Η αντιαναπτυξιακή χρήση του Σχεδίου

Επειδή γίνεται συζήτηση για ένα (νέο) Σχέδιο Μάρσαλ για να βγει η χώρα από την υπανάπτυξη, η μελέτη της εφαρμογής και των αποτελεσμάτων του Σχεδίου Μάρσαλ της περιόδου 1947 είναι απαραίτητη και χρήσιμη. Κατ’ αρχάς δεν είναι οι ίδιες συνθήκες. Τότε υπήρχαν δύο σοβαρά προβλήματα, τα οποία απορρόφησαν σημαντικό ποσοστό της βοήθειας: ο Εμφύλιος, η αποκατάσταση των προσφύγων και η αντιμετώπιση της πείνας. Τα ποσά της αμερικανικής βοήθειας ήταν σημαντικά. Ο καθηγητής Αγγελος Αγγελόπουλος έχει υπολογίσει ότι το συνολικό ποσό της βοήθειας έφθασε τα 2.138 εκατομμύρια δολάρια, είναι μεγαλύτερο από τα εξωτερικά δάνεια που έλαβε η χώρα από το 1821 μέχρι το 1930 και αντιστοιχεί σε τέσσερις φορές το προπολεμικό εθνικό εισόδημα. Ενα μεγάλο μέρος, όπως έχει ήδηαναφερθεί, αναλώθηκε στην κάλυψη των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, στην κάλυψη στρατιωτικών δαπανών, στη στέγαση των προσφύγων. Σε άρθρο του στο «Βήμα» (Δεκέμβριος 1957) ο Αγγελόπουλος επισημαίνει ότι «άνευ της βοηθείας αυτής της Ελλάς δεν θα ήτο εις θέσιν να φθάση εις το σημερινόν επίπεδον αναπτύξεώς της, το οποίον είναι, εν τω συνόλω κρινόμενον, πολύ ανώτερον του προπολεμικού». Θεωρεί λάθος ότι έστω και ένα μικρό ποσοστό 5% δεν διατέθηκε για την εκβιομηχάνιση της χώρας με την αξιοποίηση του ελληνικού πλούτου. Και υποστηρίζει ότι εάν οι κυβερνήσεις είχαν διεκδικήσει ανάλογες επενδύσεις θα είχαν εξευρεθεί και δύσκολα θα έφεραν αντίρρηση οι Αμερικανοί. Τα έργα υποδομής και εξηλεκτρισμού ολοκληρώθηκαν και επεκτάθηκαν τα επόμενα έτη, η εμπιστοσύνη στη δραχμή αποκαταστάθηκε. Η ανάπτυξη, όμως, ήταν βραδύτατη με το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών να αυξάνεται και να καλύπτεται από τα συναλλαγματικά αποθέματα της Τραπέζης της Ελλάδος.

Και μία σύγκριση, που πρέπει να μας προβληματίσει για τις δικές μας ευθύνες για την αντιαναπτυξιακή χρήση του Σχεδίου Μάρσαλ και για την αξιοποίηση της όποιας προσδοκώμενης αναπτυξιακής βοήθειας από την Ευρωπαϊκή Ενωση: Από το Σχέδιο Μάρσαλ η Γερμανία έλαβε σημαντικά μικρότερη βοήθεια από την Ελλάδα. Το 1953 ήταν σε θέση να κάνει επενδύσεις στην Ελλάδα και τα επόμενα χρόνια χρειάστηκε 600.000 έλληνες και διπλάσιους τούρκους εργάτες για να καλύψει την αλματώδη αύξηση της βιομηχανίας της.