Η ουτοπία της πλήρους απασχόλησης

Τουλάχιστον δύο από τις μεγαλύτερες εκθέσεις ζωγραφικής που γίνονται αυτή την περίοδο στη Γερμανία «επιστρέφουν» σ’ ένα μοτίβο που δεν χάνει ποτέ την αξία του στο χρηματιστήριο της παγκόσμιας τέχνης και επανέρχεται στη σύγχρονη ρητορική των κοινωνικών διεκδικήσεων: την εργασία. Η συλλογή στο Χέμνιτς παρουσιάζει δείγματα από τους περίφημους «Πιριντβίζνικι» ή «Περιπλανώμενους», τους ρώσους καλλιτέχνες που διαφώνησαν με την Αυτοκρατορική Ακαδημία Τεχνών της Αγίας Πετρούπολης και το 1870 ίδρυσαν έναν ανεξάρτητο σύνδεσμο. Στην Αίθουσα Τέχνης του Αμβούργου, από την άλλη, η έκθεση «Κουρασμένοι ήρωες» αποτυπώνει την εξέλιξη του «Νέου Ανθρώπου», του προτύπου δηλαδή που θα προέκυπτε από την εφαρμογή του σοβιετικού σοσιαλισμού. Οι ζωγράφοι αντιδρούν στην εκβιομηχάνιση του κόσμου και αναζητούν ουτοπίες στη φύση. Ερμηνεύουν την εξέλιξη της κοινωνίας και τον ρόλο της γυναίκας μέσα από τα έργα τέχνης. Απεικονίζουν, τελικά, την κόπωση, τη μελαγχολία και την απογοήτευση του «Νέου Ανθρώπου». Απ’ αυτή την άποψη, ο πίνακας του Ρέπιν «Οι βαρκάρηδες του Βόλγα», από τους πιο παλιούς των δύο εκθέσεων, είναι και ο πλέον «μοντέρνος» καθώς αποτυπώνει μια εργασία κενή νοήματος: οι βαρκάρηδες τραβούν με σκοινί το πλοίο στην όχθη, ενώ τα υπόλοιπα πλεούμενα χρησιμοποιούν ήδη ατμομηχανές.