Μαχητής της ανανέωσης

Τραγουδώντας τη Διεθνή και ηπειρώτικα μοιρολόγια αποχαιρέτησαν τον Γιάννη Μπανιά το μεσημέρι του περασμένου Σαββάτου με πολιτική κηδεία στο Πρώτο Νεκροταφείο οι σύντροφοί του όχι μόνο στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά και ευρύτερα στον χώρο της Αριστεράς. Οι αναφορές στην ανιδιοτέλειά του και στην ιδεολογική καθαρότητά του είναι, ασφαλώς, ο ιδανικός δημόσιος έπαινος για προσωπικότητες που στην πολιτική τους διαδρομή επέλεξαν αρκετές φορές τη σύγκρουση. Αλλά, επειδή πάντα υπάρχει μια ζωή πριν από τον θάνατο, έχει νόημα να δει κανείς ποιος ήταν ο Γιάννης Μπανιάς και ποιες οι βασικές ιδεολογικές επιλογές του.

ΛΑΜΠΡΑΚΗΔΕΣ. Γεννημένος στους Μελισσουργούς της Αρτας το 1939, ο Γιάννης Μπανιάς ήταν έντονα πολιτικοποιημένος από τα μαθητικά του χρόνια. Πολιτικός μηχανικός, απόφοιτος του Πολυτεχνείου, συνέχισε τις σπουδές του στο Γκρατς της Αυστρίας, όπου εντάχθηκε και στο κομμουνιστικό κίνημα. Οταν επέστρεψε στην Ελλάδα εντάχθηκε στους Λαμπράκηδες, εκλέχθηκε μάλιστα και γραμματέας της οργάνωσης.

Ως γνωστόν, το 1968, μέσα στη δικτατορία, το ΚΚΕ διασπάστηκε. Ο Γιάννης Μπανιάς επέλεξε να ακολουθήσει τις ιδεολογικές επιλογές του Γραφείου Εσωτερικού, που μετασχηματίστηκε στο ΚΚΕ εσωτερικού. Στόχος της διάσπασης ήταν η καταγγελία των γραφειοκρατικών και αυταρχικών καθεστώτων του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» και του εν Ελλάδι εκπροσώπου του, του «δογματικού ΚΚΕ», με κεντρικό σύνθημα εμπνευσμένο από την Ανοιξη της Πράγας: «Για έναν σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία». Το ίδιο διάστημα ήταν από τους ελάχιστους που αντιστάθηκαν στη δικτατορία, για τη δράση του μάλιστα συνελήφθη και εξορίστηκε στο Παρθένι της Λέρου.

ΚΟΝΤΡΑ ΜΕ ΚΥΡΚΟ. Η εμβάθυνση της διάσπασης και η επικράτηση των ιδεών του ευρωκομμουνισμού ήταν η βασική ιδεολογική επιλογή του Γιάννη Μπανιά τα μεταπολιτευτικά χρόνια. Το 1982 ήταν ο ένας από τους δύο ιδεολογικούς πόλους που συγκρούστηκαν και, μολονότι απέναντί του είχε τον Λεωνίδα Κύρκο ο οποίος διέθετε επικοινωνιακή αμεσότητα, ο πόλος του Γιάννη Μπανιά επικράτησε, με αποτέλεσμα το 1982 να εκλεγεί γραμματέας του ΚΚΕ εσωτερικού.

Το 1987 βρέθηκε πάλι να πρωταγωνιστεί σε μια νέα ιδεολογική σύγκρουση. Η προοπτική του ενιαίου Συνασπισμού, μιας μεγάλης συμμαχίας της Αριστεράς με τη συμμετοχή και του ΚΚΕ, που προϋπέθετε τη μετεξέλιξη του ΚΚΕ εσωτερικού, δεν βρήκε σύμφωνες μεγάλες δυνάμεις εντός του κόμματος, το οποίο διασπάστηκε. Η υπό τον Λεωνίδα Κύρκο Ελληνική Αριστερά (ΕΑΡ) προχώρησε στο εγχείρημα του Συνασπισμού, ενώ ο Γιάννης Μπανιάς ηγήθηκε της ΑΚΟΑ (Ανανεωτική Κομμουνιστική Οικολογική Αριστερά). Το νέο αυτό σχήμα, ταυτόχρονα με τη διεκδίκηση του «Κάπα», της αναφοράς δηλαδή στην κομμουνιστική ταυτότητα του χώρου, επέμενε ότι παράλληλα με την αναζήτηση της κομμουνιστικής ουτοπίας ήταν ακόμη αναγκαία η εμβάθυνση της διάσπασης, η καταδίκη δηλαδή των αυταρχικών μεθόδων των κομμουνιστικών χωρών.

ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ. Η ΑΚΟΑ δεν κλείστηκε στο καβούκι της. Στόχος ήταν πάντα η διεύρυνση των δυνάμεών της. Η ίδρυση της εφημερίδας «Εποχή» το 1989, της οποίας ο Γιάννης Μπανιάς ήταν από τους βασικούς εμπνευστές, απέδειξε ότι κάθε άλλο παρά στόχος ήταν η δημιουργία μιας ακόμη κομμουνιστικής σέχτας: η εφημερίδα προσέλκυσε πλήθος συνεργάτες που εξέφραζαν ευρύτερους χώρους – και ανάμεσά τους τούς διανοουμένους του περιοδικού «Πολίτης».

Στην κινούμενη άμμο της ιδεολογίας, ο Γιάννης Μπανιάς (βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ το διάστημα 2007-2009) έζησε και άλλες συγκρούσεις, διαφοροποιήσεις και νέες ομαδοποιήσεις. Από ιδιοσυγκρασία, δεν προσωποποίησε ποτέ τις πολιτικές και ιδεολογικές διαφορές του. Οπαδός μιας σπάνιας αστικής ευγένειας, την αντέτασσε απέναντι σε εκδηλώσεις φανατισμού και ιδεολογικής μονομέρειας. Ο Γιάννης Μπανιάς ήξερε να αφουγκράζεται και τις αλήθειες των άλλων. Ηξερε επίσης να χαίρεται τη ζωή, ακόμη και όταν τα πράγματα δεν πήγαιναν έτσι όπως τα σχεδίαζε. Ηταν και αυτό μια γενναιόδωρη πολιτική στάση.