Οι Σκανδιναβοί εξάγουν σίριαλ

Η σκανδιναβική τηλεοπτική παραγωγή είναι η «πρόταση» που αναζωογονεί το τηλεοπτικό πεδίο. Οι αστυνομικές σειρές και τα πολιτικά θρίλερ των σουηδικών, δανέζικων και νορβηγικών καναλιών ταιριάζουν περισσότερο στον ευρωπαϊκό ψυχισμό, καθώς μιλάνε για σύγχρονα κοινά ευρωπαϊκά προβλήματα: μεταναστευτικό κύμα, προβληματικές κοινωνίες, απόδοση δικαιοσύνης, δημοκρατικοί θεσμοί και φυσικά το απαραίτητο συστατικό, καθηλωτικό του θεατή. Σασπένς δηλαδή. Και μάλιστα με πλάνα σκανδιναβικής αισθητικής καδραρισμένα με φως, σκιές και απομακρυσμένα τοπία.

Εχουν περάσει δεκαοκτώ χρόνια από την πρεμιέρα της τηλεοπτικής σειράς του Λαρς φον Τρίερ «The Kingdom». Ο δανός σκηνοθέτης των μεγάλων ευρωπαϊκών κινηματογραφικών διακρίσεων είχε διοχετεύσει το σαρκαστικό χιούμορ του και τις ζοφερές εικόνες του στην τηλεοπτική σειρά που απέκτησε φανατικούς θεατές κι έγινε σημείο καλτ αναφοράς στη σύγχρονη συζήτηση για την ποπ κουλτούρα. Στις μέρες μας η ντετέκτιβ Σάρα Λουντ με το πλεκτό από Εσκιμώους πουλόβερ της και την εξιχνίαση των φόνων που την κρατούν μακριά από το παιδί της κάνει τη δανέζικη σειρά «The Killing» εξαγώγιμο προϊόν ακόμη και προς την Αμερική. Και δεν είναι μόνη της. Ακολουθούν και νέες τηλεοπτικές σειρές που παρουσιάστηκαν πρόσφατα στο Παρίσι, στη διοργάνωση «Seriemania», για να αποδείξουν ότι οι εμπνευσμένοι δημιουργοί ιστοριών θρίλερ κατεβαίνουν από τη βορινή άκρη της Ευρώπης.

«Εχει αναδυθεί μια νέα γενιά κινηματογραφιστών και σεναριογράφων, οι οποίοι συνεχίζουν την παράδοση του Καρλ Θίοντορ Ντρέγιερ και του Ινγκμαρ Μπέργκμαν. Γι’ αυτούς τους νέους δημιουργούς δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα να περάσουν από τη μεγάλη στη μικρή οθόνη. Ενα τηλεοπτικό σενάριο δεν είναι ντροπή, εφόσον ο δημιουργός είναι ελεύθερος – αν όχι υποχρεωμένος – να ασχοληθεί με ένα κοινωνικό ζήτημα», είναι η εξήγηση που δίνει η Μαρι-Κατρίν Μαρτσέτι, υπεύθυνη προγράμματος του γαλλογερμανικού καναλιού Arte για τη γόνιμη σκανδιναβική τηλεόραση.

Η ίδια εξηγεί ότι η ζήτησή τους και από άλλα ευρωπαϊκά και αμερικανικά κανάλια οφείλεται στον παγωμένο τους εξωτισμό. «Οι σειρές αυτές περιέχουν στοιχεία πολιτισμού που είναι περισσότερο οικεία στην ευρωπαϊκή νοοτροπία». Σε σύγκριση πάντα με τις αμερικανικές αστυνομικές σειρές, οι οποίες συχνά βασίζονται σε επιτυχημένα στερεότυπα. Επίσης υπάρχει και το ξάφνιασμα της εικόνας: άγνωστα τοπία, νέοι ηθοποιοί συνθέτουν τα συστατικά της έλξης των ευρωπαίων θεατών για τη δανοσουηδική αστυνομική σειρά «Bron» («γέφυρα» στα σουηδικά), το δανέζικης παραγωγής σύγχρονο πολιτικό θρίλερ «Borgen» (σ.σ.: στα δανέζικα σημαίνει «κάστρο» και αναφέρεται στο οχυρό της Κοπεγχάγης όπου στεγάζονται το Κοινοβούλιο και το πρωθυπουργικό γραφείο). Ή την αμερικανονορβηγική συμπαραγωγή «Lilyhammer» που παρουσιάζει με μαύρο χιούμορ και αρκτικό φως τις περιπέτειες ενός νεοϋορκέζου μαφιόζου, ο οποίος ασέβησε προς το αφεντικό του και κρύβεται στις νορβηγικές εσχατιές κυνηγώντας πολικές αρκούδες για να ξεφύγει από την τιμωρία.

Ο σκανδιναβικός Βορράς επιβάλλει τον σκοτεινό ρεαλισμό του στο τηλεοπτικό τοπίο. Με ρυθμούς βραδύτερους από τους αμερικανικούς διαλόγους που με ταχύτητα πολυβόλου αιχμαλωτίζουν τους θεατές. Οι ήρωες των νέων καλτ αστυνομικών σειρών βγαίνουν μέσα από την ευρωπαϊκή καθημερινότητα. Το δίδυμο των ντετέκτιβ, της ξανθιάς Σουηδέζας Σοφίας Χέλιν και του απότομου Δανού Κιμ Μπόντνια, στο «Bron» ακολουθεί τα ίχνη του κατά συρροήν δολοφόνου που αφήνει τα νεκρά θύματά του στη νεόκτιστη γέφυρα Ορεσουντ, στα σύνορα Δανίας – Σουηδίας. Το «Borgen» διηγείται το παρασκήνιο της σύγχρονης δημοκρατίας. Ανάμεσα στη μελαχρινή υποψήφια για την πρωθυπουργία της Δανίας Μπιργκίτε Νίμποργκ και τη δημοσιογράφο του κοινοβουλευτικού ρεπορτάζ Κατρίνε Φόνσμαρκ, της οποίας η εγκυμοσύνη από έναν ισχυρό άνδρα επηρεάζει τα πολιτικά πράγματα της χώρας. Μέσα από αστυνομικές ιστορίες ή σκάνδαλα πολιτικής, οι τηλεοπτικές σειρές διαχειρίζονται το παρόν της Ευρώπης. Και πίσω από την αμείλικτη κριτική που ασκούν στις κοινωνίες (το «Borgen» παρακίνησε τους δανούς πολιτικούς να αντιδράσουν στο μεταναστευτικό ζήτημα, τις διπλωματικές σχέσεις με την Αμερική, την αυτονομία των αποικιών) δίνουν έμφαση στη δικαιοσύνη. Ως μοναδική λύση για τις δημοκρατικές κοινωνίες.