Οι μετανάστες των θαλασσών

Μπορεί και να υπερβαίνουν σε αριθμό τα 1.000 τα ξενικά είδη που τις τελευταίες δεκαετίες έχουν εισβάλει στη Μεσόγειο και στις ελληνικές θάλασσες. Μάλιστα, σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, κάθε μία ή δύο εβδομάδες εισβάλλει στη Μεσόγειο ένα καινούργιο είδος.

Τα είδη αυτά είναι σε ένα μικρό ποσοστό ψάρια, περίπου 90 είδη, και τα υπόλοιπα είναι φύκια, μαλάκια, καρκινοειδή, ασπόνδυλα, σουπιές, χταπόδια. Τα ξενικά είδη εισβάλλουν είτε από τη Διώρυγα του Σουέζ είτε από το εκλυόμενο έρμα από τα πλοία.

Σε πολλές περιπτώσεις, όπως παρατηρεί η δρ Αργυρώ Ζενέτου που είναι βιολόγος, ωκεανογράφος στο Ινστιτούτο Θαλάσσιων και Βιολογικών Πόρων του ΕΛΚΕΘΕ, τα ξενικά είδη δεν μπορούν να προσαρμοστούν στο καινούργιο περιβάλλον και εξαφανίζονται.

Υπάρχουν όμως και άλλα που όχι μόνο προσαρμόζονται, αλλά προκαλούν ζημιές στα τοπικά οικοσυστήματα καθώς αναπτύσσονται ανενόχλητα επειδή δεν έχουν εχθρούς. Μια τέτοια περίπτωση, όπως λέει στα «ΝΕΑ» η Αναστασία Μήλιου, συντονίστρια επιστημονικής έρευνας στο Ινστιτούτο Θαλάσσιας Προστασίας Αρχιπέλαγος, αφορά ένα επικίνδυνο είδος φυκιού που ονομάζεται Caulerpa racemosa.

Το φύκι αυτό έχει εξαπλωθεί σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, όπως στον Σαρωνικό Κόλπο, στο Ιόνιο, στη Ρόδο, στο Βόρειο Αιγαίο, στον Μεσσηνιακό Κόλπο, και έχει εντοπιστεί σε βάθη από λίγα εκατοστά έως και 75 μέτρα. «Εξαιτίας μιας τοξίνης που έχει δεν μπορεί να καταναλωθεί από ψάρια ή από οργανισμούς όπως ο αχινός. Καθώς δεν έχει εχθρούς στις δικές μας θάλασσες, εξαπλώνεται εύκολα, με μεγάλο ρυθμό, καταστρέφοντας οικοσυστήματα όπως τα λιβάδια ποσειδωνίας, οι τραγάνες, οι ύφαλοι των ρηχών νερών».

Η Caulerpa racemosa έφθασε στη χώρα μας από την Αυστραλία, όπως εκτιμάται. Αλλα φύκια μεταφέρθηκαν στο έρμα πλοίων από τον Ινδικό Ωκεανό και την Ερυθρά Θάλασσα. Τουλάχιστον 30 είδη αλλόχθονων φυκιών έχουν εντοπιστεί στις ελληνικές θάλασσες, τα οποία στην πλειονότητά τους δεν αποτελούν κίνδυνο για το οικοσύστημα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις προσφέρουν καταφύγιο σε διάφορους οργανισμούς, όπως ψάρια, χταπόδια, αχινοί, που αναζητούν μέρος για να τραφούν ή να αναπαραχθούν.

Αντίθετα με τα φύκια, που όπως και πλήθος ασπόνδυλων οργανισμών ταξίδεψαν στη Μεσόγειο από διάφορες γωνιές της γης μέσα στο έρμα των καραβιών, τα περισσότερα από τα ξενικά είδη ψαριών ήρθαν από τη Διώρυγα του Σουέζ ή το Γιβραλτάρ.

Ο αντίκτυπος που έχει στο θαλάσσιο περιβάλλον η εισβολή ψαριών δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί με ακρίβεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις υπάρχουν και θετικές και αρνητικές συνέπειες. Για παράδειγμα, ένα από τα ψάρια που εισέβαλαν πρώτα από ξένες θάλασσες στη χώρα μας, και συγκεκριμένα από την Ερυθρά Θάλασσα, είναι ο γερμανός. Λέγεται ότι εμφανίστηκε εδώ τη δεκαετία του 1940.

Το ψάρι αυτό τρέφεται με φύκια και «διατίθεται» σε άσπρη και μαύρη απόχρωση. Επειδή και οι σάλπες τρέφονται με φύκια, σε ορισμένες περιοχές ο γερμανός εκτόπισε τους πληθυσμούς από σάλπες. Οι ψαράδες όμως το αλιεύουν επειδή το κρέας του είναι εύγευστο.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με δύο είδη μπαρμπουνιών, που επίσης ήρθαν από μακριά και τα οποία ανταγωνίζονται με το δικό μας το μπαρμπούνι και την κουτσομούρα. Ο λοχίας και ο καρβουνιάρης, όπως είναι τα ονόματα των δύο μπαρμπουνιών, δεν προκάλεσαν ζημιά στην αλιεία καθώς ψαρεύονται και τρώγονται.

Αντιθέτως, ένα άλλο ξενικό είδος που φθάνει σε μήκος το ενάμισι μέτρο και είναι ίσως το μεγαλύτερο που έχει εισβάλει στη Μεσόγειο, μπορεί να προκαλέσει ζημιά στο ιχθυοαπόθεμα. Το ψάρι αυτό λέγεται τρομπέτα λόγω της μορφολογίας του και τρέφεται με γόνους ψαριών που έχουν εμπορική αξία. Η τρομπέτα (Fistularia commersonii) έχει φθάσει έως το Γιβραλτάρ.