Ενα τραγούδι για τη δημοκρατία

Από μια άποψη, ένας καλλιτέχνης που γίνεται υπουργός Πολιτισμού θα μπορούσε να είναι ο κατάλληλος άνθρωπος στην κατάλληλη θέση. Ο Γιουσού Ν’Ντουρ, όμως, στόχευε ψηλότερα. Ηταν το αστέρι της μουσικής που ήθελε – και μπορούσε – να γίνει πρόεδρος της Σενεγάλης. Εχασε την ευκαιρία επειδή το Συνταγματικό Συμβούλιο έκρινε ότι δεν είχε συγκεντρώσει τον αριθμό των υπογραφών που κρίνεται απαραίτητος για να επικυρωθεί μια υποψηφιότητα. Οι εκλογές έγιναν και από τον νέο πρόεδρο ήρθε μια αναπάντεχη πρόταση για το χαρτοφυλάκιο του Πολιτισμού και του Τουρισμού. Σε κάθε περίπτωση, η συμμετοχή του Γιουσού Ν’Ντουρ στην κυβέρνηση συμπίπτει με μια ιστορική αλλαγή στην πολιτική ζωή της Σενεγάλης. Οι ψηφοφόροι αποδοκίμασαν τον απερχόμενο πρόεδρο Αμπντουλαγέ Ουαντέ, ο οποίος στα 84 χρόνια του επέμενε να διεκδικήσει μια νέα θητεία στο ύπατο αξίωμα της χώρας.

Ο νέος αρχηγός του κράτους είναι ο Μακί Σαλ. Και στον Γιουσού Ν’Ντουρ οφείλει πολλά. Ο πολιτικοποιημένος μουσικός διαδραμάτισε αποφασιστικό ρόλο στην πτώση του Ουαντέ. Η τεράστια δημοφιλία του στην πατρίδα του και ιδιαίτερα στην πρωτεύουσα Ντακάρ, το αναμφισβήτητο χάρισμά του, ο κοινωνικός ακτιβισμός του, αλλά και η δυνατότητα να μεταδίδει τις ιδέες του μέσα από τον εκδοτικό του όμιλο (ένα τηλεοπτικό δίκτυο, ένας ραδιοφωνικός σταθμός και μία εφημερίδα) έθεσαν τον Γιουσού Ν’Ντουρ στο κέντρο της πολιτικής ζωής. Οι πολιτικές του συγκεντρώσεις ήταν μαζικές και ενθουσιώδεις, η απήχηση στους ψηφοφόρους πολύ μεγάλη. Η απόφαση του Συνταγματικού Συμβουλίου να μην επικυρώσει την υποψηφιότητά του έπεσε σαν βόμβα στην Ντακάρ, που έζησε μια νύχτα έντασης με βίαιες ταραχές. Ο Γιουσού Ν’Ντουρ δεν έχασε από τα μάτια του τον στόχο του: σε όλη την προεκλογική περίοδο συνέχισε να μάχεται κατά της επανεκλογής του 84χρονου Ουαντέ. Οχι χωρίς κινδύνους. Σε μια συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε στις 22 Φεβρουαρίου χωρίς άδεια από τις Αρχές στην Πλατεία Ανεξαρτησίας, ο διάσημος μουσικός τραυματίστηκε ελαφρά στο πόδι μετά την επέμβαση της Αστυνομίας.

Ο Γιουσού Ν’Ντουρ φαίνεται να εφαρμόζει στον πολιτικό αγώνα του τη συνταγή που του είχε εξασφαλίσει την επιτυχία στην τέχνη: «Δέκα τοις εκατό έμπνευση, 90% ιδρώτας» (στα γαλλικά είναι ένα λογοπαίγνιο με τις λέξεις «inspiration» και «transpiration»). Ο καλλιτέχνης συνέχισε να συσπειρώνει έως την τελευταία ημέρα τους αντιπάλους του απερχόμενου προέδρου. Και στον δεύτερο γύρο των εκλογών δικαιώθηκε για τον αγώνα του. Ο Ουαντέ αναγνώρισε το αποτέλεσμα, κίνηση που οι αναλυτές ερμήνευσαν ως δείγμα πολιτικής ωριμότητας της Σενεγάλης. Και ο Μακί Σαλ αναγνώρισε το πολιτικό χρέος που είχε απέναντι στον σταρ της ποπ – έθνικ μουσικής τιμώντας τον με μια υπουργική καρέκλα, αλλά και με το αξίωμα του πολιτιστικού πρεσβευτή που στην πραγματικότητα ο Γιουσού Ν’Ντουρ ασκεί εδώ και χρόνια με τους εκατομμύρια δίσκους που έχει πουλήσει.

Ο 52χρονος καλλιτέχνης φαίνεται να ανταποκρίνεται με αίσθημα υψηλής ευθύνης στον νέο του ρόλο. «Θα κάνω ό,τι μπορώ για να ικανοποιήσω την εμπιστοσύνη που μου έδειξε ο Πρόεδρος», δήλωσε αποδεχόμενος την πρόσκληση. Περνώντας από την τέχνη στην πολιτική ο Γιουσού Ν’Ντουρ τηρεί μια μακρά παράδοση στην Αφρική. Πατά στα χνάρια της μεγάλης Νοτιοαφρικανής Μίριαμ Μακέμπα που αγωνίστηκε εναντίον του απαρτχάιντ ή του Νιγηριανού Φέλα Κούτι που το 1979 θέλησε να διεκδικήσει την προεδρία της χώρας του, για να του φράξει τον δρόμο επίσης η εκλογική επιτροπή. Οι ομοιότητες όμως ανάμεσα στον Νιγηριανό και στον Σενεγαλέζο τελειώνουν εδώ. Η επιτυχία μετέτρεψε τον άλλοτε αγωνιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων Κούτι σε σατράπη.

Η διαδρομή του Γιουσού Ν’Ντουρ ήταν εντελώς διαφορετική. Γιος μιας γκριότ, δηλαδή μιας παραδοσιακής σενεγαλέζας τραγουδίστριας, ο Ντουρ μεγάλωσε σε μια φτωχογειτονιά του Ντακάρ όπου εντρύφησε με τη σειρά του στη μουσική παράδοση της χώρας του. Στα 15 του έγινε μέλος του μουσικού συγκροτήματος Super Diamono, με το οποίο άρχισε να περιοδεύει στη Δυτική Αφρική. Το 1977 δημιούργησε το δικό του συγκρότημα για να ανακατέψει το τοπικό μουσικό ιδίωμα με την τζαζ και τη λάτιν. Η επιτυχία δεν τον «ζάλισε» ποτέ: παραμένει συναισθηματικά δεμένος με την παλιά του γειτονιά, ο λόγος του είναι μετρημένος. Αρετές που δεν ξεχνούν οι συμπατριώτες του.