό απολογισμό: είχε κερδίσει 5 κοινοβουλευτικές εκλογές, είχε διατελέσει 8 χρόνια υπουργός, 14 πρωθυπουργός και 10 Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Σήμερα πολλοί προσπαθούν να εικάσουν αν αυτή η διαδρομή διατηρεί την ορμή που χρειάζεται για να φέρει στο προσκήνιο έναν ακόμη πολιτικό με το όνομά του.
Σχόλια
