Το Ελντοράντο της Σαχάρας

Οι Τουαρέγκ με τα παραδοσιακά μπλε τουρμπάνια τους εφόρμησαν στο Τιμπουκτού την περασμένη Κυριακή για να υψώσουν την σημαία τους, στη γη του Βόρειου Μάλι, που θεωρούν πατρίδα τους. Με ρουκέτες και αυτόματα, όπλα πολύ πιο σύγχρονα από εκείνα που χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοί τους τον 11ο αιώνα, όταν ίδρυσαν το Τιμπουκτού, κατέλαβαν αυτή την αρχαία έδρα ισλαμικής γνώσης που πλέον φιλοξενεί το ετήσιο μουσικό Φεστιβάλ της Ερήμου, στο οποίο συμμετείχε πριν δύο μήνες ο Μπόνο των U2.

Οι αντάρτες Τουαρέγκ του Εθνικού Κινήματος για την Απελευθέρωση του Αζαουάντ (MNLA) μπήκαν στο έδαφος του Μάλι από τη γειτονική Λιβύη όπου τους είχε εξοπλίσει ο Καντάφι, στο πλευρό του οποίου πολεμούσαν μέχρι την πτώση του. Η επίθεσή τους και η κατάληψη μεγάλων βόρειων πόλεων του Μάλι όπως το Γκάο, το Κιντάλ και το Τιμπουκτού βαθαίνει την πολιτική κρίση σε αυτή την χώρα όπου σημειώθηκε πραξικόπημα στις 21 Μαρτίου. Οι Τουαρέγκ έχουν εξεγερθεί και στο παρελθόν, όμως ποτέ μέχρι τώρα δεν είχαν κατορθώσει να τρέψουν σε φυγή τα κυβερνητικά στρατεύματα. Τώρα, όχι μόνο το κατόρθωσαν, αλλά χθες κήρυξαν και την ανεξαρτησία του Αζαουάντ.

Το Τιμπουκτού συμπύκνωνε για πολλούς αιώνες στην ευρωπαϊκή κουλτούρα, την αίσθηση μιας πόλης που βρίσκεται «στην άκρη του κόσμου». Δεν γινόταν όμως λόγος για τον δυναμικό ρόλο μιας πόλης που αποτέλεσε επί αιώνες το σταυροδρόμι για το εμπόριο των καραβανιών μεταξύ του αραβικού Βορρά και της Δυτικής Αφρικής, τον τόπο όπου συναντιόνταν μαύροι Αφρικανοί, Βέρβεροι και κυρίως, Τουαρέγκ.

Σε αυτό τον τόπο όπου ο ήλιος είναι καυτός έστησαν τον 11ο αιώνα τις σκηνές τους οι νομάδες Τουαρέγκ, στο σημείο όπου ο ποταμός Νίγηρας ρέει προς τη νότια πλευρά της Σαχάρας, κάνοντας κάποιους να αποκαλούν την περιοχή «εκεί όπου οι καμήλες συναντούν το κανό». Οι τέντες σύντομα έδωσαν τη θέση τους σε κτίρια μαυριτανικού στυλ που έχτισαν έμποροι, γιατροί, κληρικοί, καλλιτέχνες, ποιητές και άλλοι που εγκαταστάθηκαν στο Τιμπουκτού.

ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ. Οι άραβες έμποροι έφερναν αλάτι και άλλα αγαθά που έφταναν στις βόρειες ακτές της Αφρικής και τα αντάλλασσαν στο Τιμπουκτού με χρυσάφι και, κυρίως, με βιβλία – ένας λόγος που η πόλη έγινε κέντρο διανοουμένων. Προτού ο Κολόμβος ανακαλύψει την Αμερική, το Τιμπουκτού, που έζησε τη χρυσή εποχή του μεταξύ 13ου και 16ου αιώνα, είχε πληθυσμό που ξεπερνούσε τις 30.000. Ακόμα και σήμερα, παρά τις αλλεπάλληλες κατακτήσεις, η βιβλιοθήκη της πόλης φιλοξενεί χειρόγραφα πάνω σε δέρμα καμήλας για την επιστήμη, την αστρολογία, την ιατρική, την ιστορία, τη θεολογία, τη γραμματική και τη γεωγραφία.

Μετά το 1893 όταν οι Γάλλοι αποίκισαν τη Δυτική Αφρική, το Τιμπουκτού ήρθε στον έλεγχό τους μέχρι την ανεξαρτησία του Μάλι το 1960. Οι Τουαρέγκ, νομαδικός λαός που αποτελείται από αρκετές φυλές τις οποίες ενώνει κοινή κουλτούρα και η γλώσσα Ταμασέκ, έκαναν σποραδικές εξεγέρσεις για να επιτύχουν την αυτονομία τους, όμως απέτυχαν. Τώρα κατέλαβαν με τα όπλα την πόλη που θεωρούν πατρίδα τους.