Μπίζνες με… πολυβόλα στη Ρωσία των 90s

Είναι ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους του κόσμου. Το όνομα του Ολεγκ Ντεριπάσκα συνδέεται με τους άγριους «πολέμους του αλουμινίου» που ξέσπασαν στη Ρωσία τη δεκαετία του ’90, όταν η ιδιωτικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων οδήγησε σε έναν αγώνα ελέγχου εργοστασίων και πόρων, με κέρδος πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων για όσους νικούσαν.

Σε μια από τις σπάνιες συνεντεύξεις του ο Ντεριπάσκα παραδέχεται στη βρετανική εφημερίδα «Sunday Telegraph» ότι είχε αναγκαστεί να πληρώσει «προστασία» σε συμμορίες του οργανωμένου εγκλήματος στη Ρωσία και δίνει μία από τις ελάχιστες περιγραφές που έχουμε έως σήμερα για τον βίαιο μετασοβιετικό επιχειρηματικό κόσμο και τον συγχρωτισμό επιχειρηματιών με εγκληματικές οργανώσεις. Περιγράφει ότι τελικά αναγκάστηκε να προσλάβει αστυνομικούς, πρώην πράκτορες της KGB και μέλη του Κόκκινου Στρατού, προκειμένου να τον προστατέψουν από τους «προστάτες». Προσθέτει ότι δεν ντρέπεται για τις πράξεις του, μεταξύ των οποίων και μια περίπτωση «αγοράς πυρομαχικών» από την Αστυνομία, επειδή έτσι κατόρθωσε σταδιακά να ξεκαθαρίσει το τοπίο στις ρωσικές μπίζνες.

ΑΠΕΙΛΕΣ. Ο Ντεριπάσκα, ο οποίος είναι παντρεμένος και έχει δύο παιδιά, αναφέρει ότι είχε δεχθεί απειλές για τη ζωή του, ενώ κάποιοι υπάλληλοί του απήχθησαν και δολοφονήθηκαν. Ο μόνος τρόπος για να διατηρήσει τα ηνία στην ιδιαίτερα κερδοφόρα ρωσική αγορά αγαθών ήταν να πληρώσει το οργανωμένο έγκλημα. «Τα πράγματα ήταν απλά: είτε πλήρωνες προστασία είτε ασχολιόσουν με κάτι άλλο. Ηταν μια εποχή παρανομίας, με όλους τους θεσμούς του κράτους – την Αστυνομία, τα Δικαστήρια και την κυβέρνηση – διαλυμένους».

Οι παραδοχές του Ντεριπάσκα έγιναν λίγο προτού συζητηθούν σε δικαστήριο του Λονδίνου οι ισχυρισμοί ότι δεν τήρησε μια συμφωνία με τον Μάικλ Τσέρνεϊ, έναν γεννημένο στο Ουζμπεκιστάν δισεκατομμυριούχο που ζει σήμερα στο Ισραήλ και εις βάρος του οποίου έχει εκδοθεί διεθνές ένταλμα σύλληψης. Ο Τσέρνεϊ ισχυρίζεται ότι ο Ντεριπάσκα είχε συμφωνήσει να του δώσει το 10% της εταιρείας Rusal, της τεράστιας επιχείρησης αλουμινίου που κατέχει. Ο ρώσος ολιγάρχης όμως υποστηρίζει ότι πλήρωσε τον Τσέρνεϊ μόνο για προστασία.

Αν και αρνείται να σχολιάσει τη δίκη, ο Ολεγκ Ντεριπάσκα ισχυρίζεται ότι γενικά δεν προσφέρει μετοχές της επιχείρησής του. «Προσπάθησα μόνο να πληρώνω χρήματα, όμως, φυσικά, δεν μπορείς να αποφύγεις τη διείσδυση στην επιχείρησή σου. Πολεμήσαμε να εμποδίσουμε το οργανωμένο έγκλημα να αποκτήσει έλεγχο στην εταιρεία». Στις αρχές του χρόνου άλλη μια μάχη μεταξύ δύο ρώσων ολιγαρχών, του Ρόμαν Αμπραμόβιτς και του Μπορίς Μπερεζόφσκι, ανέδειξε τις βίαιες συγκρούσεις της δεκαετίας του ’90.

