Ανατομία στην 6η Μαΐου

Τα αδιέξοδα της δημοκρατίας

Με βάση τις ήδη εκφρασμένες θέσεις των πολιτικών κομμάτων, η λύση μιας σταθερής, μη μονοκομματικής, κυβέρνησης φαντάζει επιλογή με μικρή πιθανότητα επιτυχίας. Από την άλλη, το ότι το μήνυμα των εκλογών της 6ης Μαΐου είναι πολλαπλό (τιμωρία χωρίς θετική προοπτική διακυβέρνησης) σημαίνει πολλά για τη λειτουργία του πολιτικού μας συστήματος. Σημαίνει κυρίως ότι η δικαιολογημένη οργή και η αποδοκιμασία των υπαιτίων της κρίσης, όταν εκφράζονται εκλογικά χωρίς ο ψηφοφόρος να προσδοκά ή να πιστεύει ότι υπάρχει πολιτικός σχηματισμός που να τον εμπνέει θετικά, σχεδόν πάντα καταλήγουν σε πολιτικά επικίνδυνες επιλογές. Το ότι το εκλογικό σώμα αισθάνθηκε αποδεσμευμένο από τα διλήμματα του δικομματισμού δεν σημαίνει ότι, ταυτόχρονα, αποτοξινώθηκε από τη μεθυστική επιρροή του διχαστικού λαϊκισμού (Μνημόνιο – αντιμνημόνιο), της ρατσιστικής ξενοφοβίας (Μεταναστευτικό) και της φαντασιακής φυγής από τα καταθλιπτικά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα (μη πληρωμή δανείων). Ισως τα θλιβερά αυτά εκβλαστήματα της Μεταπολίτευσης να θέριευαν στην παρούσα συγκυρία και να μας έδωσαν τα αποτελέσματα που είδαμε, ιδίως όταν συνδυάστηκαν με τον ναρκισσισμό της τιμωρητικής ψήφου.

Το να εκμεταλλεύεσαι τα οικονομικά και κοινωνικά αδιέξοδα των πολιτών τάζοντας μελλοντικές αξιοποιήσεις υποτιθέμενων κοιτασμάτων (Ανεξάρτητοι Ελληνες), ως διά μαγείας λύση του Μεταναστευτικού (Νέα Δημοκρατία, ΛΑΟΣ) και αθέτηση των διεθνών μας υποχρεώσεων που απορρέουν από το Μνημόνιο με μονομερή παύση πληρωμών (ΣΥΡΙΖΑ), είναι πολιτικές επιλογές που τώρα θα πρέπει να αναμετρηθούν με την πραγματικότητα. Ισως φανεί ότι ο αιφνιδιασμός των νικητών είναι μεγαλύτερος από αυτόν των πάλαι ποτέ κραταιών και νυν ηττημένων. Ισως για πρώτη φορά, η ευθύνη διαχείρισης των πραγματικά κρίσιμων προβλημάτων να αναγκάσει τους πανηγυρίζοντες να αναμετρηθούν με το ανέφικτο των υποσχέσεών τους και την απολυτότητα των θέσεών τους. Είναι προφανές ότι δεν είναι ιδιαίτερα δελεαστικό να πρέπει να συνεργαστείς με «προδότες», «δωσίλογους» και «πολιτικούς απατεώνες», ίσως όμως χρειαστείς να το κάνεις αν σε ενδιαφέρει κάτι περισσότερο από το στενά κομματικό σου μέλλον. Οι διερευνητικές εντολές που βρίσκονται σε εξέλιξη, θεσπίστηκαν από το Σύνταγμα για να προτρέψουν τα πολιτικά κόμματα να αναζητήσουν κοινές θέσεις και βιώσιμα προγράμματα σε βάθος χρόνου, ιδίως όταν ο τελευταίος τρέχει αδυσώπητος εις βάρος της χώρας. Η άμεση προσφυγή στις κάλπες, χωρίς να εξαντληθούν τα περιθώρια συνεννόησης, μπορεί να στρεβλώσει τη βούληση του εκλογικού σώματος, όταν γίνεται υπό την πίεση ενός σαφούς και προσυμφωνημένου χρονικού διαγράμματος εγχώριων και διεθνών υποχρεώσεων.

