Ιστορίες ξεριζωμού και προσφυγιάς στο Μουσείο Μπενάκη

Αν ο διωγμός και η ανταλλαγή των πληθυσμών μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας την περίοδο 1922-1924 είναι η μεγάλη αφήγηση, οι εξομολογήσεις δεκάδων προσφύγων πρώτης, δεύτερης και τρίτης γενιάς (ανάμεσά τους και η Θυμία – Σάνο Χάλο, 100 ετών σήμερα) που περιλαμβάνονται στο ντοκιμαντέρ «Διωγμός και Ανταλλαγή Πληθυσμών» που σκηνοθέτησε η Μαρία Ηλιού (και με ιστορικό σύμβουλο τον Αλέξανδρο Κιτροέφ) είναι μικρές ιστορίες που φωτίζουν τη συλλογική μνήμη – χωρίς υπερβολές. Μάλιστα, δύο από τους ομιλητές, η Καλλιόπη Γεωργιάδου, κόρη ελληνορθόδοξων προσφύγων από την Καππαδοκία, διηγείται την ιστορία της στα τουρκικά και ο Husnu Karaman, γιος μουσουλμάνων προσφύγων από την Κρήτη, διηγείται την ιστορία της οικογένειάς του στην κρητική διάλεκτο. Ομως, το ντοκιμαντέρ που προβλήθηκε χτες το βράδυ για πρώτη φορά είναι το ένα μόνο σκέλος.

Μια έκθεση με άξονα την ανταλλαγή των πληθυσμών και από τις δύο πλευρές του Αιγαίου «ξεκλειδώνει» χιλιάδες ιστορίες ξεριζωμού και προσφυγιάς στα Βαλκάνια και στην ευρύτερη Ανατολική Μεσόγειο το πρώτο μισό του 20ού αιώνα.

Ο διωγμός και η ανταλλαγή των πληθυσμών (Τουρκία – Ελλάδα 1922-1924) μπαίνουν στο επίκεντρο χάρη και σε 90 σπάνιες φωτογραφίες, στο Μουσείο Μπενάκη, και τεκμηριώνονται από σπάνιο υλικό που σταχυολογήθηκε από αρχεία της Αμερικής και της Ευρώπης.

Θέλετε ένα παράδειγμα; Το φιλμάκι που βρέθηκε στο Λος Αντζελες και ανήκε στο αρχείο του Ρόμπερτ Νταβίδιαν – το είχε τραβήξει ο παππούς του – αιχμαλώτισε εικόνες από τη Σμύρνη μετά την Καταστροφή του 1922 και από την Αθήνα μετά την άφιξη των προσφύγων. Σε ένα από τα κορυφαία εργαστήρια του κόσμου, το αρχείο (με τη φροντίδα της επιμελήτριας της έκθεσης Μαρίας Ηλιού) διασώθηκε και παραδίδεται στο κοινό.

Επίσης για πρώτη φορά παρουσιάζονται μερικές από τις χαμένες φωτογραφίες προσφύγων του σπουδαίου αμερικανού φωτογράφου Λιούις Χάιν, καθώς και φιλμικό υλικό της χαμένης ταινίας της Young Men’s Christian Association (YMCA – η ΧAΝ) στη Μικρά Ασία από το αρχείο τού Ρόμπερτ Νταβίδιαν.