ΔΟΛΟΦΟΝΙΕΣ. Ωστόσο η υπόθεση Ντεριπάσκα – Τσέρνεϊ θα ρίξει και πάλι φως σε μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ρωσικής ιστορίας, όταν το οργανωμένο έγκλημα αναμείχθηκε στις επιχειρήσεις. Υπολογίζεται ότι περισσότερα από 100 άτομα δολοφονήθηκαν, ενώ εκατοντάδες άλλα είχαν απαχθεί και υποβληθεί σε ξυλοδαρμούς και βασανιστήρια. Για να κατανοήσουμε εκείνη την εποχή ο Ντεριπάσκα υπενθυμίζει τις μεγάλες αλλαγές που έγιναν κατά τη μετάβαση από την οικονομία της ΕΣΣΔ στην ελεύθερη αγορά. «Ξαφνικά μπορούσαμε να έχουμε ιδιοκτησία. Εμοιαζε με θύελλα», παρατηρεί.

Ξαφνικά, λοιπόν, τα φθηνά ρωσικά προϊόντα μπορούσαν να ανταλλαχθούν και να πωληθούν στο εξωτερικό με τεράστιο κέρδος. Ο Ντεριπάσκα ξεκίνησε την πρώτη του μεσιτική επιχείρηση με κεφάλαιο 3.000 ρούβλια (63 στερλίνες). «Μέσα σε μία ημέρα τα πάντα διαλύθηκαν και δεν υπήρχε κρατικός σχεδιασμός. Σταμάτησε η αλυσίδα των τροφίμων, δεν υπήρχαν λεωφορεία, δεν υπήρχαν φόροι. Η Ρωσία ζούσε χάρη στην ξένη βοήθεια. Υπήρχαν όμως πολλές πρώτες ύλες. Οι ιδιοκτήτες εργοστασίων έπρεπε να πληρώσουν τους εργαζομένους και γι’ αυτό άρχισαν να πωλούν».

Ετσι βρέθηκαν στην αγορά μεγάλες ποσότητες πρώτων υλών. «Μπορούσες να αγοράσεις έναν τόνο αλουμίνιο για 400 δολάρια και να τον πουλήσεις 1.200. Το κέρδος σου ήταν 100%. Και αν δανειζόσουν σε ρούβλια, ακόμη και αν τα επιτόκια έφθαναν στο 30%, η υποτίμηση του ρουβλίου ήταν πολύ μεγαλύτερη. Ηταν 1.000% τον χρόνο. Δανειζόσουν 500.000 δολάρια και έξι μήνες αργότερα χρειαζόταν να επιστρέψεις μόλις 100.000. Ξαφνικά διάφοροι βρέθηκαν με τεράστιες περιουσίες».

Με αυτές τις τεράστιες περιουσίες αναπόφευκτο ήταν να δημιουργηθεί το οργανωμένο έγκλημα, καθώς συμμορίες από διάφορες περιοχές της χώρας αλλά και το εξωτερικό συγκρούστηκαν για τον έλεγχο της αγοράς. «Πρέπει να καταλάβει κάποιος το περιβάλλον. Δεν ήταν απλώς εύκολα λεφτά. Ολοι οι θεσμοί είχαν καταρρεύσει. Το κράτος διαλύθηκε μέσα σε λίγες εβδομάδες. Κανένας δεν επέβλεπε τη μετάβαση». Εξηγεί μάλιστα ότι ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο «οι εξελίξεις στην Κίνα φαίνονται τόσο θελκτικές, διότι αργά και σταδιακά απελευθερώνουν την κοινωνία και τις ευκαιρίες για ιδιοκτησία». Καταλήγει λέγοντας πάντως: Ετσι όπως ήταν η κατάσταση τότε, «αποφάσισα να πληρώσω και να ασχοληθώ με το θέμα αργότερα, όπως και έκανα. Ωστόσο τότε ήμουν 20 χρόνια νεότερος. Τώρα θα κλεινόμουν στη βιβλιοθήκη και θα μελετούσα».