Στη δημοκρατία τα αδιέξοδα τα δημιουργούν τα πολιτικά κόμματα και τα αίρουν οι πολίτες με την ψήφο τους. Εδώ τα αδιέξοδα είναι πολύ μεγάλα και οι πολίτες βρέθηκαν σε αδυναμία να τα άρουν. Γι’ αυτό και το βάρος της ευθύνης πέφτει μεγαλύτερο στους ώμους των πολιτικών κομμάτων που πρέπει να ανοίξουν συνεργαζόμενα οδό θετικής προοπτικής και αφήνοντας κατά μέρος τις ακρότητες. Αυτό είναι ένα στοίχημα σημαντικότερο και από την ίδια την πορεία του Μνημονίου.

Ο Παναγιώτης Μαντζούφας είναι επίκουρος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική του ΑΠΘ.

Πώς γιγαντώθηκε η Χρυσή Αυγή

Βράδυ Κυριακής όλοι στο δωμάτιο πανηγύριζαν για το γκολ του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά το δικό μου μάτι ήταν καρφωμένο στο φαιό (αλλά όχι μαύρο) γράφημα με το ποσοστό της Χρυσής Αυγής. Αφού λοιπόν χρειάστηκε να το ακούσουμε από τα ξένα δίκτυα (και το Αλ Τζαζίρα!) για να πειστούμε πως πράγματι ένας νεοναζιστικός σχηματισμός εισέρχεται στο ελληνικό Κοινοβούλιο – και μάλιστα διά της κυρίας εισόδου -, ας σκεφτούμε σοβαρά τι μας έφερε ώς εδώ.

Ο μικρός στρατός του Μιχαλολιάκου – μέχρι πρότινος ανυπόληπτος – δεν πολλαπλασιάστηκε «μεταφυσικά» στο όνομα του «σκοταδισμού», της «αγραμματοσύνης» ή της «ιστορικής αμνησίας». Πρώτον, εφάρμοσε μια εξαιρετικά πετυχημένη πολιτική πρακτική: εκμεταλλεύτηκε το κενό που άφηναν ο φόβος και η απουσία κρατικής εξουσίας σε υποβαθμισμένες γειτονιές, διεκδίκησε βήμα διαλόγου και εκλαΐκευσε μια ακραία ιδεολογία σε εύληπτη αντιδραστική συνθηματολογία πιάνοντας τον παλμό ενός κόσμου, που (δικαίως) ένιωθε πως είχε αφεθεί στη μοίρα του. Την ίδια στιγμή, μια υπερβολικά αυτάρεσκη Αριστερά προσπάθησε να ξορκίσει το φαινόμενο με γενικόλογα αντιρατσιστικά συνθήματα και κοροϊδευτικές αφίσες «επαναστατικού χιούμορ». Και, είτε μας αρέσει είτε όχι, τη χαριστική βολή στην αντιναζιστική μας αυταρέσκεια έδωσαν η νομιμοποίηση της βίας από όλες τις πλευρές κι ένας ρηχός αλλά κυρίαρχος «αντιμνημονιακός» λόγος που τσουβάλιασε συμπεριφορές, τάσεις και «χρώματα». Κι επειδή η Ιστορία δικαιώνει όσους ξέρουν να τη διαβάσουν, το ετερόκλητο και ακατατόπιστο σύνολο ανθρώπων που επί δύο χρόνια εκτέθηκε σε μια άνευ προσήμων και επιδιώξεων «αντιδραστικότητα», ελάχιστα ενδιαφέρθηκε για το αν η «αντισυστημική» βία θα έχει κόκκινο ή μαύρο χρώμα όταν ήρθε η ώρα της κάλπης. Επιμύθιο: Αν από αύριο δεν ξεκινήσουμε να πλάθουμε συνειδήσεις απ’ το μηδέν χαράζοντας τις σωστές διαχωριστικές γραμμές, μπορεί αυτές αργά ή γρήγορα να χαραχτούν στην πλάτη μας, στον δρόμο τους για το Μπίρκεναου…

Ο Ιάσονας Χανδρινός είναι ιστορικός.

(Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Το τιμωρό χέρι του λαού», εκδ. Θεμέλιο)

Γιατί ανέβηκε ο ΣΥΡΙΖΑ

Η μεγάλη επιτυχία του ΣΥΡΙΖΑ στις εκλογές της 6η Μαΐου οφείλεται στο ότι εξέφρασε με τον πιο αντιπροσωπευτικό τρόπο τη μεγάλη αμφισημία που διαπερνά την ελληνική κοινωνία τόσο σε συλλογικό όσο και σε ατομικό επίπεδο όλη τη μεταπολιτευτική περίοδο: τη διατήρηση της εθνικής ιδιαιτερότητας μέσα σε μια κοινή ευρωπαϊκή εμπειρία.

Την ώρα που οι δυνάμεις του δικομματισμού βρισκόντουσαν στριμωγμένες στη «μνημονιακή» γωνία, φθαρμένες και ανήμπορες να επιδοθούν στη συνήθη προεκλογική παρoχολογία, ο ΣΥΡΙΖΑ εξέφρασε όχι μόνο μέρος της εθνικιστικής συνωμοσιολογίας των «αγανακτισμένων» αλλά επιπρόσθετα ευαγγελίστηκε ρητά τη δυνατότητα επανόδου σε ένα βιωμένο παρελθόν ευημερίας. Οι αναφορές στην πασοκική δεκαετία του ’80 παράλληλα με τη σκληρή δέσμευση στήριξης οποιασδήποτε εκδοχής του κρατικιστικού – συνδικαλιστικού τρόπου πολιτικοκοινωνικής οργάνωσης έπεισαν σημαντικό μέρος του εκλογικού σώματος (το οποίο είχε κάπως επαναπαυθεί με την επίτευξη του κουρέματος του χρέους) ότι οι καλύτερες μέρες του παρελθόντος μπορούν να επανέλθουν.

Κατά κάποιο τρόπο, ο ΣΥΡΙΖΑ μιμήθηκε με επιτυχία την πρόσφατη διαφήμιση γνωστής αλυσίδας σουπερμάρκετ που καλούσε τον κόσμο να αγοράσει προϊόντα σε τιμές 2008, την εποχή, δηλαδή, που η κρίση δεν είχε αγγίξει τις ζωές μας (ανεξάρτητα από το γεγονός ότι ούτε τότε το ύψος των τιμών ήταν ιδιαίτερα χαμηλό). Επένδυσε στην προμνημονιακή συνθήκη. Ξύπνησε μεταπολιτευτικές αναμνήσεις και σχήματα λόγου. Επανέφερε την παγιωμένη αντίληψη ότι μπορούμε να είμαστε και μέσα και έξω από την ευρωπαϊκή κανονικότητα ανάλογα με τα συμφέροντά μας. Ετσι έπεισε ότι και η πίττα μπορεί να μείνει ολάκερη και ο σκύλος χορτάτος: και να καταγγείλουμε τη δανειακή σύμβαση και να μη χρεοκοπήσουμε. Οπως βλέπουμε νοσταλγικά και επαναλαμβανόμενα τις ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου, ειδικά όταν δεν έχει κάτι πιο ανάλαφρο η τηλεόραση, ο ΣΥΡΙΖΑ, ελλείψει άλλης δελεαστικής πρότασης, έπεισε πολλούς να ξαναζήσουν το έργο της Μεταπολίτευσης με όλες τις αντιφάσεις της.

Ο Βασίλης Βαμβακάς είναι λέκτορας στο Τμήμα Δημοσιογραφίας του ΑΠΘ.